کۆمەڵگە "دێرینەیل" بەغداد.. پشتگووشخستنیگ کەڵەکەبۊ کاریگەری لەبان فرووشتن و سەنن شوقەیل لەتیان کرد

شەفەق نیوز- بەغداد

دۊای دەیانیگ لە بیناکردن شمارەیگ لە کۆمەڵگە نیشتەجیەیل لە بەغداد، کە بڕیگیان لە هەفتاگان و هەشتاگان سەدەی گوزەشتە نۊنەرایەتی رووکارەیل تەلارسازی دیاریگ لە پایتەخت کردن، ئمڕوو ئەو کۆمەڵگەیلە رۊوەڕۊ کیشەیل کەڵەکەبۊ لە خاسەوکردن و خزمەتگوزارییەیل بوونەو، کە رەنگ دانەسە بان ژیان دانیشتگەیلیان و لەبان قەبووڵکردن فرووشتن و کراداین لەتیان.

 کۆمەڵگەیل ساڵحیە و حەی سەلام (حەی سەدام وەرین) و زەیونە و شارع حەیفا، لە دیارترین ئەو کۆمەڵگە نیشتەجیەیلن کە بەسیاسەو وە قۆناغ فراوانبۊن ئاوەدانی کە بەغداد ماوەی دەیەیل گوزەشتە وەخوەیەو دی، وەلی بەشەیلیگ لەلیان ئمڕوو رەنج کیشن، وەپەی دانیشتگەیل و شارەزایەیل، لە داوەزیان ئاست خاسەوکردن و کۊنەبۊن ژیرخانە خزمەتگوزارییە هاوبەشەیل.

 شارەزایەیل ئی داوەزیانە بەسنەو وە تیکەڵاوبۊن وەرپرسیارێتییەیل لە ناوەین لایەنە حکومی و خزمەتگوزارییەیل و وەڕێوەبەرایەتی کۆمەڵگەیل و دانیشتگەیل، و وە تایبەت لەوەگ پەیوەندی دیرێد وە خاسەوکردن بەشە هاوبەشەیل و توڕەیل ئاو و ئاوەڕوو و پاچینەیل و سیستەمە کارەباییەیل.

 دامەزرانن پرۆژەی کۆمەڵگەی ساڵحیە گلەو خوەێد ئەرا کۆتاییەیل هەفتاگان سەدەی گوزەشتە و لە ساڵ 1983 تەواو بۊ، و کۆمەڵگەی حەی سەلام لە 1985 دامەزریا، لە وەختیگ کۆمەڵگەیل ترەک ماوەی خود وەختەگە بینا کریان، لە وەختیگ پرۆژەیل نیشتەجیبۊن نووتر دۊای ساڵ 2003 جیوەجێ کریان، کە کۆمەڵگەیل لە ناوچەیل باکوور بەغداد لەناویانە.

 لە کۆمەڵگەی حەی سەلام، دینا یاسر، کە یەکیگە لە دانیشتگەیل کۆمەڵگەگە، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە دانیشتگەیل لە کەمەوبوین گەورایگ لە خزمەتگوزارییەیل رەنج کیشن.

دیاری کەێد "بڕیگ جار تا شەوەکی زۊ شەونخەفی کەیمن ئەرا دەسخستن ئاو و پڕکردن تانکییەیل، هەمیش لە پڕبۊن ئاوەڕوو لە وەرز زمسانی رەنج کیشیمن، لە وەختیگ کارەبای نیشتمانی رەسین وەپی سنووردارە".

 وتیش کە خەڵکەگە سکاڵای دووپاتکریاگ پیشکەش وە وەڕێوەبەرایەتی کۆمەڵگەگە و لایەنە پەیوەندیدارەیل کردنە، وەلی کیشەیل هیمان هەن.

 دیاری کەێد کە بڕیگ لە بینایەیل کۆمەڵگەگە پاچینەیل کارەبایی لەناویان نییە، یەیش ناچار دانیشتگەیل قاتە بانەیل کەێد ئەرا وەکارهاوردن پلەکانەیل، لە وەختیگ دانیشتگەیل بڕیگ جار پشت بەسنە رووشنایی تاکەکەسی ئەرا رێڕەوەیل لەوەخت بڕیان کارەبا.

 وت کە کیشەی رەسین ئاو لە قاتە بانەیل سەختترە.

لە لای خوەیەو هاووڵاتی عومەر لەتیف لە دانیشتگەیل حەی سەلام هەمیش وت، کە کۆمەڵگەی حەی سەلام نیشتەجیی، کە لە هەشتاکگن سەدەی گوزەشتە بینا کریایە، تۊش پشتگووشخستن هاتگە، دەسوەپیکرد لە نەگردنەخوەی ئەو کۆمەڵگەیلە وەو خزمەتگوزارییەیلە کە ئەمانەت بەغداد لە هەڵگردن زوڵ و گەناڵخە پیشکەشی کەێد، و سنوورداربۊنی لەبان ئەو خزمەتگوزارییەیلە کە نەتۊەنێد وە تەواوی دایپووشێد، وەسەربار گردنەخوەیی وە بڕین بەرنامەبوین تەنانەت لە وەرز تاوسانیش دۊای ئەوەگ هەڵاویردکریای بۊ لە سەعات دوانزەی شەو تا شەش شەوەکی وە مدوو ئەو کۆنکریتە کە ئی کۆمەڵگەیلە وەپی دروس کریانە و گەرمی لە شەو و رووژ هیڵێدەو.

 ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد کە ئەو کۆمەڵگەیلە وەر بڕین ئاو کەفتنە هەرچەن پرۆژەیل ئاو ئەرا خوەیان دیرن و دۊرن لە ناوچەیل پایتەخت، بیجگە لەو کۊنەبۊنە کە وەر زۊتر تەلاریەیل کەفتگە کە بۊەسە مدوو ڕمیان ژیرخانەیل و ئاوەڕوو و خزمەتگوزارییەیل ئاو و کارەبا بی ئەوەگ هیچ خزمەتگوزارییگ بڕەسێد لە فەرمانگە پەیوەندیدارەیلەو.

 لەتیف باس بۊین بەشدارییەیل مانگانە کەێد کە دەریەێدە کۆمەڵە (الجمعية) لەی کۆمەڵگە پەیوەندی وە پاکەوکردن و هەڵگردن زوڵ و گەناڵخە دیرێد وە بڕ 10 هەزار دینار لە مانگیگ، و هەر چالاکییگ کە هەر شوقەیگ جیوەجیی بکەێد رەزامەنی لە کۆمەڵەگە وەرگیریەێد لە وەرانوەر 25 هەزار دینار، و ئەرا نموونە چالاکییەیل دروسکردن باخچەیگ یا زیایکردن کارەڤانیگ یا هەر چشتیگ ترەک دەێدەخوەی.

لە لای خوەیەو، ئەندازیار تایبەتمەن لە بوار تەلارسازی عەبدولحسێن رازی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە خاسەوکردن لە شمارەیگ لە باڵەخانە نیشتەجیەیل کۊنە سنووردار بۊە، یەیش رەنگ داسە بان ئاست خزمەتگوزارییەیل و لەبان قەبووڵکردن وە بڕیگ لە یەکە نیشتەجیەیل.

 دووپات کەێد کە "رەدبۊن 20 ساڵ یا فرەتر لەبان دروسکردن باڵەخانەگە ئەوە نییە کە ئەرا نیشتەجیبۊن گونجیاگ نییە، چۊنکە تەمەن بیناسازییەگە شایەت ئەرا دەیان ساڵ دریژەو بوود ئەگەر کارەیل خاسەوکردن و وەشکین وەردەوام وە راس بوود".

 دیاری کەێد کە "کیشەگە دەس وەپی کەێد لەوەختیگ بەشە هاوبەشەیل لە بیناگە جی هیلیەێد بی خاسەوکردن، جویر توڕەیل ئاو و ئاوەڕوو و رووکارەیل و بانەیل و پاچینەیل و سیستەمە کارەباییەیل، چۊنکە فەرامووشکردنیان بەێدەو وە کەڵەکەبۊن پەککەفتنەیل و بەرزەوبۊن خارج چارەسەرکردنیان".

 رازی دیاری کەێد کە بڕیگ لە کیشەیل پەیوەندی وە بیوەیی پەیکەر بیناسازییەگە خوەیەو نەیریەێد، و کە دزەکردن ئاو، ئەرا نموونە، ئەگەر ئەرا ماوەیگ دریژ بی چارەسەر وەردەوام بۊ، شایەت زەرەدەیل لە بڕیگ لە توخمە بیناسازییەیل بەێدەو.

 دووپات کەێدە لە گرنگی خستنەوەر باڵەخانە و کۆمەڵگە کۊنەیل ئەرا وەشکین و خاسەوکردن کە ئاشکراکردن چەوی گشتگیر و وەشکین دیوارەیل و بانەگە و وەشکین وەرگری کۆنکریت وەپەی بەرنامەیل دیاریکریاگ لەخوەی گرێد، لەبڕ تەنیا سنوورداربۊن لەبان چارەسەرکردن پەککەفتنەیل دۊای رۊداینیان.

لەلایگ ترەکەوە، پەرلەمانتار وەرین حسێن عەرەب، وەیجۊرە دوینێد کە "ئەرا خزمەتکردن دانیشتگەیل کۆمەڵگەیل و پیشکەشکردن خزمەتگوزارییەیل وە شیوەیگ رەوان و راس، وەڕێوەبردن کۆمەڵگەیلیان لەڕی هەڵوژاردن ئەمیندار دانیشتگەیلەو جیوەجی کریەێد، وە شیوەی دەسەیگ هەڵوژاردن یا گرووپیگ، وەپەی پەیڕەو ناوخۆ و وەپەی یاسا، و ئی گرووپە هەڵسێد وە وەڕێوەبردن کاروبارەیل کۆمەڵگە نیشتەجیەیل".

 عەرەب، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە دۊای ساڵ 2003، وەڕێوەبەرایەتییەگە لە وەڕێوەبەرایەتییگ کاراوە ئاڵشت بۊ ئەرا وەڕێوەبەرایەتییگ بەد، بیجگە بڕیگ لە ئەندامەیل وەڕێوەبەرایەتییەیل کە لەی کۆمەڵەیلە کار کەن، کە خزمەتگوزارییەیل خاسیگ پیشکەش کردنە، وەلی زۊنەی خزمەتگوزارییە پیشکەشکریاگەیل نیەڕەسنە ئەوەگ بوونە ئاست خزمەتگوزارییگ راسگانی.

وتیش کە فەرمانگە شارەوانییەیل نیەتۊنن دەسوەردان بکەن و خزمەتگوزارییەیل پیشکەش بکەن، لەوەر ئەوەگ ئی کۆمەڵەیلە هەڵسێد وە گردەوکردن پۊل لە دانیشتجەیل وە شیوەی خزمەتگوزارییەیل، و لەڕی کراداین دوکانەیل و گۆڕەپانەیل وسانن ماشینەیل (پارکەیل) و شوینە چووڵەیل.

 دیاری کەێد کە بڕیگ لە سەرۆک کۆمەڵە وەرینەیل، دەس وەبان یەکە نیشتەجیەیل سەر وە دەوڵەت گردن، و هەڵسیان وە ساختەکردن بڕیگ لە بەڵگەنامەیل کۆمەڵەیل و شوقە نیشتەجیەیل و دەسناین وەبانیان و کراداینیان و دانانیان لەژیر ناو کراداین لە ژیرەوەژیر (الإيجار بالباطن)، و بڕ فرەیگ لە وردەکارییە رخداریەیل هەن کە دۊای ساڵ 2003 رۊ دان، لەوەر ئەوەگ رەوش ئەمنی جیگیر نەۊ، و وەڕێوەبەرایەتی یاسایی نەۊ، و وەڕێوەبردن کۆمەڵەیل راس نەۊ.

 وتیش کە "ئیمە لە دەسەی کار پەرلەمانی تەقەلا دایمن هەڵوژاردنەیل ئەرا کۆمەڵەیل جیوەجی بکەیمن، وەلی پەتای کۆرۆنا ریگریکرد لە جیوەجیکردنی، و دۊاتر دەس وەپی کردیمن کە هەڵوژاردنەیل لەورا بوود، وەلی رەوش سیاسی ری وەپی نەیا".

 دووپاتیش کەێد، تیکەڵابۊنیگ لە ناوەین کار شارەوانی هەس، کە نیەتۊنن خزمەتگوزارییەیل لەناو ئی کۆمەڵگە نیشتەجیەیلە پیشکەش بکەن، لەوەر ئەوەگ ئەوانە لەناو کەرت وەرپرسیارێتییان نین، بەڵکم لەناو کەرت وەرپرسیارێتی کۆمەڵەگەن کە خزمەتگوزارییەیل لاوازیگ پیشکەش کەێد، و بڕیگ لە شوینەیل و وردەکارییەیل کە سەر وە کۆمەڵەگەن وەکرا دریانە یا دەس وەبانیان نریاگە لەڕی کەسوکار و دووس و ناسیاگەیل ئەرا سەرۆک کۆمەڵەگە، یا ناسیاگەیل ئەنجومەن وەڕێوەبردن.

دیاری کەێد کە کۆمەڵگەیل حەیفا رۊوەڕۊ پرۆسەیل تیرۆریستی بۊن، وە تایبەت کۆمەڵگەی هۆڵەندی و کۆمەڵگەی ئەڵمانی، و کۆمەڵەیل رۊوەڕۊ شمارەیگ لە پەلامارەیل تیرۆریستی بۊن، و جادەیل حەیفا ئاوەدان کریانە، لە وەختیگ ئەو بینا نیشتەجیەیلە کە تۊش پەلامارەیل تیرۆریستی بۊن ئاوەدان نەکریانە، کە یەیش بۊسە مدوو شیوانن دیمەن جادەگە.

 لە لایەن عقاری، شارەزایەیل ئویشن کە کەمەوبوین ئاست خزمەتگوزارییەیل لە بڕیگ لە کۆمەڵگە کۊنەیل رەنگ داسە بان بردنی ئەرا بازاڕ فرووشتن و کراداین، وە تایبەت وەرد ئاڵشتبوین لایەنیگ لە خواست وەرەو کۆمەڵگە نووەیل کە خزمەتگوزارییەیل رێکخرتیاگتر دابین کەن.

 بڕیگ لە خاوەن نویسینگەیل عەقار داوەزیان دیار لە نرخەیل سەودای فرووشتن و کراداین یەکە نیشتەجیەیل ئەرا بڕیگ لە کۆمەڵگەیل تومار کەن لە وەرانوەر ئەوەگ کە نرخەیل وەرجە ساڵەیلیگ لەبانی بۊن.

 ئەحمەد حەیدەر نەجم، خاوەن عەقار لە ناوچەی عەلاوی، وت، کە داوەزیان ئاست خزمەتگوزارییەیل لە بڕیگ لە کۆمەڵگە نیشتەجیە کۊنەیل رەنگ داسە بان نرخەیل فرووشتن و کراداین وەگەرد یەک.

نەجم ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئاشکرا کەێد، کە ئەو شوقەیلە کە وەرجە نزیکەی پەنج ساڵ قازانج کرای بەرزتر وەدەس هاوڕدنە ئمڕوو تویش رکابەری لە کۆمەڵگە نووەیلەو بۊنە کە خزمەتگوزارییەیل خاستریگ دابین کەن.

 دووپات کەێد، کە کرای شوقەیل لە بڕیگ لە کۆمەڵگەیل، جویر ساڵحیە، وەرجە نزیکەی پەنج ساڵ لە ناوەین 800 هەزار ئەرا مەلیۆنیگ دینار لە مانگیگ بۊ، لە وەختیگ ئیسە کرایەیل لە بڕیگ لە یەکەیل لە ناوەین 600 هەزار و 750 هەزار دینارە، و شایەت بڕەسێدە نزیکەی مەلیۆنیگ دینار یا فرەتر ئەرا شوقە گەورەیل یا ناوماڵەدارەیل.

 وتیش جۊریگ لە شوقەیل هەن لە کۆمەڵگەی ساڵحیە وەپییان ئویشن شوقەی زگوردی، ئی کۆمەڵگە خواستیگ وەپی کریەێد لەلایەن فرووشیار و سەنیاڕەو چۊنکە کراداین لەورا وە شیوەیگ زویوەزوی ئەرا گرووپیگ لە خوەنەوارەیل جیوەجی کریەێد وە هەر نرخیگ بوود.

 وتیش کە داوەزیان لە کراداین گشت یەکەیل نیەگرێدەخوەی، بەڵکم بەسیاسەو وە رەوش هەر بینایگ و ئاست خزمەتگوزارییەیل لەتی، و نەوین کارەبای نیشتمانی یا لاوازی خاسەوکردن و بەرزەوبۊن کرای خزمەتگوزارییەیل هیلێد کرانشینەگە زیاتر دوودڵ بوود لە هەڵوژاردن شوقەگە، تەنانەت ئەگەر کراەگە کەمتر بوود.

 دیاری کەێد کە فرووشتن شوقەیل لە ساڵحیە جیاوازە لە کراداین، کە خەرجەیل فرووشتن هیمان بەرزن و وە هیچ شیوەیگ دانەوەزینە، وە دووپاتکردن ئەوەگ بڕیگ لە شوقەیل رەسنە نزیکەی 400 مەلیۆن دینار وەپەی ئەو بینا کە شوقەگە کەفێدە ناوی، چۊنکە کۆمەڵگەگە بینایەیل وە رەنگەیل جیاواز لەخوەی گرێد، جویر بینا سوورەیل و زەردەیل و کەوەیل و هەر یەکیگیان نرخ و شوین خوەی دیرێد.

لە لای خوەیەو، موحسین سەلمان، کە خاوەن نویسینگەی عەقارە لە ناوچەی حەی جیهاد، دووپات کەێد، کە فرووشتن یا کراداین هەر یەکەیگ نیشتەجی لە یەکیگ لە کۆمەڵگەیل کەفێدە ژیر چەن خاڵیگ، لەوانیش شوین کۆمەڵگەگە و ئاست خزمەتگوزارییە گشتییەیل لەتی و رەوش شوقەگە.

ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە نرخەیل جیاوازن لەوەگ وەرجە پەنج ساڵ لەبانی بۊنە، و ئیەیش کیشێدەو وەبان شوقە ناوماڵەدارەیل و چشتەیل تریش.

هەمیش وت کە ئەگەر رۊبەر شوقەگە لە حەی سەلام بڕەسێدە 113 مەتر چوارگووشە ئیسە کرای مانگانەی لە ناوەین 500-600 هەزار دینارە، لە وەختیگ کراگەی رەسیە 900 هەزار دینار لە ساڵ 2020، وەلی ئەو شوقەیلە کە رۊبەریان رەسێدە 132 مەتر چوارگووشە، ئیسە کرا مانگانەیان 750 هەزار دینارە، لە وەختیگ وەرجە پەنج ساڵ لە سنوور مەلیۆنیگ دینار رەد کرد.

دیاری کەێد کە شوقەی ناوماڵەدار رەسێدە نزیکەی 1.250 مەلیۆن، لە وەختیگ ئیسە بڕیگ لەی شوقەیلە وە مەلیۆنیگ دینار مانگانە پیشکەش کریەین.

 وتیش: رەنج کیشیمن لە دۊاکەفتن لە پرۆسەیل فرووشتن و کراداین ئی شوقەیلە، چۊنکە ئەو کەسە کە وەدۊای نیشتەجبۊنیگ گەردێد تەنیا نیەنووڕێدە رۊبەر شوقەگە یا شوینەگەی، بەڵکم وەدۊای بنەما سەرەکییەیل نیشتەجیبۊن گەردێد، و لە نوایان ئاو و کارەبا و خزمەتگوزارییە شارەوانییەیل و خاسەوکردن و ئاسایش و چشتەیلیگ ترەک، و لەوەختیگ ئی خزمەتگوزارییەیلە کەمەو کەن، ئەوە شوقەگە وە کردارەکی بوودە ئاست ماڵ نیشتەجی ئاسایی لە ناوچەگە، و لە ئەنجامیش سەنیارەگە یا کرانشینەجە وەراورد لە ناوەینی و لە ناوەین ئەو وژاردەیلە کە لەوەردەسن کەێد، کە یەیش کاریگەری لەبان قەوارەی خواست لەبانی و نرخ بازاڕی کەێد.

 هەمیش وت کە "شوقەیل حەی سەلام (حەی سەدام وەرین)، نرخەیل فرووشتنیان جیاواز نین لە هەر عقاریگ ترەک، کە نرخ شوقەگە لەی گەڕەکە رەسێدە 200 مەلیۆن دینار ئەگەر نووەو کریاگ بوود، وەلی ئەگەر نووەو کریاگ نەود ئەوە نرخەگەی وە بڕ 30 مەلیۆن دینار کەمتر بوود.

 دیاری کەێد کە پرۆسەیل فرووشتن یەواشن کە ئەو شوقە کە خریاسە فرووشتن شایەت چەن ساڵیگ دۊا بکەفێد وە مدوو نەوین خواست لەبانی، لەوەر بەدی خزمەتگوزارییەیل لەی گەڕەکە.

 لە کۆمەڵگەیل شارع حەیفا کە لە ماوەی ساڵ 1981 تا ساڵ 1985 دروس کریانە، بڕیگ لە دانیشتگەیل وەرجە ئیسە باس لە کەمئاوی نووشین کردن، وە تایبەت ماوەی وەرز تاوسان و وە تایبەت لە قاتە بانەیل، لەشان کیشەیل لە کارەبا و بڕیگ خزمەتگوزاری ترەک، کە یەیش هوکاریگە کە دانیشتجەیل ویشن کاریگەری لەبان رەوشەیل نیشتەجبۊن لەناو کۆمەڵگەیل کردگە.

لە لای خوەیەو، ئەمانەت بەغداد وەرپرسیارێتی یاسایی خوەی لە خاسەوکردن بینایەیل ناو کۆمەڵگە نیشتەجیەیل رەت کەێد.

 قسەکەر وە ناو ئەمانەت عودەی جەندیل، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە "کۆمەڵگەیل حەی سەلام و زەیونە و ساڵحیە و شارع حەیفا و ئەوانەی ترەک لە کۆمەڵگە دێرینەیل هەژمار کریەین کە ماوەی هەفتاگان و هەشتاگان سەدەی گوزەشتە نیشانەیل تەلارسازی و شارستانی و هێما جیاوەکەرەیل بۊن لە پایتەخت".

 وتیش کە "جی هیشتن کارەیل خاسەوکردن لەی کۆمەڵگەیلە بۊە مدوو داوەزیان رەوشەیلیان وەرد رەدبۊن ساڵەیل".

 دووپات کەێد کە خاسەوکردن بینایەیل نیەچوودە وەپەی ئەو چوارچیوە یاساییەیلە کە کار وەپیان کریەێد، لەناو وەرپرسیارێتی ئەمانەت بەغداد، و کۆمەڵگەیل ئەنجومەنەیل خزمەتگوزاری گردن کە دانیشتگەیل هەڵیانوژاردن و هەڵسان وە کارەیل خاسەوکردن و رێکخستن بڕیگ لە خزمەتگوزارییە هاوبەشەیل.