Wed, 15 Jul 2026 03:53:11 +0000 ar hourly 3 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%AF-%D8%B4%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%86-%D9%84-%D9%84-%D9%86%D8%AF-%D9%88%D8%AF-%D9%85-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%84-%D9%84-%D9%88-%D8%AF-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%AF-%D8%B4%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%86-%D9%84-%D9%84-%D9%86%D8%AF-%D9%88%D8%AF-%D9%85-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%84-%D9%84-%D9%88-%D8%AF-%D8%AF ملیارەیل دەیشت.. عراق چۊن پۊلەیل گەندەڵی ئەودیم سنوورەیل گلەو دەێد؟

شەفەق نیوز - بەغداد

وەگەرد فراوانبۊن هەڵمەتەیل نواگیریکردن گەندەڵی لە عراق، رۊوەڕۊبۊنەگە تەنیا لەبان مینەکردن توومەتبارەیل لەناو وڵاتەگە نەوسیاس، بەڵکم رەسیە ئەرا ئاستەنگیگ سەختتر کە خوەی لە گلەوداین پۊلەیل گشتی دۊنێدەو کە قاچاخ کریانە ئەرا دەیشت، لە وەختیگ حکومەت دووپات ئەوە کەێد کە گلەوداین ئی پۊلەیلە گرنگییگ هاوتەرازە وەگەرد پرسیارکردن لەوانەگ دەسیان هاناوی.

ئەنجومەن باڵای دادوەری لەی دۊاییە وەردەوامبۊن لێکۆڵینەوەیل لە شمارەیگ لە دۆسیەیل گەندەڵی گەورە راگەیانۊد، هاوەخت وەگەرد دەسگردن لەبان بڕە پۊلەیلیگ گەورەی نەختینەیی لە دۆسیەی بریکار وەرین وەزارەت نەفت ئەرا کاروبار پاڵاوتە عەدنان جومەیلی.

دادگا رووژ جومعە، ئاشکرای میکانیزمیگ یاسایی کرد کە ئامانجی گردەوکردن ناوەین پرسیارکردن لە توومەتبارەیل و گلەوداین پۊلەیل گشتی، وە ریداین – لە چوارچیوەی ئەوەگ یاسا ری وەپێ دەێد – وە سووکەوکردن بەشیگ لە رێکارەیل یا سزایەیل لەبان هەر کەسیگ کە وە خواس خوەی پۊلەیلە گلەو دەێد.

گلەوداین پۊلەیل

ئی پیشکەفتنەیلە هاوەختە وەگەرد راگەیانن وەزارەت داد، شەممەی گوزەشتە، لەبان توانای لە گلەوداین زیاتر لە 25 ملیۆن دۆلار لە پۊلەیل عراقی لە ماوەی دوو ساڵ گوزەشتە، وەگەرد وەردەوامبۊن مینەکردن پۊل و موڵک و هەژمارەیل بانکی لە دەیشت وە هەماهەنگی وەگەرد دەسەی دەسپاکی و لایەنە ناودەوڵەتییە تایبەتمەنەیل.

لە سای کیشیان بەشیگ لە پۊلەیل گەندەڵی وەرەو دەوڵەتەیل ترەک، پرسیاریگ دیارەو بوود لەباوەت میکانیزمەیل یاسایی و دیپلۆماسی کە حکومەت عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرەیل عراقی تۊنێد پشتی وەپی بوەسێد ئەرا گلەوداین ئەو پۊلەیلە، و تایبەت وەگەرد بۊیین داواکریاگەیل کە لە دەیشت عراق نیشتەجیین و و بەرهەمکارەیل کە گومان کریەێد ئەرا توومەتبارەیل وە دۆسیەیل گەندەڵی گلەو بخوەن.

پسپۆڕەیل پیشنیار دامەزرانن دەسەیگ باڵای هاوبەش کەن کە دەسەی دەسپاکی و ئەنجومەن باڵای دادوەری و وەزارەت دەیشت لەخوەی بگرێد، کە ئەرک ئامادەکردن دۆسیە دادوەرییەیل تایبەت وە توومەتبارەیل و پۊلە قاچاخکریاگەیل بگرێدە خوەی، وەرجە ئەوەگ لەڕی کەناڵەیل دیپلۆماسییەو قسە وەگەرد دەوڵەتە پەیوەندیدارەیل بکریەێد، یەیش وەپای رێککەفتنە ناودەوڵەتییەیل کارپوەپیکریاگ و فەرمانەیل هاوکاری دادوەری.

گرنگی نیشتمانی

لەی چوارچیوە، سەقەر محمداوی ئەندام دەسەی ئاسایش و وەرگری پەرلەمانی، وت کە "دۆسیەی گلەوداین پۊلە دزیاگەیل ئەولەوییەتیگ نیشتمانی دیرێد لەوەر ئەو کاریگەرییە راسەوخۆە کە لەبان مقیەتیکردن پۊل گشتی و قایمکردن دڵنیایی هاووڵاتییەیل وە دامەزراوەیل دەوڵەت دیرێدەی".

محمداوی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز زیای کرد، کە لایەنە حکومییەیل داوا لەلییان کریەێد ئەرا "خەسەوکردن تەقەلایەیل یاسایی و دیپلۆماسییان، وە هاوکاری وەگەرد دەوڵەتەیل و ریخریاگە ناودەوڵەتییەیل، ئەرا چەودیاریکردن پۊلە قاچاخکریاگەیل و گلەوداینیان وەپای چوارچیوە یاساییە کاروەپیکریاگەیل".

دووپات لەبان گرنگی "قایمکردن شەفافیەت لە پاڵپشتیکردن ئی دۆسیە و ئاگادارکردن رای گشتی لەو رێکارەیلە کە گیريانەسە وەر و ئەو ئەنجامەیلە کە وەدی هاتنە کرد، وەگەرد پرسیارکردن لە گشت توومەتبارەیل وە گەندەڵی بی جیاوازی وە شیوەیگ کە سەروەری یاسا قایم بکەێد و مقیەتی لە مافەیل گەل عراقی بکەێد".

محمداوی، باس ئەوە کرد کە دەسەی ئاسایش و وەرگری چەودیاری لێکۆڵینەوەیل ئیسە کەێد کە پەیوەندی وە دۆسیەیل گەندەڵی دیرن، و دووپات کرد کە "گلەوداین پۊلە دزیاگەیل تەنیا خواستیگ دارایی نییە، بەڵکم مافیگ نیشتمانییە کە گەشەپیداین بەرزەو کەێد و پشتیوانی لە ئابووری کەێد و لە دابینکردن خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەیل ئەرا هاووڵاتییەیل بەشدار بوود".

وژاردە یاساییەیل

لەلای خوەییش، ئەمیر دەعمی توێژەر سیاسی و یاسایی، دۊنێد کە عراق ئامرازەیل یاسایی ناودەوڵەتی دیرێد کە تۊنریەێد کار وەپییان بکریەێد ئەرا گلەوداین پۊل و سامانیەیل کە لە دەیشت وڵاتەگە هەن.

دەعمی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە "رێککەفتنە ناودەوڵەتییەیل ئیمزاکریاگ ناوەین عراق و دەوڵەتەیل جەهان ری وە گلەوداین پۊلەیل دەن، و تایبەت دۊای ئیمزاکردن رێککەفتن هاوکاری ناوەین دادگای عراقی و ریخریاگ (یوروجست) ئەوروپی ئەرا زانیارییەیل و داواکریاگەیل و پۊلەیل".

دیاری کرد کە ئی میکانیزمەیلە "توانای عراق لە چاودیاریکردن پۊلەیل و گلەوداینیان دەن، بیجگە لەوەگ کۆمەڵگەی ناودەوڵەتی، و تایبەت ویلایەتە یەکگرتگەیل، پشتیوانی هەڵمەت نواگیریکردن گەندەڵی کەێد، ئەوەیش شایەد رەنگدانەوەی لەبان ئاست هاوکاری وەگەرد عراق لە گلەوداین پۊلەیل و داواکریاگەیل ئەرا دادگا بۊنێدەو".

هاوکاری ناودەوڵەتی

لەلای خوەییشەو، دکتۆر سەعد بەخاتی سەڵاکار یاسایی، دووپات کەێد کە گلەوداین پۊلە قاچاخکریاگەیل تەنیا وە فەرمانە دادوەرییەیل وەدی نیەتیەێد، بەڵکم هەوەجە وە سیستەمیگ گشتگیر لە هاوکاری دادوەری و دیپلۆماسی دیرێد.

بەخاتی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کرد، کە رێککەفتن نەتەوە یەکگرتگەیل ئەرا نواگیریکردن گەندەڵی ئەرا ساڵ 2003، کە عراق چگەسە ناوی، وە گرنگترین چوارچیوەی یاسایی ناودەوڵەتی ئەرا گلەوداین سامانەیل دانریەێد، چۊنکە دەوڵەتەیل بەشدار پابەند کەێد وە پیشکەشکردن هاوکاری یاسایی هاوبەش، و بەسانن هەژمارەیل بانکی، و دەسگردن لەبان پۊل و سامانەیل و دەسوەسەرکردن و گلەوداینیان هەر وەختیگ بچەسپێد کە لە تاوانەیل گەندەڵییەو وەدەس هاتنە.

دیاری کەێد کە پرۆسەی گلەوداین وە ئەنجامداین لێکۆڵینەوەیل دارایی لەناو عراق ئەرا دیاریکردن ئەو پۊلەیلە کە شۊن تاوانەگەن دەس وەپی کەێد، دۊاتر دەرکردن فەرمانەیل دادوەری وە دەسگردن یا دەسوەسەرکردن، دۊای ئەوەیش پیشکەشکردن داواکارییەیل فەرمی ئەرا ئەو دەوڵەتەیلە کە ئەو پۊلەیلە لە ناویان هەس، کە پاڵپشت کریانە وە بەڵگە و بڕیارە دادوەرییەیل، وەپای رێککەفتنە دووانیەیل یا فرەلایەنەیل یا پرەنسیپ رەفتارکردن وەیجویرە شیوە.

بەخاتی وەردەوام بۊ لە قسەیلی کە حکومەت داوا لەلی کریەێد کە هاوکاری وەگەرد پولیس تاوانکاری ناودەوڵەتی (ئینتەرپۆل) کارا بکەێد، و سوود لە دەسپێشخەری گلەوداین سامانە دزیاگەیل سەر وە نەتەوە یەکگرتگەیل و بانک ناودەوڵەتی بگرێد، وەگەرد دروسکردن تیمەیل نیشتمانی تایبەتمەن کە دادوەر و داواکارەیل گشتی و شارەزایەیل دارایی و لێکۆڵەرەیل لە شووردن پۊل لەخوەی بگرێد، ئەرا چەودیاریکردن جویلەی پۊلەیل لەڕی سنوورەیلەو و ئاشکراکردن کۆمپانیا درووکانیەیل و ئەو هەژمارەیلە کە ئەرا شاردنیان وەکاریان تیەێد.

دۊنێد کە سەرکەفتن حکومەت لەی دۆسیە "وە شمارەی فەرمانە دادوەرییە دەرچگەیل پەیمانە نیەکرێد، بەڵکم وە توانای لەبان دروسکردن سیستەمیگ گشتگیرە کە ناوەین هیز یاسادانان و سەروەخوەیی دادگا و کارامەیی دەزگایەیل چەودیاری و هاوکاری ناودەوڵەتی کارا گردەو بکەێد".

بەخاتی، وە ئی قسە کووتایی وە قسەیلی هاورد کە "نواگیریکردن گەندەڵی تەواو نیەوود مەگەر وە گلەوداین پۊل گشتی ئەرا گەنجینەی دەوڵەت، کە دادپەروەری راسگانی وە پرسیارکردن لە گەندەڵکارەیل و گلەوداین مافەیل ئەرا خاوەنەیلیان وەدی تیەێد".

]]> Sun, 12 Jul 2026 12:02:18 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D8%A7-%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D8%A7-%D8%AF-%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%A8-%D8%B1%D8%B2-%D9%86-%D8%B1-%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AE-%D8%AF-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D8%B3%D8%A7-%D8%AA-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D8%AA-%D9%88-%D8%B1-%D9%88 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D8%A7-%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D8%A7-%D8%AF-%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%A8-%D8%B1%D8%B2-%D9%86-%D8%B1-%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AE-%D8%AF-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D8%B3%D8%A7-%D8%AA-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D8%AA-%D9%88-%D8%B1-%D9%88 ئەسارەی ئیتالیا.. میدالیایگ دیپلۆماسی بەرز نێچیرڤان بارزانی خەێدە ناو کەسایەتییەیل ناودەوڵەتی وەرچەو

شەفەق نیوز - هەولێر

بەخشین میدالیای "ئەسارەی ئیتالیا" لەلایەن ئیتالیاوە وە نێچیرڤان بارزانی سەرۆک هەرێم کوردستان دەروازیگ ئەرا قسەکردن لەباوەت هێماداری ئی رێزلینانە و گرنگییەگەی واز کرد، کە یەکیگە لە دیارترین میدالیا فەرمییە ئیتالییەیل کە بەخشیەێدە ئەو کەسایەتییەیلە کە بەشداری لە وەهازکردن پەیوەندییەیل رۆما وەگەرد دەیشتەو کردنە.

 رێزلینانەگە ئەرا رەنگدانەوەی پەسندانیگ ئیتالی بۊ ئەرا رۆڵ بارزانی لە چەسپانن سەقامگیری، و وەرەونوابردن هاوکاری ناوەین هەولێر و رۆما لە دۆسیەیل ئاسایش، و چاکسازی هیزەیل پێشمەرگە، و مقیەتیکردن کەلەپوور کلتووری.

 وەپای سەرۆکایەتی ئیتالی، میدالیاگە وە شیوازە ئیسەییەگەی لە ساڵ 2011 دامەزریاگە، جویر جیگریگ ئەرا میدالیای "ئەسارەی هاوپشتی ئیتالی" کە دۊای جەنگ جەهانی دۊەم دەرکەفت، و تەرخان کریاۊد ئەرا رێزلینان لەو کەسەیلە کە دەسمیەتی لە ئاوەدانکردن ئیتالیا یا پاڵپشتی پەیوەندییە دەیشتەکییەیلی دانە.

 وەگەرد هەموارە نووەگە، میدالیاگە فتراق لەبان رێزلینان لەو کەسایەتییەیلە خەێد کە بەشداریی تایبەت لە وەهازکردن پەیوەندییە سیاسی و کلتووری و ئابووری و مرۆییەیل وەگەرد ئیتالیا دیرن.

 میدالیاگە لەلایەن سەرۆک کۆمار ئیتالییەو وەپای پێشنیار وەزیر دەیشت بەخشیەێد، و دۊای وەرگردن رای ئەنجومەن میدالیاگە کە وەزیر دەیشت سەرۆکایەتیی کەێد، ئەوەگ کە سیمایگ فەرمی بەرز وەپی بەخشێد کە لە ئافرەینە دیپلۆماسییە ئاساییەیل رەد بوود.

 میدالیای "ئەسارەی ئیتالیا" بەشەو بوود ئەرا پەنج پلەی سەرەکی، لە "سوارچاک"ەو دەس وەپێ کەێد، دۊاتر "ئەفسەر"، و "فەرماندە"، و "ئەفسەر گەورە"، تا رەسێدە "سوارچاک خاچ گەورە"، کە بەرزترین پلەی ئاساییە لەی میدالیا، هەرلیوا پلەیگ تایبەت هەس کە وە ناو "خاچ گەورەی شانازی" ناسریەێد، و لە ئەگەریگ بیوینە بەخشیەێدە ئەو کەسەیلە کە گیانیان لەدەسدانە یا رۊوەڕۊی زەخمداری سەخت بۊنە لە وەخت جیوەجیکردن کارەیل مرۆیی گەورە لە دەیشت.

گرنگی میدالیاگە لەوەس کە وەگشتی تەنیا لەبان بنەمای پۆست نیەبەخشیەێد، بەڵکم لەبان بنەمای بەشداری کەسە رێزلیگیراسەگە لە دروسکردن پەیوەندییەیل دۊر مەودا وەگەرد ئیتالیا، چ لە دیپلۆماسی یا ئاسایش یا کلتوور یا ئابووری یا کار مرۆیی بوود، و لەوەر یەیش میدالیاگە لە ساڵەیل گوزەشتە وە ناوەیل سیاسی و ئایینی و دیپلۆماسی و ئابووری وەرچەو لە شمارەیگ لە وڵاتەیل بەسیاسەو.

 لەناو ئەو کەسایەتییەیلە کە وەرجە یە پلەی "سوارچاک خاچ گەورە" لە میدالیای ئەسارەی ئیتالیا وەدەس هاوردنە، ئالفیۆ بیڤا، جیگر یەکەم ئەرا سەرۆک کۆستاریکا، و پاتریاک فوئاد تەواڵ، پاتریاک لاتین لە قودس، و میشێل رۆژێه، وەزیر دەوڵەت مۆناکۆی وەرین، و نیکۆلا رێنزی، وەزیر دەیشت سان مارینۆی وەرین، بیجگە لە کەسایەتییەیل ئابووری وەرچەو کە بازرگان تورکی رەحمی کۆچ لەناویانیە.

رێزلینان بارزانی لە چوارچیوەی پەیوەندییگ پەرەسەنگ ناوەین هەولێر و رۆما تیەێد، کە تایبەت لەڕی رۆڵ ئیتالی لە پاڵپشتی هیزەیل پیشمەرگە لەناو تەقەلایل هاوپەیمان ناودەوڵەتی، و بەشداریکردن لە مەشق و رێکخستن دەرکەفت، بیجگە لە هاوکارییگ مەدەنی و کلتووری کە مقیەتیکردن شۊنەوارەیل و کەلەپوورەیل لە هەرێم کوردستان لەخوەی گرد.

 بارزانی، لە وتەیگ لەناو رسوومەیل رێزلینانەگە، وت کە پاڵپشتی حکومەت و گەل ئیتالی ئەرا هەرێم کوردستان وە بەرز نرخنێد، و تایبەت ئەو دەسمیەتیە سەربازی و مەشقەیلە کە پیشکەش وە هیزەیل پیشمەرگە کریانە، و ئەوەیش وە بەشدار لە وەهازکردن توانایەیل هیزە ئەمنییەیلە لە هەرێم کوردستان دانا.

هەرلیوار باس ئەوە کرد کە پەیوەندی وەگەرد ئیتالیا تەنیا لەبان بوار سەربازی نیەمینێد، بەڵکم ئەرا لایەنەیل مەدەنی و کلتووری پەل کێشێد، و دووپات کرد کە رۆما هاوبەشیگ گرنگ لە مقیەتیکردن کەلەپوور و کلتوور لە هەرێم کوردستان بۊە.

 ئاژانس هەواڵەیل ئیتالی فەرمی "ئانسا" باس لە رێزلینانەگە کرد چۊ وێستگەیگ وەرچەو لە پەیوەندییەیل ناوەین ئیتالیا و هەرێم کوردستان، و دەسنشان ئەوە کرد کە میدالیاگە بەخشیەسە بارزانی وە رێزگردن لە بەشدارییەیلی لە وەهتزکردن پەیوەندییە دووانیەیل لەناو هاوکارییگ وەردەوام لە زیاتر لە بیس ساڵەو کە لایەنەیل سیاسی و ئەمنی و ئابووری و کلتووری لەخوەی گردگە.

 ئاژانسە ئیتالییەگە دیار کرد کە رۆما لە ژیر رووشنایی پاڵپشتیکردنی ئەرا گفتوگۆ و میانڕەوی و فرەیی ئایینی و هاوکاری ناودەوڵەتی تەماشای رۆڵ بارزانی کەێد، کە ئەوانیش دۆسیەیلیگن، وەپای مەزەنەی ئیتالی، پەسیاگن وە ئارامی عراق و خوەرهەڵات ناوڕاس، و وە گرنگی هاوبەشی وەگەرد هەرێم کوردستان لە ئاسایش هەرێمی و بەرژەوەنییە فراوانەیل ئەوروپا.

 بەخشین میدالیاگە دۊای دەرچگن مەرسوومیگ سەرۆکایەتی ئیتالی لە 29ی ئایار مەیا 2026 هات، کە سەرۆک سێرجیۆ ماتارێلا و وەزیر دەیشت ئەنتۆنیۆ تایانی واژووی کردن، و لە رووژنامەی فەرمی ئیتالی لە 17ی حوزەیران گوزەشتە بڵاو کریا، و ناو نێچیرڤان ئیدریس مستەفا بارزانی لەناو ئەو کەسایەتییەیلە بۊ کە پلەی "سوارچاک خاچ گەورە" لە میدالیای "ئەسارەی ئیتالیا" وەپیان بەخشیەێد.

]]> Wed, 08 Jul 2026 21:16:12 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%8A-%D9%86%D8%A7-%D9%87-%D9%85-%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D9%88-%D9%86%D8%A7-%D9%84-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%87-%D8%B3%D9%86-%D8%AF-%D8%B1-%D8%AE%D9%86-%D9%84-%D9%88-%D9%88-%D8%B1-%D9%81%D8%AA%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%AF-%D8%B2-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%8A-%D9%86%D8%A7-%D9%87-%D9%85-%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D9%88-%D9%86%D8%A7-%D9%84-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%87-%D8%B3%D9%86-%D8%AF-%D8%B1-%D8%AE%D9%86-%D9%84-%D9%88-%D9%88-%D8%B1-%D9%81%D8%AA%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%AF-%D8%B2-%D8%AF زی ناشيۆناڵ: "هەڵمەت گوڵسوو" ناکۆکییەیل لەناو چوارچیوە هەڵسنێد.. رەخنەیل و وەرکەفتن وەگەرد زەیدی

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

رووژنامەی "زی ناشيۆناڵ" کە وە زوان ئینگلیزی دەرچوود ئاشکرا کرد، کە عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرەیل عراقی کە دەسکرد وە گامیگ ئازا، لەڕی شەپوولیگ لە دەسگیرکردنەیل ئەرا پەرلەمانتارەیل و وەرپرسەیل حکومەتی، دەس کردە رۊوەڕۊبۊن، دۊای گردەوبۊنیگ بەسیاگ ئەرا هیزەیل چوارچیوەی هەماهەنگی، رەخنەیل لە سروشت هەڵمەتەگە و ئاست هیزە ئەمنییەیلە لەناوی، و ناسنامەی ئەو کەسەیلە کە کریانە ئامانج.

 وەپای راپۆرتیگ لە رووژنامەگە کە لە ئەبوزەبی دەرچوود، و ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردگە، سەرچەوەیل وتنە کە زەیدی رۊوەڕۊ ناڕەزایەتییەیل بەرزەوبۊییگ لە پارتە سیاسییە گەورەیل بوود لەباوەت هەڵمەتەگەی ئەرا نواگیریکردن گەندەڵی، وە تایبەت ئەوەگ وەرجە هەفتەیگ لە چوارچیوەی ئۆپراسیۆن "هەڵمەت گوڵسوو" دەس وەپی کرد، کە بۊە هوکار دەسگیرکردن دەیان کەس و دەسگردن وەبان ملیۆنا دۆلار، کە یەکەیەیل نوخبە لە دەزگای دژە تیرۆر جیوەجیی کردن.

 دادوەری وت کە فەرمانەیل دۊای شایەتیداین عەدنان جومەیلی جیگر وەزیر نەفت وەرین هاتن، کە لە کووتاییەیل ئایار / مایۆ دەسگیر کریا، و توومەتبار کریا وە گەندەڵی و وەرتیل و دزیکردن لە گرێبەس وەزارەت نەفت.

 راپۆرتەگە باس ئەوە کرد کە گرژی رەسیە لووتکەی خوەی رووژ دووشەممە وەختیگ سەرکردەیل چوارچیوەی هەماهەنگی، کە ئەو هاوپەیمانییەس کە زەیدی رەسانە دەسەڵات، گردەوبۊنیگ بەسیاگ لە بەغدا بەسان، کە وەپای سیاسەتمەدارەیل، دانیشتنەگە وە تەواوی نزیکەی زوور لەبان هەڵمەت زەیدی کرد، کە وەرکەفتن لە ماوەی گردەوبۊنەگە رویدا وەگەرد رەخنەگردن بڕیگ لە سەرکردەیل لەو شیوازە کە حکومەت هەڵمەتەگەی وەپی جیوەجی کرد.

 راپۆرتەگە لە یەکیگ لە پەرلەمانتارەیل وتگە، کە "ناڕەزایەتی سەرەکی لەبان ئەوە بۊ کە حکومەت هەوەجە وە پشتبەسین وە هیزە تایبەتەیل و ماشینە قەڵغانەیل و تانکەیل نەیاشت، و بەسانن ناوچەی سەوز لە دیمەنەیل درامی و ناوزڕانن ئی ناوەیلە".

 وەپای سیاسەتمەداریگ ترەک، کە راپۆرتەگە  وتیە محمد شیاع سوودانی سەرۆک وەزیرەیل وەرین چەو لە پرۆسەگە چۊ پەلاماریگ کەسی کەێد، کە بۊیە هوکار دەسگیرکردن شمارەیگ گەورە لە پەرلەمانتارەیل سەروە هاوپەیمان گەشەپیدان و ئاوەدانکردن.

خود سیاسەتمەدار وەردەوام بۊ و وت کە کەسەیل ترەک لە گردەوبۊنەگە وە سەرۆک وەزیرەیل وتنە کە بایەس بۊ ئاگادار سەرکردە سیاسییەیل بکەێد وەرجە دەسگیرکردنەیل، کە ئەو داواکارییە زەیدی رەتی کرد.

 راپۆرتەگە لە زوان پەرلەمانتاریگ ترەک وت کە سەرکردەیل سکاڵا کردنە لەوەگ دەسگیرکردنەیل "بی سەڵای وەرجەوەختە" جیوەجی کریانە و دزەکردنە راگەیاننەیل لەباوەت دۆسیەیل زەرەد وە ناو و ناوبانگ رەساننە وەرجە ئەوەگ دادوەری فەرمانەیلی دەر بکەێد، و دیاری کرد کە "بڕیگ لە کارمەنەیل هیزە ئەمنییەیل وینە و گرتەیل ڤیدیۆیی ئەرا ماڵەیل دەسگیرکریاگەیل گردنە، کە بڕیگیان ئەندامەیل لە خیزانەیلیان نیشان دانە".

 راپۆرتەگە وەردەوام بۊ کە سەرکردەیل وتنە کە ئەوان پاڵپشتی نواگیریکردن گەندەڵی کەن لەڕۊی بنەماو، باوجی ئەوان هوشداری دانە لەوەگ کار "یەک لایەنە" رخداری رمیان هاوپەیمان فەرمانڕەوا دیرێد.

 راپۆرتەگە باس ئەوە کرد کە وەرپرسیگ ئەمنی وتگە کە دۊای سەعاتەیلیگ لەو گردەوبۊنە لە شەوەکی رووژ چوارشەممە، فڕۆکەیگ بێفڕۆکەوان لەبان ناوچەی سەوز چەودیاری کریاگە، و وەرگرییە ئاسمانییەیل تەقەلای وەخوارخستن ئەو فڕۆکەی هەواڵگرییە دانە باوجی سەرنەکەفتنە لەوەر بەرزیی فرەی.

 راپۆرتەگە ناو ئەوە برد کە هیچ لایەنیگ وەرپرسیاریەتی خوەی رانەگەیانیە، باوجی وەختەگە مەزەنەیل لەناو بەغدا هازدار کرد کە کەسەیل دژ وە هەڵمەتەگە تەقەلای کلکردن پەیامیگ دانە.

 راپۆرتەگە دیار کرد کە ریبەر رەوت نیشتمانی شیعە، موقتەدا سەدر، دەسوەردا ئەرا هازدارکردن هەڵوێست زەیدی، و لەڕی پەیامیگ کە دەسمیەتدەرەیلی لە مەوقەی نماز رووژ جمعە خوەنستنەی وت، کە هەڵمەتەگەی نوێنەرایەتی "چاکسازییگ ئازایانە کەێد کە ئومید دیریمن وەردەوام بوود"، و باس زەیدی کرد وە ئەوە کە "سەرباز چاکسازی"یە، و زیای کرد "با هازدار ئیرادەی بکەیمن و ئیرادەی گەندەڵەیل داوەزنیمن، کە تەقەلای زوورهاوردن لەبانی دەن و ریگرییکردنی لە هەڵکوتانە ئازا و وەبەرهەمەیل کە رخ و بیزار فرەیگ کردنە".

]]> Sun, 05 Jul 2026 19:10:17 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%85-%D8%B1%D8%AC-%D9%88-%D8%B1-%D8%B1-%D8%A7-%D8%A7-%D8%A8-%D8%BA%D8%AF%D8%A7-%D8%A7-%D8%AA-%D8%AE%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84-%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%88-90-%D8%B1%D9%88%D9%88-%D8%B3-%D8%B1-%D9%81-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%85-%D8%B1%D8%AC-%D9%88-%D8%B1-%D8%B1-%D8%A7-%D8%A7-%D8%A8-%D8%BA%D8%AF%D8%A7-%D8%A7-%D8%AA-%D8%AE%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84-%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%88-90-%D8%B1%D9%88%D9%88-%D8%B3-%D8%B1-%D9%81-%D8%AF مەرج و ریگری.. ئایا بەغدای پایتەخت عراق لە گیرهاوردن چەک لە ماوەی 90 رووژ سەرکەفێد؟

شەفەق نیوز - بەغدا

حکومەت عراقی راگەیان کە 30 ئەیلول 2026 وادەی کووتایی بوود ئەرا رادەسکردن چەک لەدەیشت دامەزراوەیل دەوڵەت، لە گامیگ کە ئۊشێد ئامانج لەلی کووتاییهاوردن وە دووڕویی هیز چەکدار و چەسپانن سەروەری دەوڵەتە، هاوەخت وەگەرد کووتاییهاتن ئەرک هاوپەیمان ناودەوڵەتی ئەرا نواگیریکردن ریخریاگ "داعش" لە وڵاتەگە.

حەیدەر عەبوودی قسەکەر وەناو حکومەت، وت کە گشت گرووپە چەکدارەیل ئاگادار کریانە وە وادە دیاریکریایەگە، و دووپات کرد کە "هەر چەکیگ دۊای ئی رێکەفتە لەدەیشت چوارچیوەی دەوڵەت بمینێدەو وە چەکیگ ناریخریاگ دانریەێد و کەفێدە ژیر رەفتار یاسایی".

 بڕیارەگە لە سای زیایبۊن فشارەیل سیاسی و ئەمنی ناوخۆیی و دەیشتەکی تیەێد، و لەناو ئامادەکارییەیل ئەرا سەردانیگ چەوەڕیکریاگ ئەرا عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرەیل وەرەو واشنتۆن لە تەمووز ئایندە، کە مەزەنە کریەێد دۆسیەی باڵە چەکدارەیل لە سەردار خشتەی باسکردنەیل بوود.

چەک و گەندەڵی

شەوەکی یەکشەممەی گوزەشتە، وەگەرد دۆسیەی چەک، حکومەت وتار خوەی لەباوەت نواگیریکردن گەندەڵی خەسەو کرد، و دووپات کرد کە ئەو هەڵمەتەیلە کە دەس وەپی کردنە "هیچ جیاکارییگ لەناویان نییە"، و هەڵگردن پارێزبەندی لەبان وەرپرسەیل و وەشۊنکەفتن کەسایەتییەیل لە ناوخۆ و دەیشت وڵاتەگە گرێدە خوەی، وەگەرد دروسکردن میکانیزمیگ ئەرا گلەوداین پۊلەیل گشتی.

لە کووتایی ساڵەگە، عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرەیل عراقی، کۆنگرەیگ ئەرا سەروەری نیشتمانی ئەرا چەسپانن ئی  رویکردنە راگەیان، و وت کە حکومەتەگەی وەرەو "گامیگ نوو" چوود کە لەبان گیرهاوردن چەک لەلایەن دەوڵەت و کووتاییهاوردن وە سیستەم گەندەڵی بەسیاگە.

لە 14ی ئایار گوزەشتە وەخت وەرگردن ئەرکەیلی وە فەرمی، زەیدی پەیمان داوە ئەرا وەردەوامبۊن لە "گیرهاوردن چەک وەدەس دەوڵەت"، و دانان گیرهاوردن هیز چەکدار جویر "ئەرکیگ تایبەت ئەرا دامەزراوە فەرمییەیل"، کە یەیش دۆسیەگە گلەو دا ئەرا سەردار دیمەن سیاسی دۊای ساڵەیلیگ لە پەککەفتن.

لە لای خوەیەو، چوارچیوەی هەماهەنگی (کە هیزە سیاسییە شیعەیل فەرمانڕەوا لە عراق گردەو کەێد) دەسەڵات دا سەرۆک وەزیرەیل ئەرا جیوەجیکردن ئەوەگ خوازیاگە ئەرا مقیەتیکردن بەرژەوەندییە باڵایەیل، وەگەرد پاڵپشتی پڕۆژەی گیرهاوردن چەک وەدەس دەوڵەت و جیاوەکردن پەیوەندی دەسەی حەشد شەعبی لە چوارچیوە سیاسی و حزبی و کۆمەڵایەتییەیل.

لە 27 ئایار 2026، ئی رویکردنە زیایەو بۊ وە راگەیانن رەوت سەدری وە سەرکردایەتی موقتەدا سەدر ئەرا جیاوەکردن پەیوەندی "سەرایا سەلام" لەلی و تیکەڵکردنی وە دەوڵەت، وەگەرد داواکارییەیل ئەرا باڵەیل ئەرا چگن وە ژیر دەسەڵات حکومەت دوور لە پەیوەندییە حزبییەیل.

 بەشەوبۊن باڵەیل

باوجی ئی گامە دیار نییە کە جی بڕدەنگی گشت باڵە چەکدارەیلە بوود، کە هەڵوێستەیلیان لە وەرانوەر حکومەت ئەرا گیرهاوردن چەک وەدەس دەوڵەت جیاوازە، لەناوەین لایەنەیلیگ کە ئامادەیی خوەیان ئەرا تیکەڵبۊن لەناو چوارچیوە فەرمییەیل راگەیاننە، و ئەوانەی ترەک کە پابەند بۊنە وە وژاردەی هیشتن چەکەیلیان و هەر گامیگ لەی رویە وە مەرجەیل سیاسی و ئەمنی بەسانە.

لەلای ئەو باڵەیلە کە نەرمی نیشان دانە، هیزەیلیگ جویر سەرایا سەلام و عەسائیب ئەهل هەق و کەتیبەیل ئیمام عەلی گامەیلیگ وەرەو رادەسکردن وەڕیەوبردن بڕیگ لە لیوایەیل لەناو دەسەی حەشدی شەعبی ئەرا حکومەت راگەیانن، لە چوارچیوەی ریخستنەیلیگ کە وەسف کریانە جویر ئامادەکارییگ ئەرا دووارە ریخستن پەیوەندییەگە وەگەرد دەوڵەت، و جیاوەکردن رەهەند سیاسی لە سەربازی.

هەرلیوا وتاریگ لەناو بڕیگ لە باڵەیل پاڵپشتیکەر ئەرا حکومەت دەرکەفت، کە مەزەنە کەێد گیرهاوردن چەک وە مەرج نییە هەڵوەشانن کوتلەیل بوود، بەڵکم دووارە رێخستن بڕیار وەکارهاوردن هیزە لەناو دامەزراوە فەرمییەیل دەوڵەت.

لە وەرانوەر ئەوە، هێمان باڵەیل ترەک کە تونترن، لە سەرداريان کەتیبەیل حزبوڵڵا و بزووتنەوەی نوجەبا و کەتیبەیل سەیدولشوهەدا، رەد کەن چەکەیلیان بخرێدە ناو ئی جویرە، و دووپات کەن لەبان پابەندبۊنیان وە ئەوەگ ناوی نەن "چەک موقاوەمە"، وە مەزەنەکردن ئەوە کە ئامادەبۊنی وە چوارچیوەیل هەرێمی و ئەمنییەو بەسیاگە، کە دیارترینیان وەردەوامبۊن هەڕەشە دەیشتەکییەیل و ئامادەبۊن هیزە بیگانییەیلە.

 لەیەکدان بڕیارەگە

 وەگەرد ئی بەشەوبۊنە، جیاوازییەگە تەنیا لەبان باڵە چەکدارەیل نییە، بەڵکم دریژەو بوود ئەرا هیزە سیاسییەیل لە لیەکدانیان ئەرا باوەت بڕیارە حکومییەگە و سنوورەیلی، کە خوەنستنەیل جیاوازن لەباوەت ئەوەگ ئایا مانای "رادەسکردن چەک" وە راسگانی دەێد یا دووارە رێخستن بڕیار وەکارهاوردنی لەناو دامەزراوەیل دەوڵەت.

 لەی چوارچیوە، ئەحمەد عەدنانی ئەندام دەسەی گشتی بزووتنەوەی سادقوون باڵ سیاسی ئەرا بزووتنەوەی عەسائیب ئەهل هەق وە سەرکردایەتی قەیس خەزعەلی، ئۊشێد ئەوەگ رویدەێد "رادەسکردن چەک" نییە بەڵکم "گیرهاوردن بڕیار وەکارهاوردنی وەدەس دەوڵەتە".

 عەدنان ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە چەک باڵەیل لەناو سیستەم دەسەی حەشدی شەعبی مینێدەو، لە وەختیگ فتراق خریەێدە بان "جیاوەکردن پەیوەندی سیاسی لە بڕیار سەربازی".

لە ئەیلول ئایندە، وە قسەی عەدنان کووتاییهاتن ئامادەبۊن هیزەیل هاوپەیمان ناودەوڵەتی دەروازە ئەرا باسکردنیگ گشتگیر لەباوەت بانان چەک واز کەێد، و زیای کەێد کە جیوەجیکردن بڕیارەگە هەوەجە کەێد گشت باڵەیل وەبی جیاکاری بگرێدە خوەی، جویر "بڕیاریگ نیشتمانی و ئایینی و سیاسی".

هەرلیوا، عەدنان کینانی شارەزای ئەمنی و سیاسی، دۊنێد کە ئی گامە نۊنەرایەتی خاڵیگ وەرچەرخان کەێد، وە مەزەنەکردن ئەوەگ کووتاییهاتن ئامادەبۊن "داگیرکەر" مانای ئەوە دەێد کە "موقاوەمەی چەکدار بایەسە کووتایی وەپی بێد"، و بایەسە باڵەیل یا وە تەواوی لەناو دەوڵەت تیکەڵ بوون یا وە کار سیاسی ئاڵشت بوون.

 کینانی لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، باس ئەوە کەێد کە بەشەوبۊن لەناو هیزەیل باڵەیل وەخوەیان هەس لەناوەین پاڵپشتیکەر و دژوەریگ ئەرا رویکردن حکومەت، کە یە "گرفتیگ ناوخۆیی رەنگ دەێدەو کە هەوەجە وە چارەسەر لە بنەڕەتەو دیرێد".

 پەیابۊن باڵەیل

دۊای ساڵ 2003، ریشەی فرەیگ لە باڵە چەکدارەیل ئیسە گلەو خوەێد وەختەیلیگ کە پێکهاتەیل چەکداری پەیوەندیدار وە بۆشایی ئەمنی کە دۊای داگیرکاری ئەمریکی ئەرا عراق هات پەیا بۊن، و دۊاتر وە شیوەیگ گەورە فراوان بۊن دۊای پەلامار ریخریاگ "داعش" ئەرا شارەیل فراوان عراقی لە ساڵ 2014.

 لەو مەوقە، سەرایا سەلام جویر هیزیگ سەربازی دروس بۊ لە وەڵامداین داواکارییگ لەلایەن سەدرەو ئەرا مقیەتیکردن پیرووزییەیل، وەگەرد تیکەڵبۊن باڵەیلیگ ترەک لەناو دەسەی حەشدی شەعبی، کە دۊاتر ئاڵشت بۊ ئەرا سای فەرمی ئەرا شمارەیگ گەورە لە پێکهاتە چەکدارەیل.

باوجی ئی تیکەڵبۊنە کووتایی وە فرەیی لە ناوەندەیل هیز نەهاورد، بەڵکم بنەمایگ ئەرا دیمەنیگ ئاڵووز دانا کە دەوڵەت و کوتلەیل و مەرجەعییەتە سیاسی و حزبییەیل گردەو کەێد، و یەیش هیشت دۆسیەی "گیرهاوردن چەک" بوەێدە یەکیگ لەو دۆسیەیلە کە فرەترین گرفتی لە عراق دیرێد.

 کیشانەوەی ئەمریکی

لە لای خوەیەو، موعین کازمی سەرکردە لە ریخریاگ بەدر وە سەرکردایەتی هادی عامری، پەیوەندی خەێدە ناوەین بانان "موقاوەمە" و ئامادەبۊن هیزە ئەمریکییەیل، و ئۊشێد کە پابەندبۊن باڵەیل وە رادەسکردن چەک وە "کیشانەوەی تەواو و راسگانی" ئەرا هیزە ئەمریکییەیلە و کووتاییهاوردن وە پرۆسە ئاسمانی و سەربازییەیلی لە عراق بەسیاگە.

 کازمی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە باڵەیلیگ جویر کەتیبەیل حزبوڵڵا و کەتیبەیل سەیدولشوهەدا مەرج گەرەنتی دیاریگ نەن ئەرا گلەونەخواردن دەسوەردان سەربازی ئەمریکی، و زیای کەێد کە "حکومەت توانای وەڕیەوبردن دۆسیەی ئەمنی دیرێد باوجی هەوەجە وە بڕیاریگ سیاسی یەکلاییکەر دیرێد".

دووپات کەێد کە هەر رێککەفتنیگ کووتایی لەباوەت چەک "هاوسەنگییگ لە پابەندییەیل" لەناوەین بەغدای پایتەخت عراق و واشنتۆن خوازێد، وەگەرد گەرەنتی سەروەری تەواو عراق لەبان خاک و ئاسمانی.

 لە چوارچیوەیگ پەیوەندیدار، مستەفا عەجیل توێژەر ئەمنی، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، دۊنێد کە دیاریکردن 30 ئەیلول ئایندە جویر وادەیگ کووتایی ئەرا گیرهاوردن چەک هاوەختە وەگەرد پلان کیشانەوەی هیزە ئەمریکییەیل، کە یەیش هیلێد گامەگە بوودە "یەکلاییکەر" ئەرا کووتاییهاوردن وە پاساوەیل چەک لەدەیشت دەوڵەت.

باوجی شارەزایەیل هوشداری دەن لەوە کە سەرکەفتن پلانەگە پشت بەسێدە میکانیزمەیل جیوەجیکردن، وە تایبەت لەباوەت دووارە داڕشتن دەسەی حەشدی شەعبی، و دیاریکردن ئەو لایەنە کە چەک وەرگرێد، لە سای نەوین رێخستنەیل هویردەکاری راگەیانریای تا ئیسە.

پاڵپشتی و رێککەفتن ناودەوڵەتی

ئی رویکردن حکومیە پاڵپشتی ناودەوڵەتی و هەرێمی وەدەس تیەرێد، کە گردەوبۊنیگ وەزاری هاوبەش لەناوەین ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئەنجومەن هاریکاری کەنداو پاڵپشتی خوەی ئەرا تەقەلایەیل بەغدای پایتەخت عراق لە گیرهاوردن چەک راگەیان، هاوەخت وەگەرد شەرمەزارکردن ئەو پەلامارەیلە کە خریەنە مل گرووپەیل نزیک لە ئیران لە ناو و دەیشت عراق.

هەرلیوا، واشنتۆن وەردەوامبۊن هاوکارییەیلی ئەرا عراق وە "رێکارەیل وەرچەو" بەسێد ئەرا دویرەوخستن کوتلە چەکدارەیل لە دامەزراوەیل دەوڵەت، لە وەختیگ کە نشان وە فشار ئابووری و سیاسی کەێد لە ئەگەر جیوەجینەکردنی.

 دۆسیەی کیشانەوەی ئەمریکی لە عراق پشت وە رێککەفتنیگ دووانی لەناوەین بەغدای پایتەخت عراق و واشنتۆن بەسێد کە لە ساڵ 2024 بەسیاگە، کە باس لە کووتاییهاوردن وە ئەرک هاوپەیمان ناودەوڵەتی ئەرا نواگیریکردن ریخریاگ "داعش" لەناو وڵاتەگە لەبان دوو گام کەێد.

لە سەرەتای ساڵ 2026، و وەپای ئی لەیەکفامستنە، گام یەکەم تەواو بۊ، و کووتاییهاوردن وە ئەرکە جەنگییەیل و کیشانەوەی بەشیگ لە هیزەیل و دووارە جیگیرکردنیان لە چوارچیوەی هاوبەشییە ئەمنییە دووانیەیل وەگەرد حکومەت عراقی گردە خوەی.

وەلی گام دویەم تا ئەیلول 2026 دریژە کیشێد، و تەواوکردن کیشانەوەی هیزە مەنەگەیل و کووتاییهاوردن وە وەکارهاوردن بنکەیل ناوخۆی عراق ئەرا پاڵپشتی پرۆسەیل لە سووریا گرێدە خوەی، لەبان ئەوەگ پەیوەندی ناونیشان هەردوگ لایەنەگە ئاڵشت بوود ئەرا هەماهەنگییگ ئەمنی و سەڵاکاری دیاریکریاگ.

 نووڕیەێدە ئی رێککەفتنە کریەێد جویر چوارچیوەی فەرمانڕەوا ئەرا پرۆسەی کووتاییهاوردن وە ئامادەبۊن سەربازی ئەمریکی، وە شیوەیگ کە بنمیچیگ وەختانەی ئاشکرا دیاری کەێد ئەرا دووارە رێخستن پەیوەندی ئەمنی لەناوەین بەغدای پایتەخت عراق و واشنتۆن.

]]> Wed, 01 Jul 2026 09:20:19 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1-%D9%85-%D8%A7%D9%85-%D9%84%D8%A7-%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8-%D8%BA%D8%AF%D8%A7-%D9%84-%D8%AF-%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%88-%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%88%D8%AA%D8%A7-%D9%87%D8%A7%D8%AA https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1-%D9%85-%D8%A7%D9%85-%D9%84%D8%A7-%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8-%D8%BA%D8%AF%D8%A7-%D9%84-%D8%AF-%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%88-%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%88%D8%AA%D8%A7-%D9%87%D8%A7%D8%AA ئیدارەی ترەمپ پەیامیگ یەکلاییکەر ئەرا بەغدا کل کەێد: سەردەم نادیاری لەباوەت ئیران کووتایی هات

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی، دی ئامادە نییە رازی بوود وە نادیاری هەڵوێست عراق لەڕی نزیکەوبۊنی وەگەرد ئیران، چۊنکە دۊنێد کە بایەسە بەغدا روی لە خوەراوا بکەێد لە جیای خوەرهەڵات، و دووسایەتیی خوەی وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیل و وڵاتەیل عەرەبی دەورگردی خەسەو بکەێد.

واشنتۆن ئیسە چەوەڕی ئاڵشتکارییەیل لە دەسەڵات کەێد کە سەروەری عراقی قایمەو بکەێد، و دیاری کرد کە سەردان سەرۆک وەزیرەیل عەلی زەیدی، ئەرا واشنتۆن کەفێدە ژیر هۊردبینی، باوجی بایەسە ئەمریکییەیل و عراقییەیل ئارام بگرن و دویرەو بوون لە دەرکردن بڕیارەیل لەی وەختە.

و لە وەختیگ "پەیمانگای خوەرهەڵات ناوەڕاس" ئەمریکی، لە راپۆرتیگ وەناو "پەیوەندییەیل نوویگ لەناوەین ویلایەتە یەکگرتگەیل و عراق؟"، خستەڕۊ کووتاییهاتن ململانێیەیل و دروسکردن حکومەت زەیدی، و ئەو پیرووزباییە کە لە سەرۆک ترەمپەو وەرگردیە، و دۊای ئەوەیش مکیسکردنی ئەرا سەردانکردن واشنتۆن لە ناوڕاس مانگ ئایندە.

 راپۆرت پەیمانگا ئەمریکییەگە، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردیە، خەوەرداد، کە دیارە ئیدارەی ئەمریکی چەوەڕیکردنەیل گەورایگ لە زەیدی دیرێد، باوجی بایەسە ئی چەوەڕیکردنەیلە کەمەو بکریەن.

وتیش کە بەرنامە حکومییەگەی خواست فرەیگ لەناوی بۊ، کە بەش یەکەم لە بەرنامەگە باس کۆنترۆڵکردن دەوڵەت لەبان چەک و جیوەجیکردن سەروەری یاسا کرد، لە وەختیگ بەش دویەم باس سیاسەت دەیشتەکی کرد، و تونەوکردن لەبان گرنگی خەسەوکردن پەیوەندییەیل وەگەرد وڵاتەیل کەنداو، و باوەڕ خوەی نشان دا کە واشنتۆن چۊنکە زەیدی جویر پیاویگ کارەیل کردەیی باوەش وەپی کردگە کە فامێد چۊن رێککەفتنەیل واژوو کەێد.

دیاری کرد کە ئەزموون ئەمریکی وەگەرد ئەو کەسەیلە کە پۆستەیل وەرین گردنە دەس بیئومیدکەر بۊە، و دیاری کرد کە وەگەرد تەقەلایەیل ئەمریکی ئەرا کیشانن عراق دویر لە ئیران، سەرکردەیل شیعە هێمان لەژیر کاریگەری تاران مەننە، لە وەختیگ هیز میلیشیایل سەر وە ئیران زیای کرد و بۊنە خاوەن ویرداری زیاتر، وەپای قسەی خوەی.

 راپۆرتەگە وەردەوام بۊ، و وت: داواکارییە دووبارەبۊیل ویلایەتە یەکگرتگەیل ئەرا کۆنترۆڵکردن میلیشیایەیل یا ماڵین چەکیان یا هەڵوەشاننیان بیسوود بۊ، وتیش کە ویلایەتە یەکگرتگەیل ئیسە چەوەڕی ئەوە کەێد کە سەرۆک وەزیرەیل نووەگە، کە وە ریژەیی لە دەیشت سیستەمەگە هاتیە، کاری خاستر بوود.

 دەسنشان کرد کە دروسکردن حکومەت زەیدی، تا ئیسە تەواو نەۊە، و وەیە دیارە زەیدی ئەو پۆستە وەزارییەیلە کە مەننە وەکاریان تیەرێد، وە تایبەت ناوخۆ و وەرگری، ئەرا رازیکردن رکابەرەیلی لە چوارچیوەی هەماهەنگی، کە باجیگ سیاسی ئەرا ئی وازهاوردنەیلە هەس.

هەرلیوا دیاری کرد کە بایەسە سەرۆک وەزیرەیل کڕە سوورەیل ئەمریکییش لە دەسنشانکردنەیلی لەوەر چەو بگرێد، و دووپات کرد کە ویلایەتە یەکگرتگەیل خوازێد عراق روی لە خوەراوا بکەێد، دویر لەو رویکردن ئیسەی کە وەرەو ئیران و چین دیرێدەی، و پرۆسەیگ ئاڵشتکاری لە دامەزراوە و سیاسەتەیلی ئەنجام بەێد.

وتیش کە ئیدارەی ترەمپ سێ ئامانج سەرەکی و پەیوەندیی وە یەک دیرێد، گرنگترینیان ماڵین چەک حەشد شەعبی و دویرخستن گروپەیل، ئەوەگ کە هەوەجە وە جویلەیگ لە ئەنجومەن نوێنەرەیل دیرێد، و کێشە سەرەکییەگە تا ئیسە نەۊن ئیرادەی سیاسی و ئازایەتی بۊە ئەرا ماڵین چەک ئی گروپەیلە.

 وەپای راپۆرتە ئەمریکییەگە، ماڵین چەک گروپەیل هیشت کارکردن لە عراق ئەرا کۆمپانیا ئەمریکییەیل ئارامتر بوود، و ریگری لە توانایان کەێد ئەرا چەسپانن ئەجێندای ئیران، و ئەوەگ واشنتۆن  خوازێد پرۆسەی دەرکردن بڕیار سیاسی و ئابووری و دیپلۆماسی دویر لە دەسەڵات ئیرانی بوون.

باوجی راپۆرتەگە دووپات کرد کە ماڵین چەک گروپەیل یا هەڵوەشاننیان واتای ئازادبۊن لە دەسەڵات سیاسی ئیرانی نییە، و دیاری کرد کە زەیدی شایەت بکەفیدە وەر وەرگرییگ گەوراتر لە دویرخستن ئەو دزەکردنەیلە کە پاڵپشتی ئیران کەن، کە ماوەیگە چەسپیاس لەناو وەزارەتەیل و ئەنجومەن نوێنەرەیل و کەرت ئابووری.

 دووپات کرد کە گرنگی ترەک لەلای ئیداری ترەمپ لە دروسکردن ژینگەیگ پیشوازیکەر ئەرا کۆمپانیا ئەمریکییەیل کارکەر لە عراق و مسۆگەرکردن بیوەییانە، و وە هۊر هاورد کە لە ماوەی جەنگ دۊایی، میلیشیایەیل چەن جاریگ کۆمپانیا نەفتییە ئەمریکی و ئەوروپییەیل لە هەرێم کوردستان و بەسرە کردنە ئامانج، ئەوەگ بۊە مدوو پەککەفتن بەرهەمهاوردن و دەرکردن فەرمانبەرە بیانییەیل، وەپای راپۆرتەگە.

 راپۆرتەگە زیای کرد کە ویلایەتە یەکگرتگەیل تەنیا وە شۊن مقیەتیکردن نیەگەردێد، بەڵکم وە شۊن فراوانکردن بەشداریکردن کۆمپانیا ئەمریکییەیل لە گەشەکردن ئابووری عراقییش گەردێد، و وەیە دیارە کە واشنتۆن ئومید دیرێد پەیوەندییەیل عراق وەگەرد وڵاتەیل کەنداو وە شیوەیگ سروشتی لەڕی ماڵین چەک میلیشیایەیل و بڕین پەیوەندی وەگەرد ئیران پەرە بگرێد.

رەسیە ئەوە کە وەگەرد دەرکردن سوریا لە هەژموون ئیرانی، واشنتۆن تواێد بۊنێد کە عراق لەژیر سای ئیرانی دەرچوود و تیکەڵ وە ژینگە عەرەبییەگە بوود، لەناویانیش وەگەرد سوریا.

 وەپای راپۆرتەگە، کلکریای ئەمریکی تۆم باراک، لەڕی دیداری وەگەرد زەیدی لە 15ی حوزەیران، نەخشەی رییگ پڕ لە خواست ئەرا زەیدی دانا، و دیارە کە سەرۆک وەزیرەیل عراقی ئامادەس شوینی بگرێد، باوجی دیمەن سیاسییەگە هەل سەرکەفتن و زویوەزویی جویر مسۆگەرنەکریاگ هیلێدەو.

 نیشان دا کە دەرئەنجام جەنگ "ئەمریکی - ئیسرائیلی" لەدژ ئیران، و دەرئەنجام دانوسەنینە ئەمریکی - ئیرانییەیل، کاریگەری گرنگیگ لەبان رویداوەیل ناو عراق دیرن، و زیای کرد کە ئەگەر ئیران باوەڕ بکەێد کە جەنگەگەی بردگەسەوە، و ئەگەر هاوپەیمانەیلی لەی باوەڕە بەشداری بکەن، ئەوە تاران رکدارتر بوود لەبان دەسگردن وە سامانەیلی لە عراق، و دەسوەردار نیەوود لە نفوزی لەو ناوچە کە وە ناوچەی گرنگی پڕ گرنگی خوەی ئەژماری کەێد، هەرلیوا وە ئاسانی دەسوەردار ئەو پاداشتە سیاسی و ئابوورییە گەورەیلە نیەوود کە لە عراق لە ماوەی دوو دەیە دەسی کەفتنە، و لەوەر یە هاتی گروپەیل حەشد شەعبی رەت بکەن چەکەیلیان بنەن.

 راپۆرتەگە ئەوە دی کە ویلایەتە یەکگرتگەیل و عراق بایەسە رێک بکەفن لەبان نیشانەیل ئەو وەرەونواچگنە کە لە وەدەسهاوردن ئامانجە سەرەکییەیل کریانە، و چارەسەرکردن ئاستەنگەیل وە یەکەو، و گرنگیدان وە هەڵوەشانن میلیشیایەیل مینێد، کە ئەرکە فرە ئاڵووزەگەس،  کە بڕیار ئەنجومەن دادوەری باڵا، وە سەرۆکایەتی دادوەر فایەق زێدان، وە فراوانکردن چوارچیوەی یاسای نەهیشتن تیرۆر ئەرا گردنەخوەی "هەر کەسیگ فڕۆکە بێفڕۆکەوانەیل دروس بکەێد یا وەکاریان تیەرێد یا خاوەنیان بوود کە ئەرا ئامانجەیل دژ وە یاسا وەکار تیەین"، گامیگە وەرەو ری راس، و نیشانەیگە لەبان چۊنیەتی وەکارهاوردنی لەلایەن زەیدی ئەرا کۆنترۆڵکردن میلیشیایەیل، بیجگە ئەوە کە بەڵگە راسگانیەگە لە جیوەجیکردن مینێدەو.

 وەپای راپۆرتەگە، بایەسە ویلایەتە یەکگرتگەیل چشتیگ پیشکەش وەو گروپەیلە بکەێد کە باڵە سەربازییەیلیان هەڵوەشانن، و چەکەیل بیەنە دەس حکومەت، و ئاڵشت بوون ئەرا پارتە سیاسییەیل وەپای ئەوەگ لە دەستوور دیاری کریاگە، و ئی چشتەیلە شایەت هەڵگردن سزایەیل بگرێدە خوەی کە لە چالاکییەیلیان کەمەو کەن و ریگرییان کەن لە تیکەڵبۊن لەناو سیاسەت فەرمی، باوجی هەوجەیش وە رێکارەیل سزادەر راسەوخۆ لەدژ ئەو گروپ و کەسەیلە بوود کە پێشنیاز ماڵین چەک رەت کەن و لە دەیشت کۆنترۆڵ حکومەت میننەو.

 راپۆرتەگە کووتایی هات وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە حکومەتە یەک لەدۊایەکەیل عراق خواست خوەیان ئەرا دروسکردن پەیوەندییەیل خاس وەگەرد هەردوگ لە ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئیران راگەیاننە، و زیای کرد کە لە روی کردەییەو، ئەوە واتای مەیلیگ بوی وەرەو ئیران، کە یەیش نادیاریە کە دی لەلایەن ئیدارەی ترەمپ قەبووڵ نییە.

]]> Sat, 27 Jun 2026 14:51:41 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%87%D8%B4-%D8%B3%D8%A7-%D9%88%D9%88%D8%AA%D8%A7-%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D9%87-%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF-%D9%84-%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D9%85-%D8%AF-%D9%85-%D9%86 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%87%D8%B4-%D8%B3%D8%A7-%D9%88%D9%88%D8%AA%D8%A7-%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D9%87-%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF-%D9%84-%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D9%85-%D8%AF-%D9%85-%D9%86 هشکەساڵی کووتایی نەهاتیە.. عراق وەگەرد ئاو وە هۊر "فراوانی" مامەڵە کەێد لە سەردەم "دەگمەنی"

شەفەق نیوز - بەغداد

پارێزگایەیل باشوور لە عراق تویش جیاوازییگ سەیر بوونەو، لە وەختیگ کە ئاو لەناو بەنداوەیل و چەمەیل فرەترەو بۊە، ژیان لە ناوچە ئاوایەیل کەمتر جیگیرە، و لە وەختیگ کە حکومەت عراق باس لە وەرزیگ ئاوی "تا رادەیگ ئاسودە" و پلانەیل فراوانبۊن کشتوکاڵی گەورایگ کەێد، لە وەرانوەر رووبەر بیاوانبۊن فراوانەو بوود، و کووچکردن ناوخۆیی لە ئاوایەو وەرەو شار زیای کەێد، لە ناو هوشدارییەیل لەلایەن شارەزایەیل و پسپۆڕەیلەو کە قەیرانەگە کووتایی نەهاتیە بەڵکم تەنیا شقوەگەی ئاڵشت بۊە.

وە دریژایی پارێزگایەیل زیقار و میسان و بەسرە و موسەننا و دیوانیە، قەیران ئاوی لە عراق تەنیا جۊر داوەزیانیگ لە تەکان ئاو یا کەمەوبۊن واران دیار نییە، بەڵکم وەرچەرخانیگ دروس بویە لە پەیوەندی مەردم وەگەرد ئاو و کشتوکاڵ و ژینگە، کە شوینەوارەیل هشکەساڵی وەگەرد ئاڵشتکاری کەشوهەوا و خەراوی وەڕیەوبردن ئاوی و ئاڵووزییەیل هەرێمی لەباوەت سەرچەوەیل هاوبەش تیکەڵ بوون.

 لەباوەت توومارکردن بەرزەوبۊنیگ ریژەیی لە ئاستەیل ئاو لە ماوەی مانگەیل دۊایی، باوجی ئی خاسەوبۊنە، وەپای پسپۆڕەیل، لە "وەڵامدانیگ وەرزی" رەد نیەکەێد کە نیەڕەسێدە ئاست چارەسەرکردن رەگ و ریشەی قەیرانیگ کە ئەرا چەن ساڵیگ دریژە کیشاس.

خاسەوبۊن وەختانە 

 لەی چوارچیوە، شارەزا لە کاروبار سەرچەوەیل ئاوی، تەحسین موسەوی، ئۊشێد کە عراق لە ماوەی چوار ساڵ گوزەشتە وەناو شۆکەیل ئاوی سەختیگ رەد بۊە، کە لە ساڵ 2025 رەسیە لووتکە، و ئەوەیش خەراوترین بۊ لە ماوەی دەیان ساڵەو، کە یەدەگ ئاوی داوەزیا ئەرا کەمتر لە 5 ملیار مەتر سێجا، و لە کووتایی خود ساڵەگە رەسیە نزیکەی دوو ملیار مەتر سێجا، ئەوەگ کە رخەیل راسگانی لەبان ئاو نووشین دروس کرد.

 موسەوی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە وارانەیل دۊایی وازبوینبگ راسگانی نەۊن بەڵکم زینگەوکردنیگ وەختانە بۊن، و دووپات کەێد کە ئەوەگ رویدا وەڵامدانیگ سروشتی بۊ لە ئاسمانەو، و دەرئەنجام خاسەوبۊن لە وەڕیەوبردن یا لەیەکفامستنەیل ئاوی وەگەرد دەوڵەتەیل هاوسا نەۊە.

 شارەزاگە ئاشکرا کرد کە عراق وە شیوەی گەورەیگ پشت بەسێدە بان دەیشت لە سەرچەوە ئاویەیل خوەی،  ئۊشێدیش کە نزیکەی 70% لە ئاو لە دەیشت سنوورەیلەو لەڕی دیجلە و فورات و لقەیلیانەو تیەێد، لە وەرانوەر تەنیا 30% لە سەرچەوە ناوخۆییەیل، ئەوەگ کە وڵاتەگە خەێدە وەرانەور ئاڵشتکارییەیل سیاسەتەیل ئەو دەوڵەتەیلە کە هاوبەشن لە ئاوەگە.

وەقسەی موسەوی، پشتدەسەی ستراتیژی ئەرا عراق وە لە 100 ملیار مەتر سێجا رەد کەێد، باوجی ئەوەگ هەسەی لە 30 ملیار رەد نیەکەێد، ئەوەگ کە کەلیگ گەورا لەناوەین توانای ئەممارکردن و وەکارهاوردن کرداری نیشان دەێد.

 هوشداری دەێد لەوە کە داواکاری لەبان ئاو وە شیوەیگ گەورا بەرزەو بۊە لە دەرئەنجام گەشەسەنین دانیشتگەیل و فراوانبۊن کشتوکاڵی، و ئۊشێد کە تەرازوی ئاو شیویاس چۊنکە داواکاری بۊسە زیاتر لە خستنەڕوی، و دیاری کەێد کە عراق هێمان پشت بەسێدە بان ئاویاری نەریتی وە جووەیل بان زەوی لە کشتوکاڵ، وەبی فراوانبۊنیگ راسگانی لە سیستەمەیل ئاودیاری نوو یا دووارە وەکارهاوردن ئاو.

رخبارەیل فراوانبۊن کشتوکاڵی

 لە پەرەسەنینيگ وەرچەو، وەزارەت کشتوکاڵ عراقی لەی دۊاییە بەرزەوکردن رووبەرە کاڵیاگەیل لە وەرز تاوسان ئەرا نزیکەی 1.8 ملیۆن دۆنم راگەیان، لەناویانیش زیاتر لە 360 هەزار دۆنم ئەرا کاڵین برنج، لە گامیگ کە وەسف کریا وە گەوراترین گام لە ماوەی ساڵەیلەو.

باوجی ئی فراوانبۊن کشتوکاڵييە رخەیل لە شەکەتکردن و بڕیان سەرچەوەیل ئاوی دووارە پەیا کەێد، تایبەت لە سای وەردەوامبۊن لاوازی یەدەگ ئاوی و ناجیگیری تەکان.

 موسەوی دووپات کەێد کە گلەوخواردن ئەرا کاڵین برنج وە ئی رووبەرەیلە رخبارییگ گەوراس، و هوشداری دەێد لەوە کە نەوین رێککەفتنە پابەندکەرەیل وەگەرد دەوڵەتەیل سەرچەوە هیلێد پلاندانان کشتوکاڵی ناجیگیر بوود، و بوودە مدوو دووبارەبۊن قەیرانەیل کەمئاوی.

دووپات کەێد کە عراق هێمان وەگەرد ئاو وە هۊر فراوانی رەفتار کەێد، وەگەرد ئەوە کە لە راسیەو کەفتیەسە کەمی، و دەسنشان کەێد ئەرا ئەوە کە ئی کێشە لە فامستن بۊسە مدوو زەرەدەیل دووبارەبۊیگ لە وەرزە کشتوکاڵييە وەرینەیل.

 شارەزایەیل دۊنن کە خاسەوبۊن ریژەیی لە ئاستەیل ئاو نیشانەی ئاڵشتکارییگ ریشەیی لە راسیەگە نییە، بەڵکم لەناو سووڕیگ لە ئاڵشتکارییەیل کەشوهەوایی تیەێد کە تۊنترەو بۊنە.

 داتایەیل حکومی و لێدوانە فەرمییەیل نشان دەن کە بەرزەوبۊن پشتدەسەی ئاوی لە ماوەی دۊایی ری وە کەمەوکردن بڕیگ لە کەمەوکردنە کشتوکاڵييەیل دا، باوجی پسپۆڕەیل هوشداری دەن لەوە کە ئی خاسەوبۊنە وەختانە و وەرزیە.

 لەی لایەنەو، ئەندازیار کشتوکاڵی و ئەندام دەسەی کشتوکاڵ لە خول پەرلەمانی وەرین، زۆزان کۆچەر، ئۊشێد کە دۆسیەی ئاو دۊاتر پرس یەک کەرت نیيە، بەڵکم بۊسە پرس ئاسایش نەتەوەیی گشتگیر.

 کۆچەر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە هەر خوەنستنیگ ئەرا رەوش ئیسە نەبایەس وە بەرزەوبۊن ئاستەیل بخەڵەتێد، چۊنکە قەیرانەگە فرە قۊلترە لەوە، و ئاشکرا کەێد کە ئاڵشتکاری کەشوهەوا و هشکەساڵی و بیاوانبۊن، وەگەرد لاوازی هەماهەنگی هەرێمی، گشتیان هوکارەیلیگن کە هەر خاسەوبۊنیگ کەنە شیوەیگ ناجیگیر.

 کۆچەر دووپات کەێد کە چارەسەرەگە تەنیا لە وەڕیەوبردن ناوخۆ نییە، بەڵکم لە دیپلۆماسی ئاوی وەگەرد دەوڵەتەیل هاوساس، و دووپات کەێد کە وەردەوامی ئاو هەوەجە وە هاوبەشییگ راسگانی دیرێد لەناوەین گشت دامەزراوە حکومی و ناحکومییەیل و کۆمەڵگا.

 هوشداری دەێد لەوە کە وەردەوامبۊن قەیرانەگە کاریگەری خەێدە بان ئاسایش خوەراک و ئابووری و وزە، و دیاری کەێد کە باشوور عراقی تویش هەڕەشەیگ راسەوخۆ بوودەو وە مدوو داوەزیان سەرچەوە ئاویەیل.

زینگەوبۊن کاتی ئەرا گوڵەمەیل (ئەهوار)

لە باشوور، گوڵەمە ئاوەیل (ئەهوار) عراقی شیوەیگ ناجیگیر لەناوەین خاسەوبۊن و هەڕەشە ژیڵن، لافاو و وارانەیل بەشداری کردن لە زینگەوکردن بەشەیلیگ لە هۆر حوێزە، لە وەختیگ ناوچەیل ترەک مەننەو کە تویش لاوازی دابینکردنەیلن.

 شارەزای ژینگەیی، ئەحمەد ساڵح، دووپاتی کەێد  کە ئەهوار ناوەڕاس بڕەیل تەواویگ لە ئاو وەدەس نەهاوردنە، لە وەختیگ هۆر حوێزە خاسەوبۊنیگ ریژەیی وەخوەی دی دۊای پڕئاوکردن بڕیگ لەو چووەیلە کە ئاوی دەن.

باوجی ساڵح لە قسەکردنی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز هوشداری دەێد، لەوە کە حکومەت لەی دۊاییە دەس کردگەسە کەمەوکردن تەکانە ئاویەیل ئەرا بڕیگ لە چەمە بەخشەرەیل، ئەوەگ رخەیل لە گلەوخواردن هشکەساڵی گلەو دەێد.

 ساڵح ئۊشێد کە حکومەت لە وەخت ئیسە خاوەن یەدەگیگ ئاوییە کە ئەرا ماوەیگ وەختانە بەسە، باوجی یە ئەوە نیەڕەسنێد کە قەیرانەگە کووتایی هاتیە، و دیاری کەێد کە سیاسەتە کشتوکاڵييەیل ئیسە، تایبەت فراوانبۊن لە کاڵین برنج، شایەت زوور لەبان سیستەم ژینگەیی بارێدەوز

هەمیش ئۊشێد: دووارە هاوردن پرۆژەیل ئیوەتکردن ماسی رێکنەخریاگ ئاڵووزی دیمەن ژینگەییەگە زیای کەێد، لە وەختیگ ئەهوار هێمان تویش شوینەوارەیل ئاوارەبۊن دانیشتگەیل و داوەزیان پیشە نەریتییەیلن.

فراوانبۊن بیاوانبۊن و کووچکردن

 هاوتەریب وەگەرد قەیران ئاویەگە، رووبەر بیاوانبۊن لە عراق وە شیوەی رخباریگ فراوانەو بوود، و وەپای روانگەی "عراق سەوز"، کە تایبەتمەنە وە کاروبار ژینگە، رووبەر زەوییە بیاوانبۊیەیل رەسیەسە نزیکەی 40.4 ملیۆن دۆنم، کە یەکسانە وە 23.2% لە رووبەر وڵاتەگە، لە وەختیگ ئەو زەوییەیلە کە هەڕەشەی بیاوانبۊن هابانیان رەسنە زیاتر لە 96 ملیۆن دۆنم، واتە زیاتر لە نیمەی رووبەر عراق.

 روانگەگە هوشداری دەێد لەوە کە عراق ساڵانە نزیکەی 100 هەزار دۆنم لە زەوییە کشتوکاڵيیەیلی لەدەس دەێد لە دەرئەنجام سۊربۊن و خراوبوین خاکەگە، لە سای داوەزیان تەکانەیل ئاو و بەرزەوبۊن پلەیل گەرما.

 پارێزگایەیل زیقار و میسان و موسەننا و دیوانیە زیاترین زەرەدمەنن، کە راپۆرتە ناوخۆییەیل نیشان هشکەساڵييگ فراوان دەن لە جووەیل ئاویاری و کەمەوبۊن چالاکی کشتوکاڵی.

روانگەگە دووپات کەێد کە وەردەوامبۊن رەوش ئیسە هاتێ بوودە مدوو بەرزەوبۊن شمارەی رووژە خوەڵاوییەیل ئەرا 200 رووژ لە ساڵیگ، ئەوەیش وەرچەرخان رووبەرە فراوانەیل لە وڵاتەگە ئەرا ژینگەیگ دروس کەێد کە نەگونجیاس ئەرا کشتوکاڵ و نیشتەجیبۊن.

 وەگەرد داوەزیان کشتوکاڵ و شیوانن سەرچەوە سروشتییەیل، کووچکردن ناوخۆیی لە ئاوایەیلەو وەرەو شارەیل زویترەو بوود، و سەرۆک دەسەی بیاوانبۊن لە زیقار، حەیدەر سەعدی، دیاری کەێد کە شەپوولەیل هشکەساڵی لە ماوەی ساڵەیل گوزەشتە بۊنە مدوو ئاوارەبۊن هەزاران خیزان، کە لەناویانیش نزیکەی 10 هەزار و 500 خیزان هێمان هانە ئاوارەبۊن.

 سەعدی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە زەرەدەیل سامان ئاژەڵی گەورا بۊن، کە هەزاران سەر گامیش لەناو چگنە، بیجگە لە داوەزیان سامان ماسی.

 ئۊشێدیش: نەوین پاڵپشتی حکومی و بەرنامەیل لەناکاو بۊە مدوو خەراوتربۊن قەیرانەگە، و دووپات کەێد کە چینەیل فرەترین زەرەدمەن ئەوانەن لە ژنەیل و مناڵەیل و خاوەن گامیشەیلن کە سەرچەوەیل سەرەکی ژیان خوەیان لەدەس دانە.

 هوشداری دەێد لەوە کە وەردەوامبۊن رەوشەگە وەبی دەسوەردانیگ ریشەیی بوودە مدوو فراوانبۊن کووچکردن وەرەو شارەیل، ئەوە کە فشاریگ زیاتر لەبان ژیرخان و بازاڕ کار و خزمەتگوزارییەیل دروس کەێد.

پیسبۊن ئاو

 سەختیەیل تەنیا لەبان کەمئاوی نییە، بەڵکم دریژەو بوود ئەرا جۊرایەتییەگەیش، و وەپای راپۆرتە میدیاییەیل، فرەی وێستگەیل چارەسەرکردن ئاو ئاوەڕۆ لە وڵاتەگە وە کاراییگ نزم کار کەن کە لە 30% رەد نیەکەێد لە بڕ 72 وێستگەی سەرەکی.

 نشان دەن کە نزیکەی 6 ملیۆن مەتر سێجا لە ئاو ئاوەڕۆ رووژانە وەبی چارەسەرکردن رشێدە ناو چەمەیل، ئەوە کە پیسبۊن ئاو نووشین خەراوتر کەێد و کاریگەری خەێدە بان تەندروسی گشتی.

 شارەزایەیل دۊنن کە یەکیگ لە دیارترین مدووەیل خەراوتربۊن قەیرانەگە لاوازی وەڕیەوبردن ئاوی و نەوین پلاندانان دریژماوەس، کە تەحسین موسەوی ئۊشێد« عراق هێمان نەڕەسیە ئەرا وەڕیەوبردن "دەگمەنی"، بەڵکم هێمان وەگەرد ئاو وە هۊر وەڕیەوبردن لافاوەیل و فراوانی رەفتار کەێد، و یەیش چشتیگە کە دۊاتر گونجیاگ نییە لە سای ئاڵشتکارییە کەشوهەواییەیل.

 دیاری کەێد کە نەوین پرۆژەیل دووارە وەکارهاوردن ئاو چارەسەرکریاگ، و لاوازی گردەوکردن ئاو واران، و وەردەوامبۊن ئاویاری نەریتی، گشتیان هوکارەن کە وەهەدەردان زیاتر.

 لە کووتایی دووپات کەێد کە هەڵمبۊن ئاو لە تاوسان شایەت برەسێدە زەرەدەیل گەورایگ، چۊنکە عراق لە یەکیگ لە وەرزەیل نزیکەی 8 ملیار مەتر سێجا لەدەس دا لە دەرئەنجام پلەیل گەرمای بەرز.

]]> Tue, 23 Jun 2026 12:22:38 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1-%D8%AA-%D8%B1%D8%B2-%D9%84-%D8%B2%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3-%D8%B1-%D9%88-%D8%B3%D9%88-%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%D9%86-%D8%AF-%D9%88-%D8%AA-%D9%84-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1-%D8%AA-%D8%B1%D8%B2-%D9%84-%D8%B2%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3-%D8%B1-%D9%88-%D8%B3%D9%88-%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%D9%86-%D8%AF-%D9%88-%D8%AA-%D9%84-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88 "رۆیتەرز" لە زوان سەرچەوەیگ: سوپای پاسداران شانەیل لە باشوور عراق دروس کردگە ئەرا پەلامارداین دەوڵەتەیل کەنداو

شەفەق نیوز - وەشوینکەفتن 

ئاژانس "رۆیتەرز" لە زوان هەشت سەرچەوەی عراقی، ئمڕوو جومعە، وت کە سوپای پاسداران ئیرانی شانەیل نهێنی نوویگ لە عراق دروس کردگە؛ ئەرا جیوەجیکردن پەلامارەیل لەبان دەوڵەتەیل کەنداوی کە میوانداری هیزەیل ئەمریکی کەن، وەو کارەیش باز داگەسە بان تووڕەیل ئەو گرووپە چەکدارەیلە کە هەن ئەرا ئەوەگ ئاشکرا نەوون.

 وەپای ئاژانسەگە لە زوان ئەو سەرچەوەیلە، سێ یا چوار شانە، کە هەر یەکیگیان لە نزیکەی 10 جەنگاوەر دروس بوود، لەلای کەمەو هەفت پەلامار وە فڕۆکەی بی فڕۆکەوان لە ناوچەیل بیاوانیگ لە نزیک هەردوگ شار باشوور بەسرە و سەماوە ئەنجام دانە، و ناوچەیلیگ لە کوەیت و سعودیە و ئیمارات لە ماوەی ناوەین 20 نیسان و 17 ئایار گوزەشتە کردنەسە ئامانج.

 شمارەیگ لە چەکدارەیل ئی شانەیلە سەر وە "مقاومەی ئیسلامی لە عراق"ن، کە هاوپەیمانییگە لە کوتلەیل شیعە دروس بویە، باوجی ئی گرووپە نووەیلە لە دەیشت پەیکەر سەرکردایەتی باو خوەیان کار کەن و راپۆرتەیلیان وە کوتوپڕ رەوانەی سوپای پاسداران ئیرانی کەن، وەپای سەرچەوەیل کە دوو وەرپرس سەربازی عراقی و وەرپرسیگ ئەمنی و پەنج لە سەرکردەیل گرووپە چەکدارە ناوخۆییەیل لەخوەی گرێد.

ئاڵشتبوین لە تاکتیک ئیرانی

هەر پەنج سەرکردەگە لە گرووپە چەکدارەیل وتن کە دروسکردن شانە نووەیل لە عراق - کە کاریگە وەرجەیە لە میدیایەیل ئاشکرا نەکریاس - رەنگدانەوەی ئاڵشتبوینیگە لە شیوازەیل سوپای پاسداران، وە ئامانج مقیەتیکردن توانای ئیران لەبان بڵاوکردن هەژموون خوەی لە ناوچەگە، لە وەختیگ سەرچەوەیل سەربازی و ئابووری ئەرا ئەو گرووپەیلە کە دڵسووزن تویش داوەزیان گەوراییگ هاتنە.

 ئی پەرەسەنینەیلە لە وەختیگ تیەێد کە باڵەیل شیعەی دەسەڵاتدار لە ساڵ گوزەشتەو ئامادەیی خوەیان نیشان دانە ئەرا وازهاوردن لە چەکەیلیان و خەسەوکردن کار سیاسی ئەرا نواگیریکردن لە بەرزەوبوین ململانێەگە وەگەرد ئیدارەی سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ.

 لەی بارەو، لیوا خانەنشین لە سوپای عراقی جاسم بەهادلی، و دوو پەرلەمانتار لە چوارچیوەی هەماهەنگی دەسەڵاتدار، دوینن کە ئی شیوە شایەت تاران شان وەپیەوە داگە ئەرا دروسکردن گرووپەیلیگ کە بخرینە ژیر کۆنترۆڵی وە کوتوپڕ.

 لە چوارچیوەی ئی ئاڵشتبوینە، دوو باڵ چەکدار دیار کە "عەسائیب ئەهل حەق" و "کەتائیب ئیمام عەلی"ن، لەی مانگە راگەیانن کە دەس کەنە رادەسکردن چەکەیلیان ئەرا دەسەڵاتەیل دەوڵەت، دۊای هوشدارییەیل ئەمریکی دووارەکریاگ ئەرا حکومەت عراقی وە هەوەجەی هەڵوەشانن گرووپە چەکدارەیل چالاک لە دەیشت چوارچیوەی یاسا.

 بەهادلی، کە شارەزایگە لە کاروبار گرووپە چەکدارەیل، دیاری کرد کە ئەو گرووپە نووەیلە کە سوپای پاسداران دروسیان کردگە، وە قەوارە بۊچگتر دیارن، و لە رووی ئایدۆلۆژییەوە تونڕەوترن، و مل کەچترن ئەرا کۆنترۆڵ کوتوپڕ، وە شیوەیگ کە توانای رەتکردن و دویرخستن وەرپرسیاریەتی فەرمی و کەمەوکردن فشار ئەمریکی لەبان بەغداد ئەرا ئیران مسۆگەر کەێد.

هەڵوێست بەغداد و رێککەفتن ئەمریکی ئیرانی

لەبان ئاست دیپلۆماسی، هەردوگ سەرۆک ئەمریکی و ئیرانی لە رووژ چوارشەممەی گوزەشتە رێککەفتنیگ وەختانە واژوو کردن ئەرا کووتاییهاوردن وە جەنگ، لەبان ئەوە کە دانوسەنینەیل دۊاتر ئەنجام بیریەێد لەبارەی دۆسیە ئاڵووزەیل جۊر بەرنامەی ئەتۆمی، باوجی وەرپرسەیل ئیرانی دووپات کردن کە پاڵپشتی تاران ئەرا "گرووپەیل مقاومە" ئەرا گفتوگۆ نەخریاسە روی و رێککەفتن ئیسە باسی نیەکەێد.

لە وەرانوەر ئەوە، وەزارەت دەیشت ئەمریکی دووپات مەزەنەیلی کرد کە حکومەت عراقی ریوشوینەیل وە کوتوپڕ بگرێدەو ئەرا هەڵوەشانن گشت ئامرازەیل ئەو چالاکییەیلە کە ئارامی شیونن، و ئی پەلامارەیلە تاقیکردنیگ زۊنە ئەرا سەرۆک وەزیرەیل عراقی نوو، عەلی زەیدی، دروس کەن، کە لە مانگ گوزەشتە پۆستەگەی وەرگرد؛ لە وەختیگ بەغداد وە وریاییگ فرە لەبان تەنافیگ تون لەناوەین واشنتۆن و تاران ری کەێد.

 زەیدی لە گردەوبوینی لە دوشەممەی گوزەشتە وەگەرد کلکریای ئەمریکی تۆم بەڕاک، نەخشەیل بەغداد ئەرا مسۆگەرکردن ماڵین تەواو ئەرا چەک و هەڵوەشانن گرووپە چەکدارەیل کە لە دەیشت دەسەڵات دەوڵەت کار کەن، وەگەرد مسۆگەرکردن ئەوە کە زەوییەیل عراقی ئەرا رخبارکردن ئاشتی هەرێمی وەکار نیەتریەێد، خستە روی.

هویردەکاری پەلامارەیل و ئامانجە جیوەجیکریاگەیل

 وەپای سەرچەوە سەربازی و ئەمنییە عراقییەیل، ئی شانە نووەیلە لە ماوەی جەنگ لەلای کەمەو سێ پەلامار وە فڕۆکەی بی فڕۆکەوان لە دژ کوەیت، و دوو پەلامار لە دژ سعودیە، و دوو پەلامار ترەک لەبان دەوڵەت ئیمارات جیوەجی کردنە.

 سەرچەوەیل دەسنشان کردن کە ئامانجەیل بنکەی "عەلی سالم" ئاسمانی لە کوەیت و باڵەخانەیگ سەربازی لە فڕۆکەخانەی کوەیت ناودەوڵەتی لەخوەیان گردن، لە وەختیگ ئەو پەلامارەیلە کە وەرەو سعودیە و ئیمارات وەشیانە پۊچەڵ کریانە.

 دەسەڵاتەیل عراقی لەی وەختە لێکۆڵینەوە کەن لەوە کە ئایا ئی گورزەیلە پەلاماریگ وە فڕۆکەیگ بی فڕۆکەوان لەخوەی گرێد کە لە 17ی ئایار رویدا و بۊە مدوو ئاگریگ دیاریکریاگ لە دەیشت ویستگەی "بەرەکە" ئەرا وزەی ئەتۆمی لە ئیمارات، لە خود وەخت وەگەرد راگەیانن ریاز ئەرا وەخوارخستن سێ فڕۆکەی بیفڕۆکەوان کە لە ئاسمان عراقەوە هاتنە لە خود رووژەگە.

 سەرۆک وەزیرەیل عەلی زەیدی ئی دوو پەلامارە ئیدانە کردۊد و وە "کارەیل تاوانکاری" وەسفیان کردۊد، و پەیمانەیل دا ئەرا ئەنجامداین لێکۆڵینەوەیگ هاوبەش وەگەرد هەردوگ دەوڵەتە کەنداوییەگە ئەرا پشتڕاسکردن شوین دەرچگنیان.

 سەباح نوعمان، قسەکەریگ وەناو فەرماندەی گشتی هیزە چەکدارە عراقییەیل، خوەی دۊرەو خست لە داین هەر لێدوانەیلیگ لەبارەی ئی راپۆرتە، هەرلیوا لایەنە فەرمییەیل لە کوەیت و سعودیە و ئیمارات وەڵام داواکارییەیل لێدوان نەیانە کە لەلایەن "رۆیتەرز"ەو کل کریانە.

]]> Fri, 19 Jun 2026 08:55:03 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86-55-%D9%84-%D8%B2-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8-%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%87%D8%B4-%D8%B3%D8%A7-%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%86-100-%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF-%D9%86%D9%85-%D8%B4%D8%AA%D9%88-%D8%A7-%D9%84-%D9%88-%D8%A7%D8%AA-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D8%AF-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86-55-%D9%84-%D8%B2-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8-%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%87%D8%B4-%D8%B3%D8%A7-%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%86-100-%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF-%D9%86%D9%85-%D8%B4%D8%AA%D9%88-%D8%A7-%D9%84-%D9%88-%D8%A7%D8%AA-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D8%AF-%D8%AF روانگەیگ ژینگەیی: 55% لە زەوی عراق رخباری بیاوانبۊن هابانی و هشکەساڵی ساڵانە 100 هەزار دۆنم کشتوکاڵی لە وڵاتەگە لەناو دەێد

شەفەق نیوز - بەغداد

روانگەی عراق سەوز، ئمڕوو چوارشەممە، هوشداری دا لەوە کە قەیران بیاوانبۊن لە عراق رەسیەسە ئاستەیل بی وینەیگ، و لە ئاستەنگیگ ژینگەیی ئاڵشتەو بۊیە ئەرا هەڕەشەیگ کوتوپڕ لەبان ئاسایش خوەراکی و ئارامی ئابووری و کۆمەڵایەتی، وە شیوەیگ کە رەنگ دەێدەو لەبان ئاسایش نیشتمانی وڵاتەگە لە مەودای دریژ.

 روانگەگە، لە راپۆرتگ کە وە بوونەی رووژ جەهانی ئەرا نواگیریکردن بیاوانبۊین و هشکەساڵی دەریکرد، وت کە نووترین داتایەیل دەزگای ناوەندی ئەرا ئامار لە وەزارەت پلاندانان و راپۆرتە نیشتمانییەیل پەیوەندیدار وە ژینگە دەسنشان کەن ئەرا ئەوە کە رووبەر ئەو زەوییەیلە کە رخباری بیاوانبۊن هابانیان لە عراق رەسیەسە نزیکەی 96.5 ملیۆن دۆنم، کە نوێنەرایەتی 55.5% لە گشت رووبەر وڵاتەگە کەێد.

وتیش کە رووبەر ئەو زەوییەیلە کە وەگەرد راسی بیاوان بۊنە بەرزەو بۊە ئەرا نزیکەی 40.4 ملیۆن دۆنم، واتە ئەوەگ یەکسانە وە 23.2% لە رووبەر عراق، و زیایبۊینیگ وە ریژەی 48.5% لە وەراورد ساڵ 2021 توومار کردگە، ئەو کارە کە زویتربوین رەوت شیویان ژینگەیی و داوەزیان توانای سیستمە سروشتییەیل لەبان وەرگری لە شوینەوارەیل هشکەساڵی و ئاڵشتبوین کەشوهەوا نیشان دەێد.

 روانگەگە دیاری کرد کە عراق ساڵانە نزیکەی 100 هەزار دۆنم لە زەوییەیل کشتوکاڵی لەدەس دەێد لە ئەنجام شووڕبۊن و پەلکیشان بیاوان و شیویان نەختی خاک، هاوەخت وەگەرد کەمەوبوین زەوییەیل کشتوکاڵی کە پشت وە ئاوەیل سەرڕۊ بەسن لەوەر داوەزین وەردەوام لە داهاتە ئاوییەیل و کەمئاوی سەرچەوە ئاوییەیل.

هەرلیوا دەسنشان کرد ئەرا ئەوە کە پارێزگایەیل زیقار و میسان و موسەننا و دیوانیە لە زیاترین ئەو ناوچەیلەن کە کەفتنەسە وەر کاریگەری بیاوانبۊن و هشکەساڵی، کە دەیان ئاوایی لە هشکبۊین جووەیل ئاویاری و داوەزیان چالاکی کشتوکاڵی ناڵن، لە وەختیگ ناوچەیل هۆرەیل (ئەهوار) رەوشیگ ژینگەیی سەخت وەخوەیان دوینن لە ئەنجام داوەزین ئاستەیل ئاو، ئەو کارە کە بۊە مدوو داوەزیان جۊراوجۊری زیندەوەری و لەناوچگن شمارەیگ فرە لە ماسی و سامان ئاژەڵی.

روانگەگە ئاشکرا کرد کە بانان (بانمەڕ) خوەراوا وە سروشت خوەی گەوراترین رووبەر وە سیمایگ بیاوانی لە عراق نوێنەرایەتی کەێد، باوجی رخبارترین سەختی خوەی لە وەردەوامبۊن پەلکیشان بیاوان دوینێدەو وەرەو دەشت نیشتەنی و ناوچە کشتوکاڵییە زینگەیل کە بڕبڕەی پشت ئەرا بەرهەمهاوردن کشتوکاڵی نیشتمانی دروس کەن.

دووپات کرد کە خەراوتربۊن بیاوانبۊن لە عراق گلەو خوەێد ئەرا بڕیگ هوکار تیکەڵکیش، لە نوایانەو داوەزیان هاتنەیل ئاو لەڕی هەردوگ چەم دیجلە و فورات و پەلەیلیان لە ئەنجام بەنداوەیل و پرۆژەیل ئاودیاری کە لە وڵاتەیل سەرچەوە دروس کریانە، شانوەشان کاریگەرییە زویوەزویەیل ئەرا ئاڵشتبوین کەشوهەوا، و بەرزبۊین پلەیل گەرما، و داوەزیان ریژەیل واران وارین، و زیایبۊن ریژەیل هەڵم.

 وەپای راپۆرتەگە، عراق لەناو زیاترین وڵاتەیل جەهان دریەێدە قەڵەم لە روی لاوازی و کەفتنەوەر کاریگەری وە ئاڵشتبوین کەشوهەوا، کە یەیش لە ئاڵووزی ئەو ئاستەنگە ژینگەیی و گەشەپیدانەیلە زیای کەێد کە وڵاتەگە تویشیان تیەێد و رخداریە پەیوەندیدارەیل وە ئاسایش ئاوی و خوەراکی دووقات کەێد.

 دووپات کرد کە هشکەساڵی و بیاوانبۊن لە ماوەی ساڵەیل دۊایی بۊنە مدوو کووچکردن هەزاران خیزان ئاواینشین و جفتیارەیل لە ناوچە بنەڕەتییەیلیان وەرەو ناوەند شارەیل دۊای لەدەسداین سەرچەوەیل ژیانیان، ئەو کارە کە فشارەیل فرەیگ چەسپنێدە بان ژیرخان و خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەیل لە ناوچە شارییەیل.

هەرلیوا، روانگەگە هوشداری دا لەوە کە وەردەوامبۊن شیویان ژینگەیی و نەوین چارەسەرە بنەڕەتییەیل رەنگە بوودە هوکار بەرزەوبۊن رەوت باهوزەیل تووز و خوەڵ لە بانان، کە بڕیگ لە مەزەنە ژینگەییەیل نشان دەن لە ئەگەر رەسین شمارەی رووژە تووزاوییەیل ئەرا نزیکەی 200 رووژ ساڵانە لە ئەگەر وەردەوامبۊن رەوشە کەشوهەواییەیل ئیسە و خەراوتربۊن ریژەیل بیاوانبۊن.

روانگەگە لە راپۆرتەگەی داوای جیوەجیکردن ستراتیژییگ نیشتمانی گشتگیر ئەرا نواگیریکردن بیاوانبۊن و وەڕێوەبردن سەرچەوە ئاوییەیل وە شیوەیگ وەردەوام کرد، و وەهیزکردن بەرنامەیل نەمامناین و خاسەوکردن زەوییە خراوبۊیل، و پەرەپیداین شیوازەیل ئاویاری نوو، شانوەشان خەسەوکردن تەقەلایەیل دیپلۆماسی ئەرا مسۆگەرکردن مافە ئاوییەیل عراق، وە شیوەیگ کە بەشداری بکەێد لە مقیەتیکردن سەرچەوە سروشتییەیل و وەهیزکردن ئاسایش خوەراکی ئەرا نەوەیل هاتگ.

]]> Wed, 17 Jun 2026 08:09:28 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1-%D8%A8-%D8%AA-%D9%84-%D8%A7-%D9%85-%D9%81%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%A7-%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B2-%D8%B1-%D8%AF-%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D9%81-%D8%B2-%D9%86-%D9%81%D8%AA-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1-%D8%A8-%D8%AA-%D9%84-%D8%A7-%D9%85-%D9%81%D8%A7%D9%85%D9%86-%D8%A7-%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B2-%D8%B1-%D8%AF-%D8%B3-%D8%B1%D8%AF-%D9%81-%D8%B2-%D9%86-%D9%81%D8%AA-%D8%AF رۆبۆتەیلیگ کە ئایەم فامن.. ئایا باس زیرەکی دەسکرد فیزیکی ئەژنەفتیدە؟

شەفەق نیوز - وەشوینکەفتن 

لێکۆڵەرەیل لە پەیمانگای KAIST ئەرا زانست و تەکنەلۆجیا گامیگ گرنگ نانە وەرەو فراوانکردن جیوەجیکردنەیل ژیری دەسکرد لە جەهان راسگانی، دۊای پەرەپیداین تەکنەلۆجیایگ نوو کە ری وە ئامێرەیل دەێد تا خوەزگەیل ئایەم و نشانەیل هەڵسەنگاندن وە شیوەیگ خوەیەتی لەڕی شمارەیگ دیاریکریای لە گرتە ڤیدیۆیل فێر بوون.

 پرۆفیسۆر چانگ دی یو، لە کۆلێژ ئەندازیاری کارەبایی، ریبازیگ نوو وە ناو VOTP پیشکەش کرد، کە ئامانج لەلی تۊنستن سیستمە زیرەکەیلە لە فامستن ئەوەگ ئایەم پەسەنی کەێد بی هەوەجەکردن وە بڕ فرەیگ لە داتایەیل وەرین.

زیرەکی دەسکرد لە ماوەی ساڵەیل دۊایی تۊنست دەقەیل بنۊسێد و وینەیەیل دروس بکەێد و مۆسیقا دانەێد، و ئمڕوو وەرەو گامیگ نوو چوود کە وە "زیرەکی دەسکرد فیزیکی" ناسیاس، کە توانایەیلی تەنیا لەبان بەرهەمهاوردن ناوەرۆک دیجیتاڵی نەوەسێد، بەڵکم کیشریەێد ئەرا کارلیەککردن راسەوخۆ وەگەرد جەهان راسگانی.

 دیارترین جیوەجیکردنەیل ئی شیوە رۆبۆتەیل پیشەسازی لەخوەی گرێد کە لە ژینگەیەل رخدار کار کەن، و ماشینەیل خوەیڕانیم کە تۊانای هامشوو دیرن لە رەوشەیل ئاڵووز هاتوچوو، و رۆبۆتەیل نەشتەرگەری کە دەسمیەتی پزیشکەیل دەن لە جیوەجیکردن نەشتەرگەریە وردەیل.

تا وەختیگ نزیک، پەرەپیداین رەفتار رۆبۆتەیل کەفتە وەر ریگرییگ گەورا کە خوەی دوینێدەو لە هەوەجەی فامستن زیرەکی دەسکرد ئەرا شیوازەیل رەفتار کە ئایەم وە گونجیاگ یا نەگونجیاگ زانێدەی.  ئەرا ودیهاوردن ئەوە، پەرەپیدەرەیل پشت وە گردەوکردن دەیان هەزار لە هەڵسەنگاندنەیل مرۆیی بەسیان، کە هەر رەفتاریگ ئامێرەگە وە شیوەی دەسی تووماری کریەێد وەگورەی ئەوە کە "گونجیاگە" یا "نەگونجیاگە"، یەیش وەختیگ دریژ و خەرج بەرز و سەرچەوەیل مرۆیی گەورایگ خوازیە.

تەکنەلۆجیای VOTP ریبازیگ کاراتر و سروشتیتر پیشکەش کەێد، وە پشت بەسین وە بنەمایگ سادە کە خوەی لەوە دوینێدەو کە ئایامەیل کارامەییەیل نوو فێر بوون لەڕی تەماشاکردن شمارەیگ دیاریکریای لە نموونە نشاندەرەیل.

و لەبان ئی چەمکە، زیرەکی دەسکرد تۊنێد شیکاری ئەرا شمارەیگ کەم لە گرتە ڤیدیۆیل بکەێد کە نموونەیل سەرکەفتگ و ئەوانیتر نە سەرکەفتگ لەخوەیان گرن، و دەرهاوردن ئەو پێوەرەیلە کە مرۆڤ پشتی وەپی بەسێد لە هەڵسەنگاندن رەفتارەیل جیاجیا.

 ئەلگۆریتمە نووەگە دەسمیەتی ئامێرەگە دەێد لەبان دەرخستن نیازەیل و پەسەنکردنە مرۆڤییە ئاشکرا نەکریاگەیل. ئەرا نموونە، رۆبۆتیگ نەشتەرگەری لە جیوەجیکردن تەقەڵەیل، یا ماشینیگ خوەیڕان لە مەوقەی رەدبۊین لە یەکتربڕیگ قەرەباڵغ وە پیادەیل، تۊنن گونجیاگترین رەفتار لەناوەین چەن وژاردەیگ وەردەس هەڵوژن، ئەوەیش وە پشت بەسین وە فامستن چەوەڕییە مرۆڤییەیل لەجیای پابەندبۊین تەنیا وە رێنماییەیل.

 ئەو تاقیکردنەیلە کە لە رەوش و ئەرکەیل جۊراوجۊر ئەنجام دریان دەرخستن کە تەکنەلۆجیاگە ئەنجامەیل کاریگەر ودی هاوردگە، هەرلیوا تۊنست زانستە وەدەسهاوریایەگە بکەێدە هەڵوێستەیل نوویگ کە وەرجەیە سیستمەگە رەفتار وەگەردیان نەکردگە.

تەکنەلۆجیای VOTP بەشداری کەێد لە کەمەوکردن خەرج گردەوکردن داتایەیل و فیدباک مرۆیی وە شیوەیگ فرە گەورا، چۊنکە سیستمە زیرەکەیل هەوەجەیان وە بنکەیل داتای گەپ لە هەڵسەنگاندنەیل نەمەن، بەڵکم شمارەیگ دیاریکریای لە گرتە ڤیدیۆیل کوالێتی بەرز بەسیانە، کە یەیش پرۆسەی پەرەپیداینەگە زویترەو کەێد و خەرجی کەمەو کەێد.

هەرلیوا، تەکنەلۆجیاگە ريیگ واز کەێد لەوەردەم جیوەجیکردنەیل بوار فراوان، کە سیستمەیل ئۆتۆماتیکی لە کارگەیل، و رۆبۆتەیل شیوە ئایەم، و ماشینەیل سەروەخوەی، و کڕەیل بەرهەمهاوردن زیرەک، و فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان، و سیستمەیل نەشتەرگەری پیشکەفتگ لەخوەی گرێد، بیجگە بریکارە نەرمامێرییەیل کە لەجیای وەکارهاوەرەیل کۆمپیوتەرەیل وەڕیەو بەن.

 لێکۆڵەرەیل دوینن کە تەکنەلۆجیای VOTP شایەت بوودە یەکیگ لە تەکنەلۆجیا بنەڕەتییەیل ئەرا نەوەی هاتگ لە سیستمەیل زیرەکی دەسکرد فیزیکی کە پشت وە فامستن هەوەجەیل مرۆڤ و پەسەنکردنەیلی بەسن ئەرا دەرکردن بڕیارەیل وردتر و کاریگەرتر.

 لە قسەیلی لەبان ئی پەرەپیداینە، پرۆفیسۆر چانگ دی یو وت: گەوهەر زیرەکی دەسکرد فیزیکی خوەی دوینێدەو لە فێرکردن ئامێرەیل ئەرا فامستن نیازە مرۆییەیل و هەڵوژاردن کارە گونجیاگەیل، و لەوەر ئەوە کە تەکنەلۆجیای VOTP توانای فێربۊین پێوەرەیل هەڵسەنگاندن مرۆی دیرێد لەڕی شمارەیگ دیاریکریای لە گرتە ڤیدیۆیەیل، ئەوە نوێنەرایەتی گامیگ بنەڕەتی کەێد وەرەو زویترکردن پەرەپیداین رۆبۆتەیل و سیستمەیل زیرەکیگ کە توانای دەرکردن بڕیارەیل نزیکتر وە بڕیارە ئایەم دیرن.

]]> Wed, 17 Jun 2026 07:47:31 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%88-%D9%88%D9%88%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A8-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85-%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%B3%D8%A7-2003-%D9%88 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%88-%D9%88%D9%88%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A8-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%85-%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%B3%D8%A7-2003-%D9%88 چۊن ئابووری وەڕیەو چوود؟.. عراق بی بودجە ئەرا چوارەمین جار لە ساڵ 2003ەو

شەفەق نیوز - بەغداد

عراق چوودە ناو قۆناغیگ دارایی بیوینە، وەگەرد زیاتربۊیین نیشاندەرەیل پەسەنەکردن بودجەی فیدراڵی ئەرا ساڵ 2026، لە وەختیگ وڵاتەگە کەفێدە وەر فشارەیل دووجارە بوود ک خوەی لە کەمەوبۊیین داهاتەیل نەفتی و وەردەوامبۊیین ئاڵووزیەیل هەرێمی دۊنێد ک کاریگەری لەبان جۊڵەی هەناردەکردن نەفت دیرێد، ک یەیش حکومەت خەێدە لەوەرانوەر سەختی وەڕێوەبردن ئابووری لەڕی رێسایەیل خەرجکردن وەختانە ئەرا چوارەمین جار لەوەت ساڵ 2003.

عراق وە شیوەیگ نیمچە تەواو پشت وە داهاتەیل نەفتی بەسێد ک زیاتر لە 90٪ لە داهاتەیل گشتی تیەرێد، لە وەختیگ دارایی گشتی دۊای پەسەننەکردن خشتەیل خەرجی و داهاتەیل تویش فشارەیل فرەیگ بوود، لە ناو رخەیل لە کاریگەریەیل یە لەبان پرۆژەیل بەرهەمهاوردن و ژیرخان و دەرفەتەیل کار و گەشەی ئابووری.

خەرجییگ وەختانە 

لەی چوارچیوە، سڵاکار دارایی ئەرا سەرۆک ئەنجومەن وەزیرەیل، مەزهەر محەمەد ساڵح، ئۊشێد ک سیاسەت دارایی لە ماوەی ساڵ 2026 هێمان وەپای حوکمەیل یاسای وەڕێوەبردن دارایی فیدراڵی شمارە 6 ئەرا ساڵ 2019 وەڕیەو چوود، وە تایبەت مادەی 13 ک ری دەێد خەرجی وە ریژەی (1/12) مانگانە لە خەرجیەیل ساڵ وەرین لە وەخت دۊاکەفتن پەسەنکردن بودجە بکرێد.

ساڵح ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیار6 کەێد ک ئی میکانیزمە "تۊەنست مسۆگەر وەردەوامبۊیین خەرج گشتی بکەێد، وە تایبەت مووچە و کرا و خانەنشینی و چاودیاری کۆمەڵایەتی، سەرەڕای دابینکردن دارایی خەرجیەیل بەرهەمهاوردن بنەڕەتی و پرۆژە وەردەوامەیل وەپای ریژەیل جیوەجیکردن و دراوی وەردەس".

باوجی ساڵح چوودە ژیر ئەوە ک دارایی گشتی تویش فشارەیل فرەیگ بوود لە ئەنجام گامەیل جیۆپۆلەتیکی و بازاڕەیل وزەی جەهانی، ک یەیش کاریگەری لەبان داهاتەیل نەفتی جۊر سەرچەوەی سەرەکی ئەرا دابینکردن دارایی خەزێنەی گشتی داشت.

دەسنشان کەێد ک حکومەت لەی وەختە وەرەو ئامادەکردن بودجەی 2027 لەناو چوارچیوەیگ چاکسازی چوود ک سەرنج خەێدە بان توانای خەرجی گشتی و رێکخستن خەرجیەیل وەکارخستن و مقیەتیکردن بەرنامەیل کۆمەڵایەتی ئەرا ئەو پرۆژەیلە ک سوود ئابووری دیرن، سەرەڕای هەمەڕەنگکردن داهاتەیل و قایمکردن ئاڵوگۆڕ دیجیتاڵی و چاکسازی کارگێڕی.

یەیش دۊای نزیکەی 16 مانگ لە پەسەننەکردن خشتەیل بودجە تیەێد، لە وەختیگ بودجەی سێ ساڵەی ئەرا ساڵەیل 2023 و 2024 و 2025 دۊایین چوارچیوەی دارایی گشتگیر ئەرا خەرج حکومی نیشان دا وەرجە ئەوەگ کارکردن وەپی وە شیوەیگ راسگانی لە کووتایی ساڵ 2025 کووتایی باێد.

پرۆژەیل هەڵواسیاگ و گەشەپیدان دۊاخریای

لە لای خوەییش، پسپۆڕ ئابووری زیا موحسین دۊنێد ک گەوراترین کاریگەری نەۊیین بودجە کەفێدە بان خەرج بەرهەمهاوردن، کە بودجە تەنیا بەڵگەیگ دارایی نیشان نیەێد، بەڵکم ئامرازیگە ئەرا وەڕێوەبردن چالاکی ئابووری و بەرهەمهاوردن ئەرا دەوڵەت.

موحسین ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد ک نەویین بودجە وە شیوەیگ کرداری مانای سەختی دەسکردن وە پرۆژەیل گەشەپیدان نوو یا فراوانکردن پرۆژەیل ژیرخان دەێد، ک ریەیل و پیەڵ و مەکتەوەیل و خەسەخانەیل و تووڕەیل کارەبا و ئاو لەوەرگرێد، سەرەڕای دۊاکەفتن گرێبەسەیل حکومی.

ئۊشێد ک وەزارەتەیل و پارێزگایەیل وە شیوەیگ هۊردە هۊردە توانای پلانداینان ناوڕاس و درویژماوە لەدەس دەن، لە وەختیگ بەشداری خەرجی حکومی لە هاندان چالاکی ئابووری کەمەو بوود، ک یەیش وە شیوەیگ راسەوخۆ کاریگەری لەبان کەرتەیل پەیماندەرایەتی و پیشەسازی و گواستنەوە و خزمەتگوزاریەیل خەێد.

ئی رخەیلە وەگەرد بەیاننامەیل پەرلەمانی وەرین یەک گرێد ک باس لە بۊیین زیاتر لە 4500 پرۆژەی پەککەفتگ لە سەرانسەر عراق کردن، ک بڕیگیان یە چەن ساڵیگە وسیانە، لە وەختیگ پسپۆڕەیل دۊنن ک نەوین بودجە پرۆژەیل نوو ئەرا لیست دریژ پەککەفتنەیل زیای کەێد.

دامەزرانن لە ژیر فشار

کاریگەری نەوین بودجە تەنیا لەبان پرۆژەیل بەرهەمهاوردن نیەوسێد، بەڵکم دریژە کیشێد ئەرا دۆسیەی دامەزرانن حکومی ک یەکیگ لە دیارترین دەروازەیل لەخوەیگردن دەرچگەیل لە عراق نیشان دەێد.

موحسین دووپات کەێد ک دەرفەتەیل دامەزرانن فرە دیاریکریاگ بوین، وەگەرد ئەگەر گیرهاوردن جیاکاریەیل وە کەرتەیل دیاریکریاگ جۊر تەندروسی و پەروەردە و دەزگایەیل ئەمنی، و هوشداری دەێد ک یە بوودە هوکار زیاتربۊیین فشارەیل کۆمەڵایەتی لە سای بەرزەوبۊیین ریژەیل بیکاری لە ناوەین گەنجەیل.

لە لای خوەیەو، توێژەر ئابووری ئەحمەد عید ئۊشێد ک خەرجکردن وەپای رێسای (1/12) وەردەوامبۊیین مووچە و خزمەتگوزاریە بنەڕەتییەیل مسۆگەر کەێد، باوجی نەرمی ئەرا دەسکردن وە پرۆژەیل نوو یا فراوانکردن خەرجی بەرهەمهاوردن دابین نیەکەێد.

عید ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد ک نەبوین بودجە لە تەمومژاوی دارایی چەسپنێد و توانای حکومەت ئەرا جیوەجیکردن پلانە ئابوورییەگەی وە لیهاتگیی کەمەو کەێد، هەرلیوا وە شیوەیگ نەرێنی کاریگەری لەبان ئەو کۆمپانیایەیلە ک وەگەرد دەوڵەت گرێبەس کردنە و بەرهەمکارو ناوخۆیی و بیانیەیل خەێد لەوەر نەوین دیدیگ دیار ئەرا پرۆژەیل هاتگ.

رخباریەیل گردەو بوون

پسپۆڕەیل دۊنن ک نەوین بودجە جیاوازییگ دارایی هەڵگرێد، لە لاییگ بوودە مدوو کەمەوبۊیین خەرج بەرهەمهاوردن، ک شایەت کوڵتامادی دارایی لەبان ماوەی کوڵ کەمەو بکەێد، باوجی لە لاییگ ترەک گەشەی ئابووری بیهاز کەێد و بوودە مدوو کەمەوبۊیین داهاتەیل نانەفتی ک وە چالاکی ئابووری بەسریانە.

موحسین ئاشکرا کەێد ک کوڵتامادی شایەت وە شیوەیگ شمارەیی لە ئەنجام کەمەوبۊیین خەرجیە سەرمایەییەیل خاسترەو بوود، باوجی ئابووری دۊاتر باجەگەی دەێد لەڕی کەمەوبۊین توانای بەرهەمهاوردن و کەمەوبۊیین دەرفەتەیل کار و وەردەوامبۊیین باڵادەسی خەرجی وەکارخستن لەبان حیساب بەرهەمهاوردن بەرهەمدار.

یە لە وەختیگ تیەێد ک دارایی گشتی کەفێدە وەر سەختیەیلیگ زیاتریگ ک وە کەمەوبۊیین هەناردەیل نەفتی و ئاڵووزیەیل بازاڕەیل هەرێمی بەسریانە، ک یەیش ئەگەرەیل پەنابردن ئەرا قەرزکردن ناوخۆیی ئەرا دابینکردن دارایی خەرجیە بنەڕەتییەیل بەرزەو کەێد.

رەوشیگ ئابووری سەخت

 پسپۆڕ دارایی مەحمود داغر دۊنێد ک نەوین بودجەی 2026 وەگەرد ئەو هاوشیوەیل وەرین ک عراق وەخوەیەو دی جیاوازە، و دیاری کرد ک ئەنجومەن نۊنەرەیل لە ماوەی ساڵ 2025 خشتەیل خەرجی و داهاتەیل پەسەن نەکرد، ک یەیش پرسیگە ک وەسف کەێد ک گرنگییگ هونەری و یاسایی گەورایگ دیرێد لە وەخت جیوەجیکردن رێسای (1/12).

داغر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد ک وڵاتەگە ئیسە لە "سەختترین رەوش ئابووری" رەد بوود، وتیش ک قسەکردن لەباوەت دامەزراننەیل یا فراوانبۊیین لە خەرجی لەی قۆناغە سەخت دەرکەفێد، چۊنکە لەپیناییەیل خریەێدە بان مسۆگەرکردن مووچە و بڕیگ لە خەرجیەیل حوکمڕانی لەڕی دابینکردن دارایی ئەرا کوڵتامادی لەڕێ بانک ناوەندی.

دووپاتیش کەێد لەبان ئەوە ک سەختی سەرەکی ترەک وەدیهاوردن گەشەیگ ئابووری خێرا نییە، بەڵکم رەسینە ئەرا بەرزترین پلەیل لیهاتگیی لە خەرجی و کۆنترۆڵکردن خەرجیەیل ئەرا مقیەتیکردن یەدەگەیل بیانی ک کڕ وەرگری بنەڕەتی ئەرا جیگیرکردن دینار عراقی و دابینکردن دارایی هاوردەیل نیشان دەێد.

قەرز گشتی و قەرزکردن

رخەیل لە کاریگەری نەوین بودجە لەبان ئاستەیل قەرز گشتی زیاترەو بوون، تایبەت وەگەرد وەردەوامبۊیین فشارەیل لەبان داهاتەیل نەفتی.

لەی لایەنەو، ئەحمەد عید ئۊشێد ک حکومەت شایەت ناچار بوود ئەرا فراوانکردن ئامرازەیل دارایی ناوخۆیی لەڕی باجەیل و قەرزکردن لە بانکە ناوخۆییەیل، و هوشداری دەێد ک ئی رێبازە رخداریەیل دارایی لەبان ماوەی ناوڕاس بەرزەو کەێد ئەگەر وەگەرد چاکسازیەیل راسگانی ئەرا کۆنترۆڵکردن خەرجی و قایمکردن داهاتەیل نانەفتی نەێد.

ئی رخەیلە وەگەرد هوشداریەیل وەرین ک پسپۆڕەیل ئابووری لەباوەت فراوانبۊیین کەل ناوەین داهاتەیل و خەرجیەیل دایەسیان، لە سای بەرزەوبۊیین قەرز ناوخۆیی لە مانگەیل گوزەشتە و پشت بەسن حکومەت وە ئامرازەیل دارایی بیوینە ئەرا داپووشین پابەندبۊیینە بنەڕەتییەیلی یەک گرێد.

وەڕێوەبردن ئابووری بی بودجە

لە نووڕین، پسپۆڕەیل ئۊشن ک حکومەت تۊنێد لەڕی رێسایەیل خەرجکردن وەختانە دەوڵەتەگە وەڕیەو بووەێد، باوجی وە لیهاتگییگ دیاریکریاگ.

موحسین دووپات کەێد ک ئی رێسایەیلە ری دەنە داین مووچە و وەردەوامبۊیین خزمەتگوزاریەیل گشتی و دابینکردن دارایی بڕیگ لە پرۆژەیل هەنووکەیی، باوجی چوارچیوەیگ کاریگەر ئەرا وەڕێوەبردن گەشەپیدان ئابووری دابین نیەکەن، چۊنکە بڕیارەیل بەرهەمهاوردن کۆتوبەن کریەین و پلاندانان ئابووری روونیەگەی لەدەس دەێد، لە وەختیگ بەرهەمکارەیل و پارێزگایەیل کەفنە وەر شیوەیگ زیاترەوبوی لە نادڵنیایی.

کارەگە وە قسەیگ کوڵەو کەێد: "تۊەنریەێد دەوڵەت وەڕیەو بوەریەێد، باوجی وەڕێوەبردن گەشەپیدان سەختە".

لە وەرانوەر، پسپۆڕ ئابووری سەفوان قوسەی، داوای مینەکردن سەرچەوەیل دابینکردن دارایی جیگر ئەرا پرۆژەیل بەرهەمهاوردن لە دەیشت چوارچیوەی بودجەی باو کەێد.

قوسەی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد ک وەردەوامبۊیین خەرجکردن وەپای رێسای (1/12) وە شیوەیگ کرداری تەنیا لەبان خەرجیەیل وەکارخستن وسێد، ک یەیش خوازێد میکانیزمەیل تایبەت ئەرا دابینکردن دارایی پرۆژەیل بەرهەمهاوردن لەڕی یاسایەیل قەرزکردن یا هاوبەشی وەگەرد کەرت تایبەت و بەرهەمکارەیل پەیا بکرێد.

تەمە کەێد ک رۆڵ پارێزگایەیل بەرهەمهاوردن و دەسەیل بەرهەمهاوردن لەڕی خستنەڕوی پرۆژەیل ژیرخان و خزمەتگوزاریەیل ئەرا بەرهەمهاورەیل لە وەرانوەر دەرفەتەیل لە کەرتەیل بازرگانی و گەشتیاری و ماڵ فراوان بکریەێد، وە شیوەیگ ک وەردەوامبۊیین دابینکردن دارایی پرۆژەیل و نەوسیانیان مسۆگەر بکەێد.

]]> Sat, 13 Jun 2026 13:54:06 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%81-%D9%84-%D9%84-%D8%A7%D8%B3-%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%81-%D8%AF-%D8%AF-%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D9%88-%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86-%D9%85-%D9%85%D9%84-%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%81-%D9%84-%D9%84-%D8%A7%D8%B3-%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%81-%D8%AF-%D8%AF-%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D9%88-%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%86-%D9%85-%D9%85%D9%84-%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86 لەناوەین ئەنفال و فەیلیەیل.. پاسەوان هویرمان کوردی کەفێدە دۊای ئەرا شوینەوار نیم ملیۆن قوربانی

شەفەق نیوز - هەولێر

لە سۊکیگ لە پێشانگای کتاو کوردی لە هەولێر، ئەو بەڵگەنامەیلە کە لێکۆڵەر و نۊسەر عەداڵەت عومەر خەێدەیانە وەرچەو تەنیا جویر کاغەزەیلیگ کۊنە دیار نیین کە لە ئەرشیف رژیمەیل و جەنگەیل رزگاریان بۊە، بەڵکم لەلای ئەوە، جبماگەی یادەوەرییگن کە لەناوەین مەرگ و چەوەڕیکردن هەڵواسیانە، و وەچەودیەیل بیدەنگیگن لەبان سەدەیل تونوتیژی رێکخریاگ کە تەقەلای سڕینە گەلیگ لە جوگرافیا، و دۊای ئەوە لە توومارەیل، و دۊاییش لە یادەوەری گشتی داگە.

وەرجە سێ دەیە، عومەر وەخت خوەی لەناوەین دۆسیەیل زەردبۊ و وینەیل کاڵ و ناوەیل بڕیاگ و قەورسانەیلیگ کە هێمان واز نەکریانە وە سەر بەێد، و ئۊشێد کە کارەگەی تەنیا لێکۆڵینەوەیگ ئەکادیمی نەمەنیەسەو، بەڵکم بۊەسە ئەرکیگ رەوشتی، نزیکترە لە پاسەوانی هویرمانیگ گشتی کە هەڕەشەی لەهۊرچگن لەبانی هەس.

 عومەر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، لە پەراویز بەشداریکردنی لە پێشانگاگە ئۊشێد، کە گەل کوردی لە ماوەی سەد ساڵ گوزەشتە رۊوەڕۊی شیوەیەیل جیاجیایگ لە جینۆساید بۊەسەو، کە تەنیا لە کوشتن راسەوخۆ کوڵەو نەۊە، بەڵکم قڕکردن فەرهەنگی و ئابووری و کۆمەڵایەتی، و تەقەلایەیل هەڵوەشانن ناسنامە و سڕین بویین لە توومارە فەرمییەیلەیش گردیەسە خوەی.

 وتیش کە ئەو رژیمە دیکتاتۆرییەیلە کە حوکم عراق کردنە هەمیشە تاوانەیلیان لە تاریکی جیوەجی نەکردنە، بەڵکم فرەیگیان لە بڕیارەیل و بڕنویسەیل و فەرمانە کارگێڕییەیل بەڵگەدار کردنە، کە یەیش بۊەسە هووکار ئەوەگ ئەرشیفەگە، لە جیاوازییگ سەخت، بوودە شایەتحاڵیگ لەبان تاوانەگە و ئامرازیگ ئەرا وەدویاچگن ئەرا راسیەگەی لە یەک وەخت.

یە (ئەمانەتیگ میژووییە)، عومەر ئۊشێد، و دەسنشان ئەرا ئەو بەڵگەنامەیلە کەێد کە لەوەردەمی خریانەسە وەرچەو: ئەوان تاوانەیل وە وردی بەڵگەدار کردن، و ئیمە ئمڕوو تەقەلا دەیمن ئاشکرایان ئەرا جەهان بکەیمن.

یادەوەرییگ سەنگین وە شمارەیل

لە قسەیل عەداڵەت عومەر کە خەێدەی وەرچەو، شمارەیل تەنیا جویر ئامارەیل نیین، بەڵکم جویر دەروازەیلیگ وازکریان لەبان خیزانەیل تەواویگ کە خەوەرەیلیان بڕیا، و ئاوایەیلیگ کە سڕیانەو، و تەرمەیلیگ کە کەسوکارەیلیان تا ئمڕوو پەیایان نەکردنە.

لێکۆڵەرەگە ئۊشێد کە ئامار قوربانییەیل کورد، لەو دۆسیەیلە کە کار لەبان بەڵگەدارکردنیان کردگە ئەرا ئەو ماوە کە لە ساڵ 1968 تا کەفتن رژیم وەرین لە ساڵ 2003 دریژە کیشێد، لە نیم ملیۆن کەس رەد کەێد، لەناوەین کوشیاگەیل و سەرنقومکریاگەیل و قوربانییەیل هەڵمەتەیل سەرکوتکردن و دەرکردن و زەفتکردن.

و لە نوای ئی دۆسیەیلە هەڵمەتەیل ئەنفال دانەێد، کە عومەر نشان دەێد کە قوربانییەیلی رەسینەسە 182 هەزار کەس، و ئەنفال، وەپای مافپەروەری دەوڵەتی و دادگایەیل عراقی دۊاتر، وە یەکیگ لە خۊناویترین لاپەڕەیل تونوتیژی گشتی لە میژوو عراق هاوچەرخ دانریەێد، چۊنکە ناوچەیل فراوانیگ لە کوردستان لە ماوەی هەشتاکان سەدەی گوزەشتە کردە ئامانج.

عومەر لەلای کارەسات هەڵەبجە وسێد، کە لە 16 ئازار 1988 بۊە هیمایگ جەهانی ئەرا وەکارهاوردن چەک کیمیایی دژوە مەدەنییەیل، و ئاماژە ئەرا کەفتن نزیکەی پەنج هەزار کەس لە پەلامارە کیمیاییەگە کەێد، بیجگە لە هەزاران زەخمدار کە شوینەوارەیل پەلامارەگە لەناو لەشیان و هۊرمان خیزانەیلیان هەڵگردنە.

باوجی ئەوەگ کە دۆسیەگە سەختتر کەێد، وەپای قسەی عومەر، ئەوەسە کە بڕیگ لە بەشەیلی هیمان واز نەکریانە، ئەو باس لە 63 قەورسان گشتی پەیوەندیدار وە هەڵەبجە کەێد کە تا ئیسە واز نەکریانە، لەوەر رخ بویین جیمەنیەیل کیمیایی یا ماددەیل ژەهراوی، کە یەیش بەشیگ لە راسییەگە لە ژیر زەوی هیڵێدەو.

فەیلییەیل و ئەو دیارنەمانە کە قەورەیلیگ نەهیشتەو

لەناوەین گشت ئەو دۆسیەیلە کە کار لەبانیان کردگە، کەیس کوردە فەیلییەیل وە پڕئازارترین و ئاڵووزترینیان لەلای عەداڵەت عومەر دیار دەێد، لەێرە کارەساتەگە پەیوەندی نەیرێد، وەپای ئەوەگ ئۊشێد، وە بڕیار دەرکردن یا هەڵمەت دەسگیرکردن تەنیا، بەڵکم وە تەقەلایگ گشتگیر ئەرا هەڵوەشانن کۆمەڵگەیگ تەواو لەڕی زەفتکردن رەگەزنامە و سامان و ناسنامە و خیزان و هۊرمان.

 عومەر ئۊشێد کە ئامانجگردن کوردە فەیلییەیل رەسیە لووتکە لەناوەین ساڵەیل 1980 و 1990، لە مەوقەیگ هەڵمەتەیل رژیم وەرین بۊنە سیاسەتیگ رێکخریاگ ئەرا هەڵکەنین، هەرلیوا باس دەرکردن نزیکەی 750 هەزار کەس کرد، و زەفتکردن سامان و داشت خیزانەیل فراوانیگ، و دەسگیرکردن هەزاران گەنج کە تا ئمڕوو هیچ شوینەواریگ ئەرايان دەرنەکەفتیە.

 وتیش کە هەڵمەتەگە لە یەکیگ لە قۆناغەیلی، وە دەسگیرکردن نزیکەی 400 بازرگان کورد فەیلی و زەفتکردن سامانەیلیان دەس وەپی کرد، لەوەر دەسەڵات ئابوورییان لە بەغداد و ناوچەیل ترەک، وەرجە ئەوەگ فراوان بوود تا بڕەسێدە پێکهاتەی کۆمەڵگەی فەیلی خوەی.

 عومەر ئۊشێد کە رژیم وەرین تەنیا وە زەفتکردن رەگەزنامە و دەرکردن واز نەهاورد، بەڵکم ئامرازەیل کۆمەڵایەتی ئەرا هەڵوەشانن خیزانەیل وەکار هاورد، لەوانیش بڕیارەیل و رێکارەیلیگ کە گاڵ ئەرا جیاوەبۊن و تەڵاقدان دا لە وەرانوەر دەسکەفتەیل یا خەڵاتەیل، لە تەقەلایگ ئەرا لیدان پەیوەندییە ناوخۆییەیل ئی چینە.

 گرفتە گەوراگە مینێدەو، وەپای لێکۆڵەرەگە، کە فەیلییەیل تا ئمڕوو قەورسانەیل ئاشکرایگ ئەرا قوربانییەیلیان نەیرن، و عومەر لەبان بنەمای ئەو شایەتی و بەڵگەنامەیلە کە گردیان کردگە، ئۊشێد کە فرەیگ لە بیسەروشوینەیل لە قەورسانەیل گشتی باو زنەوەچال نەکریانە، بەڵکم شوینەوارەیلیان وە شیوەیەیل جیاجیایگ شاریاوە، لەوانیش وەکارهاوردنیان لە تاقیکردنەوەیل بایۆلۆجی یا جویر قەڵغان مرۆیی، یا لەناوبردن تەرمەیل لە ناو ئاوەیل، یا لەڕی هوکارەیل ترەک کە ئامانجیان سڕین خود بەڵگەگە بوی.

وەختیگ بەڵگەنامەگە بوودە جیگر قەور

لە فرەیگ لە شیوەیل جینۆساید، قەورەگە دۊایین وەچەودیەیل بوود، باوجی لەلای کورد، عومەر ئۊشێد، تەنانەت قەورەیلیش لە فرەیگ لە دۆسیەیل دیار نەمەنینە، لەوەر یە بەڵگەنامەگە بۊەسە جیگر وەچەودیەیل، و ناوەگە ئەرا شوینەوار، و وینەگە ئەرا دۊایین تەقەلا ئەرا چەسپانن ئەوەگ کەسیگ لە رووژیگ لە رووژەیل لەێرە بۊە.

لێکۆڵەرەگە باس لە خیزانەیلیگ کەێد کە هێمان مینەی یەک خەوەر لەباوەت مناڵەیلیان کەن، بڕیگیان لەناو زیندانەیل دیار نەمان، و بڕیگیان لە مەکتەوەیل یا فەرمانگەیل یا خاڵەیل وەشکین بریان، و بڕیگیان وەرەو سنوورەیل بی کاغەزەیل دەرکریان، دۊای ئەوە لەناوەین دوو وڵات و دوو توومار و دوو یادەوەری گوم بۊن.

 عومەر ئۊشێد کە ئی کەلە لەناوەین تاوانەگە و چگنەژیر تەواو وەپی ئەوەسە کە بەڵگەدارکردن کەێدە کاریگ وەردەوام کە کۆتایی نیەتێد، خوازیارەگە، وەپای رای ئەو، تەنیا زینگەوکردن یادەوەری یا خستنەوەرچەو بەڵگەنامەیل لە پێشانگایەیل نییە، بەڵکم جویلەکردن وە ئەرشیفەگەس ئەرا رێڕەو دادپەروەری.

 دۊای زیاتر لە دوو دەیە لەبان کەفتن رژیم وەرین، عەداڵەت عومەر هێمان دوینێد کە عراق هێمان ئەوەگ خوازێد لە دۆسیەی دادپەروەری راگوزەر جیوەجی نەکردگە، چۊنکە قەورسانە گشتییەیل گشتیان واز نەکریانە، و بەڵگەنامەیل لە ناوەندیگ نیشتمانی گشتگیر گردەو نەکریانە، و قوربانییەیل هەمیشە دەسیان وە دانپیانان و قەرەبووکردن و گلەوداین ئیعتیبار وەو شیوە نەڕەسیە کە باێدە ئاست قەوارەی کارەساتەگە.

 ئۊشێدیش: دیارنەمان ناوەندیگ نیشتمانی تایبەتمەن ئەرا بەڵگەدارکردن تاوانەیل جینۆساید دژوە کورد وە یەکیگ لە گەوراترین کەلەیل لەی دۆسیە دانریەێد، چۊنکە دەسپێشخەرییە تاکەکەسییەیل، هەرچەنیگیش جددی بۊن، نیەتۊنن وە تەنیا یادەوەرییگ وە ئی قەوارە هەڵبگرن، وە تایبەت لە سای قەیرانەیل ئابووری و سیاسی یەک لەدۊای یەک لە هەرێم کوردستان و عراق وەگشتی.

وتیش کە پڕۆژەگەی چەن جار رۊوەڕۊی بیهازی پاڵپشتی، و کەمي دارایی، و دیارنەمان ئیرادەی دامەزراوەیی بۊەسەو کە بتۊنێد بەڵگەنامە پەرتەوازەیل بگرێدە ئەرشیفیگ نیشتمانی رێکخریاگ، کە مقیەتی ناوەیل قوربانییەیل و دۆسیەیل بیسەروشوینەیل و وەچەودیە رزگاربۊەیل بکەێد.

لە کۆتایی قسەی، عەداڵەت عومەر گلەو خوەێد ئەرا پێشانگاگە، ئەرا کاغەزەیل و وینەیل و ناوەیل، لەورا، لە ناوڕاس سەردانیکەرەیل و کتاوەیل، باڵەگەی جویر رووبەریگ بۊچگ دیار دەێد ئەرا فتراق سەدەیگ لە بیدەنگی.

ئۊشێد کە هەر بەڵگەنامەیگ خەێدەی وەرچەو تەنیا بەڵگەیگ نییە، بەڵکم هاواریگە، و هەر ناویگ شمارەیگ نییە، بەڵکم ژیانیگە لە شوین خوەی بڕیاسەو، و هەر دۆسیەیگ هێمان واز نەکریاس قەرزیگ ئەخلاقییە لە گەردن دەوڵەت و کۆمەڵگە و دامەزراوە مافپەروەرییەیل.

 عومەر دوینێد کە رخدارترین چشت کە شایەت دۊای جینۆساید رۊ بەێد ئەوەسە کە قوربانییەیل بوونە شمارەیل رەدبۊ لە کتاوەیل میژوو، یا ئەرا یادەوەرییگ وەرزانە کە لە بوونەیل گلەو دریەێد و دۊاییش لە هۊرەو بچن.

]]> Tue, 09 Jun 2026 13:27:34 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%84-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3-%D8%B3%D8%AA-%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88-%D8%A7-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%B4-%D9%84-%D9%8A%D8%B1-%D9%88%D8%B1%D8%B2-%D9%84-%D9%85%D8%B3-%D8%B1-%D8%A8-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%84-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3-%D8%B3%D8%AA-%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88-%D8%A7-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%B4-%D9%84-%D9%8A%D8%B1-%D9%88%D8%B1%D8%B2-%D9%84-%D9%85%D8%B3-%D8%B1-%D8%A8-%D8%AF راپۆرتیگ ئیسرائیلی: ئیران سیستەمیگ دامەزرانیە خوەیڕاگردن "شارەیل موشەکی" لەژير گورزەیل مسۆگەر بکەێد

شەفەق نیوز - خوەرهەڵات ناوڕاس

راپۆرتیگ ئیسرائیلی، ئمڕوو شەممە، ئاشکرای چگن ئیران ئەرا ناو سیستەمیگ ستراتیژی دیزاینکریاگ ئەرا مسۆگەرکردن مەنیین و خوەیڕاگردن "شارەیل موشەکی" کرد، تەنانەت دۊای ئەو پەلامارە ئاسمانییە قورسەیلە، کە شایەت بکەفنە وەریان.

ماڵپەڕ "نەتسیڤ" عیبری، لە راپۆرتیگ کە ئاژانس شەفەق نیوز چەوی وەپی کەفتگە، وت« ئیران وەردەوامە لە دووارە نووەوکردن و فراوانکردن دامەزراوە سەربازییەیل ژیر زەوی، کە لەوەر پەلامارەیل زەرەدمەن بۊنە، بەڵکم چینەیل نوویگ لە مقیەتیکاری و تونێلەیل زیاتر دروس کەێد.

 راپۆرتەگە دەسنشان کرد کە شیەوکردن وینەیل مانگە دەسکردەیل نشان دەن کە فرەی چالاکی ئیرانی خەسەو بوود لە زنجیرە کۊیەیل ناوڕاس ئیران لە دەورگرد ناوچەیل ئەسفەهان، شار "خومەین" و بەشەیلیگ لە خوەراوای ئیران، شار "تەبریز" لە باکوور خوەرئاوا، کەناراوەیل کەنداو عەرەبی و گەروو هورمز لەناویانیش ناوچەی دوورگەی قشم، و بنکە کۊنەیل سوپای پاسداران شۆڕش کە فراوان کریانە و وە قۊلی لەناو کۊیەیلە هەڵکەنینە.

راپۆرتە عیبرییەگە دیاری کرد کە وسنە و شیەوکردنەیل سیستەمەیل ئیرانی فراوانیگ ئاشکرا کەن کە  لە تووڕەیل تونێلیگ دروس بوود کە دریژییان رەسێدە چەن کیلۆمەتریگ، و دەیان دەروازەی چگن و دەرچگن ئەرا هەر بڕیگ، و ئەممارەیل گەپیگ کە توانای هەڵگردن سەدان موشەک دیرن، و بڕیگ لە دامەزراوەیل لەناو کۊیەیلە وە قۊلی سەدان مەتر هەڵکەنیانە.

 راپۆرتەگە دی کە ئەو سیستەمەیلە و تووڕەیلیانە پشت وە بەسنە دیاریکردن شانەیل تەقانن ستوونی لەژیر زەوی بەسن لە فرەیگ لەو شوینەیلە کە ری دەن وە وەشانن راسەوخۆ لە ناو کۊیە ئیرانییەیلەو.

 راپۆرتەگە دیاری کرد کە ئیران تەقەلای وەدیهاوردن 4 ئامانج دەێد، یەکەم توانای مەنیین وەجۊریگ کە تەنانەت ئەگەر بنکەیگ ویران کریەێد، ئەوە بنکەیل ترەک لەناو خزمەت میننەو.

ئامانج دۊەم توانای وەشانن گورز دۊەمە وەجۊریگ کە ئیران دۊای ئەنجامداین هەر پەلاماریگ لەناکاو دژی توانای وەشانن سەدان موشەک دیرێد، باوجی ئامانج سێیەم بریتییە لە توانای شارینەوە وەجۊریگ کە دیاریکردن شوینە راسگانیەیا موشەکەیل سەختە، وەپای ماڵپەڕەگە.

 ئامانج چوارەم وە یەکیگ لە دیارترین ئەو ئامانجەیلە دانریەێد، و بریتییە لە کەمەوکردن وەخت وەڵامدانەوە، وەجۊریگ کە موشەکەیل ئامادە بوون ئەرا وەشانن لەناو تونێلەیل وەبی هەوەجە وە وەختیگ دریژتر ئەرا کلکردنیان ئەرا ناوچەیگ واز.

راپۆرتەگە وە پیشخستن ئەوە کۆتایی هات کە لەبان ئاست درویژماوە، هاتێ یە یەکیگ لە گرنگترین پیشهاتە سەربازییەیل بوود لە دید ئیسرائیلەو، ئەگەر لە گوزەشتە ویرانکردن ئەممارە گەورەیل موشەکەیل وە پەلاماریگ لەناکاو  شایستە بوی، ئەوە ئیسە تۊەنریەێد بەشیگ گەورە لە چەکخانەگە لە قۊلی کۊیەیلە مقیەتی بکریەێد.

]]> Sat, 06 Jun 2026 07:32:08 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AE%D9%88-%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%A8-%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%88-%D8%AA-%D8%B3-%D8%AE%D8%AA-%D9%84-%D9%86-%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA-%D8%B3-%D8%A7%D8%B3-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%81-%D9%84-%D9%84-%D9%88-%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%86-%D9%88%D8%B1-%D9%84 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AE%D9%88-%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%A8-%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%88-%D8%AA-%D8%B3-%D8%AE%D8%AA-%D9%84-%D9%86-%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA-%D8%B3-%D8%A7%D8%B3-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%81-%D9%84-%D9%84-%D9%88-%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D9%86-%D9%88%D8%B1-%D9%84 خوەنستنیگ بەریتانی لەباوەت سەختییەیل نۊنەرایەتی سیاسی ئەرا کوردە فەیلییەیل و رۆڵ فراکسیۆنە گەورەیل

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

هێمان ئەو ئاستەنگەیلە کە رۊوەڕۊی کوردە فەیلییەیل بوون، سەرەڕای ئەو نۊنەرایەتییە کە لە هەڵوژاردنەیل پەرلەمانی وەدەسی هاوردنە، بەسیەسە باڵادەسی فراکسیۆنە گەورەیل لەبان دیمەن سیاسی و ئابووری و ئەمنی، و وە ناکۆکییەیل ناوەین بەغداد و هەولێر، و دەیان ساڵ لە پێشێلکاری و پشتگووشخستن و تاوانە رێکخاریاگەیل کە رژیم بەعس وەرین ئەنجامیان دا، و تا ئیسەیش چارەسەر نەکریانە.

 لە سەرەتاوە ماڵپەڕ "ئەمواج" بەریتانی لە راپۆرتیگ کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردگە، دەسنشان ئەوە کرد کە بەشداریکردن قایم کە لە هەڵوژاردنەیل دۊایین رۊ دا و هیشت پارت دیموکرات کوردستان ئاهەنگ وە وەدەسهاوردن زیاتر لە ملیۆنیگ دەنگ بکەێد، وە شیوەیگ نیمچەیی رەنگ دایەو لە هەڵوژاردن کاندید پارتەگە حەیدەر عەلی فەیلی، ئەرا تاکە کورسی تەرخانکریاگ ئەرا کوردەیل فەیلی.

باوجی راپۆرتەگە دەسنشان ئەوە کرد کە ئاست قایم ئی کاندید پارتە، لەوەر کلکردن هەزاران لە کادرە سوننەیلی لەلایەن پارتەگەو ئەرا دەنگدان وە قازانجی بەرزەو بوی.

راپۆرتەگە دوینێد کە یاسای هەڵوژاردنەیل عراقی ری وە گشت عراقییەیل دەێد ئەرا چگنەناو هەڵوژاردنەیل تا کورسییەیل کۆتا تەرخانکریاگەیل ئەرا کەمینەیل وەدەس بارن، کە یەیش بویە هووکار دەرکەفتن سکاڵایەیل فراوانیگ لە وەکارهاوردن ئی کورسییەیل لە فرەیگ لە وەختەیلە لەلایەن کوتلە سیاسییە گەورەیلەو، لەبڕ ململانێ هەڵوژاردن.

لەی چوارچیوە دیاری کرد کە لە بنەڕەت نۆ کورسی تەرخانکریاگ ئەرا کەمینەیل، هەشتیان چگنە ئەرا کاندیدەیلیگ کە پەیوەندییەیل تونیگ وەگەرد پارتەیل کوردی و شیعە و سوننەی باڵادەس لە عراق دیرن.

وەدیهاوردن دادپەروەری

راپۆرتەگە دریژە وە قسەی دا کە حەیدەر فەیلی لەوخەت وەرگردن پۆستەگەی لەناو ئەنجومەن نۊنەرەیل، پەیمان وە وەدیهاوردن دادپەروەری داگە لەبان ئەو ستەمە مەزهەبییە رەگداکوتیاگەیلە، و وەرگریکردن لە "مافە میژووییەیل فەیلییەیل"، باوجی بڕیگ لە رەخنەگرەیل دۊنن کە پابەندبۊن نۊنەر پارت دیموکرات کوردستان وە پارتەگەی شایەت گرنگی ئەراي بوود ئەگەر هەر دەسپێشخەرییگ وەگەرد بەرژەوەنییەیل هەولێر نەپووڕێد.

راپۆرتەگە وتیش کە چەودیارەیل وریایی دەن کە بڵاوبۊن نۊنەرایەتی فەیلییەیل لەناوەین پارتە رکابەرەیل تۊەنێد تەقەلای گشتی ئەرا دروسکردن ئاڵشتکارییگ راسگانی وە قازانج رووڵەیل پێکهاتەگە لاوازەو بکەێد.

 راپۆرتەگە خەوەردا کە فەیلییەیل سەرەڕای ئەوەگ وەجۊر کەمینەیگ نەتەوەیی جیاواز لە دەستوور ساڵ 2005 دان وەپیان نریایە، باوجی ئەرا ماوەیگ دریژ ناڵاننە ئەرا داڕشتن سیاسەتیگ نۊنەرایەتی یەکگرتگ کە توانای چەسپانن خوەی لە رۊوەڕۊبۊن کوتلە عەرەبی و کوردییە رکابەرەیل داشتوود.

 وەپای راپۆرتەگە، مەوقەیگ حزب بەعس رەسیە دەسەڵات لە ساڵ 1968، دەسەڵاتەیل عراقی تیکەڵاوبۊن فەیلییەیل لەناو ناوەندە سیاسییە کۆمۆنیست و چەپڕەو و چاکسازییەیل وە هەڕەشەیگ ئەرا دیدە سیاسییەگەیان دین،  وتیش کە ئی تیکەڵابۊنە رەنگ دادەو لەبان پێکهاتە کۆمەڵایەتییە میژووییە نووەگەی ئی کەمینە کە خیزانەیل شارنشین خوەنەوار و تۊانادار لە روی ئابوورییەوە نۊنەرایەتی کەن، کە لە بەغداد نیشتەجین.

 راپۆرتەگە وتیش: تونوتیژی دەسەڵاتەیل دژ وە فەیلییەیل بەرزەو بوی لە مەوقەی هەشتاگان لە سەدەی گوزەشتە، واتە لە سەردەم سەرۆک وەرین سەدام حسێن، هەناێ توومەتباریان کردن وە "رەچەڵەک دەرەکییان" و پەیوەندییە بانگەشەکریاگەیان وە ئیران و "نەوین دڵسووزی ئەرا گەل و نیشتمان".

 وەجۊر دەرەنجامیگ ئەرا ئی توومەتەیلە، لەناوەین 300 تا 500 هەزار هاووڵاتی فەیلی لە رەگەزنامە عراقییەگەيان بیبەش کریان و وە زوور وەرەو ئیران دەرکریان، لە وەختیگ کە مەزەنە کریەێد نزیکەی 22 هەزار فەیلی لەلای کەمەو  لەسێدارە دریان و لەناو قەورە وەکۆمەڵەیل زنەوەچاڵ کریان و تا ئیسەیش روفاتیان پەیا نەکریاس.

وراپۆرتەگە دەسنشان ئەوە کرد کە نزیکەی 100 هەزار فەیلی، کە فرەییان لەو کەسەیلەن کە رەگەزنامە نەیرن، لە ئیرانەو گلەو خواردن ئەرا عراق و وڵاتەیل ترەک دۊای ساڵ 2003، کە یەیش لە دەسکردن وە کارەگە ئومیدەیل لەناو کۆمەڵگەی فەیلی زینگەو کرد کە ئەو دەسەڵاتە شیعە و کوردییە تازە دەرکەفتگەیل لە عراق کە ئەوانیش رۊوەڕۊی چەوسانن بۊنە، تەنیا دان وە میرات ئاوارەبۊن و تونوتیژی نیەنەن، بەڵکم چارەسەریشی کەن.

فراکسیۆنە شیعە و کوردییەیل

 راپۆرتەگە دیاری کرد کە فراکسیۆنە سیاسییە باڵادەسەیل پەیمان دانە وە قەرەبووکردن گشت قوربانییەیل دەسدروییەیل پارت بەعس لەڕی رێکارەیل دادپەروەری راگوزەر، باوجی لە مەوقەی دوو دەیەی گوزەشتە سیستەمیگ زەنگبریای و فرە سیاسیکریاگ دەرکەفت.

 راپۆرتەگە لە نۊنەر هەمیشەیی عراق لە نەتەوە یەکگرتگەیل لوقمان فەیلیەو وت:  شکستهاوردن پێکهاتەی فەیلی لە وەدیهاوردن سەروەخوەیی سیاسی لە دۊای ساڵ 2003، گلەو خوەێدەو ئەرا ئەو بەشەوبوینە کۆمەڵایەتییەیلە کە لەدەسیان ناڵێد، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە لە سای ناکۆکی بەرژەوەنییە سیاسییەیل، سەرکردەیل کۆمەڵگەی فەیلی رێڕەویگ بیلایەن گردنە وەر کە دژوەرییەیل بەرجەسە کەێد لە رەوش بەشەوبوین وەجۊر کۆمەڵگەیگ کوردی شیعە.

 وەپای راپۆرتەگە، ئەو پارتە شیعە و کوردییەیل لەجیای رەفتارکردن وەگەرد مافەیل کوردە فەیلییەیل وەجۊر ئاستەنگیگ جیا، دەسکردنە رەفتارکردن وەگەرد ئی مافەیلە وەجۊر ئەوەگ بەسیانە وە ململانێیە سەروەرییەیل ئاڵووزتر لەناوەین بەغداد و هەولێر، جۊر ناکۆکییەیل لەبان بودجەیل و مەرزەیل.

 هەرلیوا، دەسنشان ئەوەیش کرد کە پارت دیموکرات کوردستان دۊنێد کە بایەسە بەغداد خەرج قەرەبووکردن فەیلییەیل هەڵگرێد.

 لەوەر یە، راپۆرتەگە ئۊشێد کە ئی ململانێیەیل پەیوەندیدار وە بودجە و دادپەروەری راگوزەرە، بۊنە هووکار قۊلترەوبۊن ناڵانن فەیلییەیل لە دووچەوەکی.

 راپۆرتەگە وتیش: لە وەختیگ وەرگریکارەیل لە مافەیل کورد وە ئەوە زانستن کە ئاڵشتکاری یاسایی کە لە ساڵ 2025 رۊدا و مەیدانەگە لەوەرانوەر دەنگدان لەبان ئاست وڵات لە کورسییە تەرخانکریایەگە ئەرایان واز کرد، دەرفەتیگ وە کوردە فەیلییەیلە دەێد ئەرا باسکردن رايەیل خوەییان، باوجی وتیش کە ئی بڕیارە کاردانەوەیل تویڕەییگ بەرزەو کرد، کە رەخنەگرەیل وتن کورسیەگە زیاتر دەنە وەر دەسوەردان سیاسی لەلایەن فراکسیۆنە نەتەوەیی و مەزهەبییە باڵادەسەیل.

 راپۆرتەگە لە میژوونویس عراقی جۆمان ئەمیرەو وت: فراکسیۆنە کوردییە باڵادەسەیل کورسی فەیلی وە بەشیگ لە هەژموون ستراتیژی خوەیان لە بەغداد دانەن.

 وەقسەی ئەمیر، دیارە سەختە کە دانریەێدە بان سەروەخوەیی تەواو ئەرا هەر پەرلەمانتاریگ کە گریەدارە وە پارتیگ سیاسی سەرەکییەو، و دیاری کرد کە یەیش هەر تەقەلاییگ ئەرا پەرەپیدان ناسنامەیگ سیاسی سەروەخوەی ئەرا فەیلییەیل پەک خەێد.

فەیلییەیل و دەوڵەت قۊل

 راپۆرتەگە وتیش: ئی دینامیکییەیلە نیشان دەن کە پرسەیل جۊر گلەوداین رەگەزنامە و دەسکەفتن وە قەرەبووەیل وە فرە گرنگ دانریەن، باوجی ئەوانیش شایەت سەرچاوە گردۊن لە ئاستەنگەیل فراوانتریگ کە رۊوەڕۊی کوردە فەیلییەیلە بوون.

راپۆرتەگە لە ئەمیرەو وتیش؛ یەیش دویرخستن فەیلییەیل لە دەوڵەت قۊل لە عراق گرێدە خوەی، جۊر دەزگایەیل ئەمنی و پێکهاتە بیڕۆکراتییەیل.

هەرلیوا وەگورەی ئەمیر، فەیلییەیل لە گووشەگیری ئابووری و پەراویزخستن لە بازاڕ کار عراقی ناڵن کە وەپای باوەڕی رەنگدانەوەی پرسەیل یاسایی پەتی نییە، کە دویرخستنیان لە قایمترین وەزارەتەیل، کە وە وەزارەتە سەروەرییەیل دریانەسە قەڵەم، نەوەیگ گەنج لە فەیلییەیل لە ریەیل پیشکەفتن سیاسی بیبەش کردگە.

فراکسیۆن فەیلی پەرلەمانی

 راپۆرتە بەریتانییەگە وە پیشخستن ئەوە کۆتایی هات کە پەرلەمانتارە فەیلییە نوویەیل، چ لەناو کورسییەیل کۆتای پەرلەمانی بوون یا لە دەیشتی، شایەت لە بانان خوەیان بۊنن کە کاریگەرن وە ئاراستە جیاوازەیل لەلایەن کوتلە نەتەوەیی و مەزهەبییە سەرەکییەیل.

 وتیش کە بڕیگ لە پەرلەمانتارەیل هویر ئەوەیان کردنە کە یەکیگ لە ریەیل ئەرا کەمەوکردن تونی ئی رەوشە لە دروسکردن کوتلەیگ پەرلەمانی هاوبەش لەناوەین پارتەیل لەلایەن پەرلەمانتارە فەیلییەیل دروس بوود، کە ئەوەیش تۊنێد هەژموونیگ گەورەتر وەپای ئی کوتلە لە پرسە سەرەکییەیل بەخشێد سەرەڕای بەشەوبوینە سیاسییەگەی.

 راپۆرتەگە رەسیە ئەو بڕوا کە ئەرا پەرلەمانتارە فەیلییەیل سوودمەن بوود تەقەلا بیەن ئەرا وەدەسهاوردن کورسییەیل لە دەسە پەرلەمانییە گرنگەیل، وە تایبەتی دەسەیل دارایی و ماف مرۆڤ و یاسایی و کووچکردن، کە وەبی دەنگیگ لەی دەسەیلە، هەر پیشکەفتنیگ لەو پرسەیلە کە رۊوەڕۊی پێکهاتەی فەیلی بوون تا ئاستیگ گەورە بەسیاگ مینێدە بان نیاز خاس کوتلە پەرلەمانییە گەورەیل.

 لە دریژەی قسەیلی وتیش: راسیە سیاسی و کۆمەڵایەتییەیل ئەرا کوردەیل فەیلی، هێمان تاریکن، کە تویش ئاستەنگە تون و دریژماوەیل کە رۊوەڕۊی ئی چینە بوون، هەوەجەی بۊن ئیرادەیگ حکومی گەورە دیرێد، کە ئەوانیش ئاستەنگەیلیگن، وەقسەی ئەمیر، هیچ پەرلەمانتاریگ،  هەرچەگ نیازی بوود، توانای باڵادەسبۊن لەبانیان وە تەنیایی نەیرێد.

]]> Wed, 03 Jun 2026 16:22:12 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85-%D8%B2-%D8%AC-%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AA-%D9%86-%D8%AF-%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AA-%D9%86-%D8%B1-%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88-%D9%86-%D8%AF-%D9%88-%D9%88-%D8%AF-%D8%B3%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85-%D8%B2-%D8%AC-%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AA-%D9%86-%D8%AF-%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AA-%D9%86-%D8%B1-%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88-%D9%86-%D8%AF-%D9%88-%D9%88-%D8%AF-%D8%B3%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF "دانان کوردستان لەبان مێز جیهان".. واشنتۆن دیپلۆماسیەت نێچیرڤان بارزانی خوەنێدەو و دەسنشان تاقیکردنیگ کەێد

شەفەق نیوز - ئەڵگەردانن تایبەت

راپۆرتیگ ئەمریکی، رووشنایی خستە بان سەرکەفتن نێچیرڤان بارزانی سەرۆک هەرێم کوردستان لە ئاڵشتکردن سیاسەت کوردی لەو رێڕەوە کە لەبان "شۆڕشگێڕی" بەسیاس ئەرا شیوازیگ نوەتر لە وەڕێوەبردن دەوڵەت، باوجی ئی رێڕەوە رۊوەڕۊی 3 هووکار سەرەکی سەخت بوود لەناو خود هەرێمەگە، لە وەختیگ دیاری کرد کە ئەو پەنجەرەی دیپلۆماسییە کە بارزانی وازی کردگە، تۊنێد دەسکەفتەیل وەرچەویگ ئەرا هەرێم و گەل کورد وەگشتی وەدەس بارێد.

 راپۆرت پەیمانگای "ناشناڵ ئینترێست" ئەمریکی، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانیەسەی، دۊنێد کە ئی دیپلۆماسییەیل نێچیرڤان بارزانییە بەشداری کردگە لە کردن هەرێم کوردستان وە ئامادەبویتر لە ئاست ناودەوڵەتی، و تۊاناتر لە پەیوەندیکردن وەگەرد پایتەختە کێبەرکێکارەیل، و سوودمەنتر ئەرا هاوبەشەیل کە تەقەلای کەمەوکردن ئاڵووزییەیل لە عراق و سووریا دەن، باوجی وت: "گەورەترین ئاستەنگ شایەت لە بەغداد یا واشنتۆن یا ئەنقەرە یا تاران یا پاریس یا دیمەشق نەوود".

وەپای راپۆرتەگە کە ئەکادیمی سۆران تەرخانی، مامووستا لە زانکۆی هامپتۆن ئەمریکی نۊساسەی، سێ هووکار سەرەکی لە سیاسەت ناوخۆیی هەن کە شایەت توانای سیاسەت دەیشت کوردی لە وەدیهاوردن ئامانجەیلی کەمەو بکەن، هووکار یەکەم خوەی لە پەککەفتن پرۆسەی دروسکردن حکومەت هەرێم، لە وەختیگ هووکار دۊەم گریەبەسە وەو تێڕوانینەیلە کە لەناو هەرێم و دەیشتی هەن لەباوەت کاریگەری هاوسەنگییە حزبی و خیزانییەیل لە دروسکردن بڕیار، چۊنکە لەبان سەرکەفتن نێچیرڤان بارزانی لە چەسپانن رێڕەویگ کە بەرژەوەندییەیل هەرێم و گەلەکەی خەێدە رزبەندی لەپیشینەیل، باوجی جویلەگەی وە ژینگەیگ سیاسی ناوخۆیی ئاڵووز و فرەیی لە ناوەندەیل کاریگەری حوکم دریەێد، و هووکار سێیەم، گریەدارە وە پارچەپارچەبوین دەزگای دروسکردن سیاسەت دەیشت و نەبوین ئاستیگ بەرزتر لە هەماهەنگی و دیدگای ستراتیژی ئەرا ئاڵشتکردن دەسکەفتەیل بارزانی دیپلۆماسی ئەرا دەسکەفتەیل دامەزراوەیی وەردەوام.

 لە وەختیگ پەیمانگا ئەمریکییەگە چەسپانی کە دەرفەت ئەو دیپلۆماسیەتە کە نێچیرڤان بارزانی وازی کەێد تۊنێد دەسکەفتەیل وەرچەویگ ئەرا هەرێم و ئەرا گەل کورد وەدەس بارێد، باوجی دۊنێد کە ئی دەرفەتە شایەت لەناو بچوود ئەگەر پارتە سیاسییە کوردییەیل لە عراق نەتۊنن بڕەسنە سازشیگ لەناوەینیان و رییگ پەیا نەکەن ئەرا پاڵپشتیکردن گەشەکردن دامەزراوەیل لە هەولێر.

دامەزرانن راسگانییگ نوو

راپۆرتەگە خەوەردا کە کوردەیل هەمیشە رخیان لە گومابوین ئەوەگ وەدەسی هاوردنە چوود لەڕی قوربانیدانە گەورەیل وە زویوەزوی لەبان مێز دانوسەنینەیل، و ئی رخەیلە تەنیا دروشمیگ نین، بەڵکم رەنگدانەوەی واقیعیگن کە نەوەیل ژیانەسەی لەوەر ئەو هاوپەیمانییەیلە کە دەس لەلیان هەڵگریەێد، و ئەو رێککەفتنەیلە کە لەبان سەر کوردەیلەو موهر کریەن، و ئەو وەختەیلە کە دەسکەفتە سەربازی یا مەیدانییەیل لە ئاڵشتکردنیان ئەرا زامنکردنەیل وەردەوام سەرکەفتگ نەوینە، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە ئی رخەیلە شوینەوارەیل قۊلیگ لە سیاسەت کوردی هیشتنەسەو.

 وەپای راپۆرتە ئەمریکییەگە، هۊرەورییەیل ئەزموونەیل وەرین وە شیوەیگ قایم گلەوخواردن دۊای شکست گشتپرسی سەروەخوەیی لە ساڵ 2017، کە گوزارشت لە 

 نیشتمان ئومیدیگ نی راستەقینە کرد، باوجی هەرێم وە دیپلۆماسییەتی واز هیشت، کە یەیش رۊوەڕۊبوینیگ وەگەرد بەغداد تەقانەو کە وە زەرەدەیل لەبان زەوی و سیاسی کۆتایی هات، لە وەختیگ مەسعود بارزانی لە سەرۆکایەتی هەرێمەگە کەنارەگیر بوی، و پۆستەگە چووڵ مەن تا برازایەگەی، نێچیرڤان بارزانی، لە ساڵ 2019 گردەی دەس.

هوشداری دا لە گرنگی خوەنستن سەرۆکایەتی نێچیرڤان لە ناو ئی میژووە، واتە کە رەسینەگەی وەجۊر تەقەلایگ بوی ئەرا خەفانن پەڕەگە.

هەمیش وت: گرنگییەگەی تەنیا گریەدار نییە وە ئەوە کە سەرکردەیگ کوردی ترەکە لە گۆڕەپان ناودەوڵەتی چالاکە، چۊنکە سیاسەت کوردی دانوسینکارەیل دیاریگ وەرجەیە بەرهەم هاوردیە، جۊر جەلال تاڵەبانی و مەسعود بارزانی، باوجی جیاوەبوین نێچیرڤان جیاوازە لەلیان، چۊنکە لەوەت گردنەدەس سەرۆکایەتی هەرێم، دۊای ئەوەگ وەرجەیە پۆست سەرۆک حکومەت گردویە دەس، تەقەلا داگە یاسايل کارکردن دیپلۆماسی کوردی خوەی ئاڵشت بکەێد.

 وەپای راپۆرتەگە، ئی ئاڵشتکارییەیل ئاشکرا لە چکن لە شکۆی شۆڕشەو ئەرا کار دامەزراوەیی ئەرا وەڕێوەبردن دەوڵەت، و دانوسەنین خوەیپارێزی، و لە رەفتارکردن وەگەرد بەغداد وەجۊر نەیاریگ تەنیا ئەرا رەفتارکردن وەگەردی وەجۊر گۆڕەپانیگ حەتمی کە بایەسە مقیەتی حوکمڕانی زاتی کوردی لە ناویەوە بکەێد، وە زیاترکردن ئەوەگ نێچیرڤان بارزانی خوازێد لە بەتیەی ئەزموون مێ

یژوویی کوردی دەرچوود تا بچەسپنێد کە کوردەیل تۊنن وە شیوەیگ بیناکەر و ئەرێنی وەگەرد جیهان وەپای خوازینەیل سەردەم رەفتار بکەن.

هەرلیوا باس لەوە کرد کە نێچیرڤان بارزانی شایەت ناسیاگترین سەرکردەی کورد بوود لە پایتەختە بیانییەیل لەی وەختە، چۊنکە نەوەی مستەفا بارزانییە، دامەزرێنەر پارتی دیموکراتی کوردستان، کە هێمان میراتەگەی رۆڵیگ بنەڕەتی لە دیاریکردن شیوەیل گوتار سیاسی کوردی دۊنێد، بیجگە ئەوەگ برازای مەسعود بارزانییە، ئەو سەرکردە دیارە کە خەیاڵ نەتەوەیی کوردی دوینێد، وەپای راپۆرتە ئەمریکییەگە.

 ئەرایە، راپۆرتەگە وت: بنەماڵەی بارزانی و پارتی دیموکراتی کوردستان ئەوانەن کە ئەرا سەرکردە و دیپلۆماتکارە بیانییەیل دیاری کەن چۊن نەخشەی هیز و دەسەڵات لە هەولێر خوەنریەێدەو.

سیاسەتەیل شکۆمەنی

وەگەرد ئەوەیش، راپۆرت "ناشناڵ ئینترێست" دووپات کرد لەبان گرنگی ناشیریننەکردن شیواز کوینەی دیپلۆماسی کوردی، چۊنکە لە رەوشەیل "نە-دەوڵەت" دروس بویە، کە سەرکردە کوردەیل هیچ باڵیۆزخانەیگ نەیاشتن، نە سوپایگ ناسیاگ لە یاسای ناودەوڵەتی، نە کورسییگ لە نەتەوە یەکگرتگەیل، نە هیزیگ گەورە کە وە شێوەیگ وەردەوام چەودیارییان بکەێد.

 ئەرا یە دیپلۆماسی لە سای ئی رەوشەیلە پشت وە کەسایەتی، و ژیاننامە، و رەچەڵەک خیزانی، و دڵسووزی حزبی، و شەرعیەت شۆڕشگێڕی بەسا، چۊنکە ئەو سەرکردە کە جەنگیایە و مەینەتی کیشایە، و چگەسە تاراوگە و کەسوکاريی ناشتیە، و دۆسیە نیشتمانییەگەی هەڵگردیە، وە دەسەڵاتیگ ئەخلاقی قسە کردگە کە هیچ پۆستیگ فەرمی نەتۊەنێد وە ئاسانی قەرەبووی بکەێدەو، و ئەرا یە مەسعود بارزانی وە دیارترین وەرجەستەکردن هاوچەرخ ئەرا ئی نەریتە لە هەرێمەگە مەنیدەو.

 راپۆرتەگە دریژە وە قسەی دا کە نێچیرڤان بارزانی لەی نەریتە دەرچوود، باوجی بی ئەوەگ وە تەواوی لەلی جیاوەبوود، هەرلیوا شیوازە دیپلۆماسییەگەی کەمتر نمایشییە و کەمتر رووشنایی خەێدە بان درامای ئەخلاقی ئەرا مەینەتییەیل کوردی، و لەبان پەیوەندیکردن رۆتینی، و زوان هاوسەنگ، و دڵنیاییدان وە دەوروبەر هەرێمی بەسیاس، وەگەرد ئاڵشتکردن سستی ئامادەبوین ئەرا کاغەزەیل فشار، وە زیاترکردن ئەوەگ تەقەلا نیەێد چەپڵەڕیزان لە مەوقەی یەکلاییکەر تەنیا وەدەس بارێد، بەڵکم تەقەلا دەێد هەرێمەگە وە ئامادەبوی لە هەر ژووریگ بیلێدەو کە ئایندەی لەناوی گفتوگۆ کریەێد.

مامەڵەکردن وەگەرد بەغداد

راپۆرتەگە خەوەردا کە دیارترین نیشانە لەبان ئاڵشتکارییەگە، زوان نێچیرڤان بارزانییە وەرەوڕۊی بەغداد، وە هۊرهاوردن ئەوەگ لە ماوەی "دیدار عراق" ئەرا ساڵ 2023 لە بەغداد، لێدوانیگ دا و وت: "قۊلایی ستراتیژی ئیمە بەغدادە، و چارەسەر کێشەیلەمان لە بەغدادە".

لەباوەت سیاسەت کوردی، ئی رستە گرنگییگ فرە دیرێد، چۊنکە رۆڵ میژوویی حکومەت ناوەندی لە سیاسەتەیل تەعریبکردن، و کارەسات ئەنفال، و ململانێیەیل لەبان ناوچە ناکۆکی لەسەرەیل، و گووشەگیری ئابووری و فشارەیل بودجە، یا پێشێلکارییەیل یاسای فیدراڵی رەت نیەکێد، هەرلیوا داوا لە کوردەیل نیەکێد ئەو دەوڵەتە لە هۊرەو بووەن کە زەرەد وەپییان رەسانیە، باوجی وەهم توانای زامنکردن حوکمڕانی زاتی لەڕی وەلادان دەوڵەت عراقی رەت کەێد.

راپۆرتەگە دیاری کرد دا کە سەرۆکایەتی نێچیرڤان بارزانی دۊای شۆک ئەنجامەیل گشتپرسی سەروەخوەیی دەس پێ کرد، و ئەرا یە، دیپلۆماسییەگەی هەمیشە ئەرک دۊای گشتپرسی هەڵگردیە، کە ئەوەیش خاسەوکردن کەناڵەیل پەیوەندیکردنە بی وازهاوردن لە مافەیل کوردی.

 وتیش: بایەسە چالاکی نێچیرڤان بارزانی دۊایین لە بەغداد لەی چوارچیوە بفامیمن، وە ئاشکراکردنی وە نموونە، کە لە سەرەتای مانگ ئایار/ مایۆ ئیجارە سەردان بەغداد کرد ئەرا ئەنجامدان گردەوبوینیگ کە  رووشنایی خستنە بان دروسکردن حکومەت عراقی، و پەیوەندییەیل ناوەین هەولێر و بەغداد، و دۆسیە سیاسییە فراوانەیل، و پرسیارە راسەوخۆەگە کە خریاسە رۊ ئەوە بوی کە چۊ پرۆسەی دروسکردن حکومەتەگە وە شیوەیگ بونیادنەرانە شان وەپی بنریەێد، باوجی مانا قۊلترەگە ئەرا سەردانەگەی ستراتیژی بوی، چۊنکە مووچەیل، و گواستنەوەیل بودجە، و نەفت، و ناوچە ناکۆکی لەسەرەیل، و هەماهەنگی ئەمنی، و مافە دەستوورییەیل گشتیان دۆسیەیلیگن کە لەڕی گۆڕەپان فیدراڵییەو رەد بوون.

لەقسەیلی وتیش: ئی سەرکردە کوردییە تۊنێد لە هەولێرەو سەرکۆنەی بەغداد بکەێد، باوجی بایەسە بتۊنێد لەناو بەغداد دانوسەنین بکەێد، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە ئامانج لە ئامادەبوین نێچیرڤان بارزانی لە دانوستاندنەیل کەمەوکردن تونی ئاڵووزییە سووزدارییەیلەس و هیشتن کەناڵەیل تا وە شیوەیگ ئاسایی کار بکەن، کە رەفتار وەگەرد بەغداد کرد نەگ تەنیا وەجۊر سەرچەوەیگ ئەرا کێشە کوردییەیل، بەڵکم وەجۊر گۆڕەپانیگ کە بایەسە ئی کێشەیلە لەناوی وەڕیەو بوریەن.

 وەجۊر نموونەیگ ترەک، راپۆرتە ئەمریکییەگە خەوەر دا، کە نێچیرڤان لە ماوەی قەیران بودجەی 2020 رەخنە لە زوان سزادەرانەی بەغداد گرد، باوجی لە هەمان وەخت، دووپات کرد لەبان ئەوە کە "وژاردەی ئیمە لەی پرسە سازشە لەڕی گفتوگۆەوە"، و هەولێر "وەردەوام بوود لە شوینکەفتن ری گفتوگۆ".

راپۆرتەگە دیاری کرد کە یە زوانیگ نەرم نییە کە دەس لە داواکارییە کوردییەیل هەڵبگرێد، بەڵکم شیوازیگە ئەرا هبشتن دەر دانوسەنین واز تەنانەت لەو وەختەیش کە بەغداد وە تونی رەفتار وەگەرد هەرێم کەێد، کە یەیش نوێنەر ئەو هووکارەس کە دیپلۆماسییەگەی گرنگییگ دیرێد کە لە سیاسەت کوردی رەد کەێد، چۊنکە ئەرا واشنتۆن و پایتەختە ئەوروپییەیل، پرسەگە تەنیا گریەدار نییە وە دەسهاوردن دانپیدانان یا هاوسووزی ئەرا هەرێم، بەڵکم لەوەس کە تا چەن هەولێر تۊنێد وەجۊر هاوبەشیگ فیدراڵی ئارام لەناو عراق بمینێدەو، و کەناڵیگ سوودمەن لەباوەت سووریا، و وەجۊر قورساییگ هاوسەنگکار ئەرا ئاڵووزییەیل گروپە چەکدارەیل، و شوینیگ کە حوکمڕانی زاتی کەمینەیل لەناوی نەڕمێد تا بوودە گووشەگیرییگ جیاوازخوازانە یا تاواننیگ تەواو لە ناوەندەگە.

 وەپای راپۆرتەگە، ئی دیپلۆماسییەی نێچیرڤان بارزانییە قسە وەگەرد کێشە فراوانەگە کەێد، و وەو جۊریشە وەڵام رخداریەیل هاوبەشە سەرەکییەیل لە خوەرئاوا و خوەرهەڵات ناوەڕاس دەێدەو، کە خوازن حکومەت هەرێم بۊنن کە تەقەلا دەێد ئەرا کارکردن وە شیوەیگ بونیادنەرانە وەگەرد بەغداد.

 وانەیل خوەرئاوا

لەی باوەتە، راپۆرتەگە خەوەردا کە دۆسیەی کوردی سووری تاقیکردنی قایمترە ئەرا ئی دیپلۆماسییەت نووە، چۊنکە جیاوازی ناوەین دیپلۆماسی مقیەتیکاری کە لەبان بەشداریکردن ئەرێنی بەسیاس، و دیپلۆماسییگ کاردانەوەیی کە پشت وە شکۆی کەسی و وەڕێوەبردن زەرەدەیل بەسێد نیشان دەێد.

باس ئەو فشارە قایمەیلە کرد کە هیزەیل "هەسەدە" رۊوەڕۊیی بۊنەو ئەرا تیکەڵبوین لەناو حکومەت سووری نوو وە سەرکردایەتی ئەحمەد شەرع، و رەسین وە رێککەفتن ئاگربەس، کە شوینەیل ئامادەبوین هیزە کوردییەیل کەمەو کرد، کە روزژنامەی "لومۆند" فەرەنسی وەسفی کرد وە ئەوەگ کۆتایی وە خەون حوکمڕانی زاتی کوردی لە خوەرئاوا تیەرێد، تەنانەت ئەگەر رێککەفتنەگە بڕگەیل لەباوەت مافەیل کوردی، و وەڕێوەبردن ناوخۆیی، و پەروەردە، و دانپیدانان فەرهەنگییش بگرێدە خوەی.

 راپۆرتەگە دریژە وە قسەی دا و وت: "لەیرە رۆڵ نێچیرڤان دەرکەفێد"، چۊنکە لە 17ی کانۊن دوەم 2026، پیشوازی لە نۊنەر تایبەت ئەمریکی تۆم باراک کرد، و سەرۆکایەتی هەرێمەگە بەیاننامەیگ دەرکرد و لەناوی خەوەردا کە شاندەگەی باراک ئافەرین لە تەقەلا دیپلۆماسییەیل و ناوبژیوانییەگەی کرد، دۊاتر لە 22 کانون دوەم، نێچیرڤان چەوی کەفتە فەرماندەی "هەسەدە" مەزڵووم عەبدی، و سەرۆکایەتیەگە بەیاننامەیگ ترەک دەرکرد کە لەناوی وت: هاتگە نێچیرڤان بارزانی فشار هاوردگە وەخاتر مقیەتیکردن ئاگربەس، و کەمەوکردن ئاڵووزییەیل، و دووارە دەسکردن وە گفتوگۆەیل لەناوەین "هەسەدە" و دیمەشق، و مقیەتیکردن مافەیل کورد لەناو سووریای یەکگرتگ، لە وەختیگ عەبدی سوپاس حکومەت هەرێم کرد لەبان تەقەلایەیلیان ئەرا ئارامکردن رەوشەگە.

 راپۆرتەگە درێژە وە قسەی دا کە بەیاننامە فەرمییەیل تەنیا ئەرا ناوەرۆکە راسەوخۆەگەیان گرنگ نین، بەڵکم ئەرا ئەو شیوازە کە نویسینگەی سەرۆکایەتی ئی گفتوگۆەیل پشتپەردە و دیپلۆماسییە گشتییەگە وەپیان بەسادەو.

هەرلیوا هۊر هاورد لە لێدوانەیل نێچیرڤان بارزانی لەوەرانوەر کۆنگرەی میونشن ئەمنی، کە ئامووژگاری لایەنە کوردییە سوورییەیل کرد کە "بایەسە وەرەو دیمەشق بچن وە یەکگرتگی.. و بایەسە ڕەفتار وەگەرد دیمەشق بکەن وەجۊر هاوتا نەگ وەجۊر میوان.. و دیمەشق پایتەختیانە".

و وەپای راپۆرتەگە، ئی دەسەواژەیلە ئاماژەیگ ئاشکرا ئەرا شیوازە دیپلۆماسییەگەی پیشکەش کەن، چۊنکە ئەو داوای جیاوەبوینیگ رەمزی لە دیمەشق نەکرد، بەڵکم گاڵ لایەنە کوردییەیل دا تا بچنە ناو پرۆسەی سیاسی سووری وەجۊر خاوەن بەرژەوەنییگ وەرجە ئەوەگ ئەوانەی ترەک مەرجەیل لەجیایان دیاری بکەن.

وەگەرد ئەوەیش، راپۆرتەگە قسە کرد لەباوەت وەکارهاوردن نێچیرڤان بارزانی ئەرا کەناڵیگ ئەمریکی تایبەت، کە لەڕییەو پەیوەندی کرد وەگەرد سەرکردە ئینجیلی فرانکلین گراهام، کە گریەدارە وە سەرکردایەتی سیاسی ئەرا سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ، کە گراهام پەنایگ راسەوخۆ ئەرا ترەمپ برد لەباوەت چارەنویس کوردەیل سووری.

دیاری کرد کە یە وەو مانا نییە کە پەیوەندییگ تەلەفۆنی تەنیا تۊەنستیە ئەنجامە سیاسییەگە دیاری بکەێد، باوجی رویداوەگە ئەو جۊرە دیپلۆماسییە نیشان دەێد کە نێچیرڤان جیوەجیی کەێد، چۊنکە ئەو تەنیا پشت وە پرۆتۆکۆل فەرمی نیەوەسێد، بەڵکم لەڕی تووڕەیل تیکەڵبۊگەو کار کەێد کە نۊنەرەیل، و ئەندامەیل ئەنجومەن پیرەیل، و سەرکردە ئاینییەیل، و فەرماندە سەربازییە کوردەیل لە پایتەختە خوەرئاواییەیل و لە گشت ناوچەگە گرێدە خوەی.

 بیجگە ئەوەیش، راپۆرتەگە باس لەوە کرد کە نێچیرڤان رکدار بوی لەبان ئەوەگ جەماوەر بۊنێد کە ئەو پەیوەندییەیل وەگەرد پەرلەمانتارە ئەمریکییەیل پەیوەندیدار وە دۆسیە ئەمنییە کوردییەیل هەڵگردیە، وە هۊرهاوردن ئەوەگ لە شوبات/ فێبریوەری 2026، چەوی کەفتیە لیندسی گراهام و ریچارد بلۆمێنتاڵ لە کۆنگرەی میونشن، کە هەردوگیان ئەندام ئەنجومەن پیرەیلن کە پرۆژەی "یاسای رزگارکردن کوردەیل" پیشکەش کردن.

راپۆرتەگە وت: نێچیرڤان بارزانی زانێد کە واشنتۆن بلۆکیگ قایم یەکپارچە نییە، هەمیش زانێد کە پەیوەندیکردنە میدیاییەگەی بایەسە رەنگدانەوەی فرەیی دەنگەیل بوود لە پایتەخت ئەمریکی.

 دۊنێد کە یە "رەنگدانەوەی جیاوازی دیپلۆماسییەگەی لە شیواز کوردی کوینە کەێد، چۊنکە ئەو رێڕەوە کە تەنیا لەبان شکۆ بەسیاس شایەت وەگەرد دۆسیەی کوردی سووری رەفتار بکردیاد وەجۊر پرسیگ لەباوەت شەرەف، یا خیانەت، یا سەرکۆنەکردن ئاشکرا، لە وەختیگ کە نێچیرڤان بارزانی مامەڵە وەگەردی کرد وەجۊر قەیران وەخت، و کاغەزەیل فشار، و سنووردارکردن زەرەدەیل"، وە زیاترکردن ئەوەگ ئەو وەجۊر سەرکردەیگ کوردییە کە تۊنێد قسە وەگەرد بڕیگ فراوان لە لایەنەیل بکەێد بی ئەوەگ هەر پەیوەندییگ ئاڵشت بکەێد ئەرا تاقیکردن پەتیبوین نەتەوەیی، هەرلیوا رۆڵەگەی "پاڵەوانانە" نەویە وەو چەمکە کوینە، بەڵکم رۆڵیگ کارگێڕی و کرداری بویە، لە وەختیگ زوانەگەی وەرەوڕۊی دەوڵەتە هاوسایەیل خود هاوسەنگی هەڵگرێد، چۊنکە لە قسەکردنی لەباوەت ئیران، باس لە "دەسوەرداننەکردن" کەێد کە یە سیاسەت حکومەت هەرێمە، باوجی ئەوە بەسادەو وە دڵنیاییدان یەکتری وە ئومید ئەوەگ ئیران "رێز لە سەروەریمان بگرێد".

 راپۆرتەگە وتیش: "ئی هاوسەنگییە، کە خوەی لە دڵنیاییدان بێ ملکەچبوین دوینێد، کرۆک شیوازە دیپلۆماسییەگەیەس".

سنووردارکردنە سیاسییەیل

 وەپای راپۆرتەگە، ئەو پەلامارە وە فڕۆکە بێفڕۆکەوانەیل لە ئازار/ مارس گوزەشتە لەبان شوین نیشتەجیبوین نێچیرڤان بارزانی لە دهۆک، رەهەندیگ ترەک لە رۆڵەگەی ئاشکرا کرد، چۊنکە سەرکردەیل جیهان و رووژنامەگەری ناودەوڵەتی رەفتار وەگەرد رووداوەگە نەکردن وەجۊر تەنیا رویداویگ ناوخۆیی دژوە سیاسەتمەداریگ هەرێمی، و لەی چوارچیوە دەسنشان بەیاننامەیل شەرمەزارکردن و هاوسووزی لە سەرکردە و سەرۆکەیل کرد لەناویانیش ئیمانوێل ماکرۆن فەرەنسی، و ئەنتۆنیۆ گۆتێرێش، و شێخ محمد بن زاید، و رەجەب تەیب ئەردۆغان و ئەوانەی ترەک، وە دیاریکردن ئەوە کە یە تەنیا لێدوانەیل ئاشکران و نیەونە زامنکردنەیل ئەمنی، باوجی نیشان دەن چۊ ئەو پەلامارەیلە لەبان سەرکردە کوردەیل لەناو هەرێم کوردستان گرنگییگ وەدەس بارن کە لە هەولێر و دهۆک رەد کەێد، کە یەیش تا رادەیگ وە پەسەنکردنیگ ناودەوڵەتی ئەرا رێڕەو نێچیرڤان بارزانی دانریەێد.

وەگەرد ئەوەیش، راپۆرتەگە وت: سنوورەیل راسگانی ئەرا ئی رێڕەو دیپلۆماسی نووە لە سەرکردەیل جیهان لە دەیشتەو دەرنیەکەفێد، بەڵکم لەناوەین لایەنە سیاسییە ناوخۆییەیل لە ناوخۆ دەرکەفێد، وە دیاریکردن ئەوە کە نێچیرڤان تۊەنێد دەرەیل لە بەغداد، و واشنتۆن، و ئەنقەرە، و تاران، و پاریس، و رۆما، و ئەبوزەبی، و دیمەشق واز بکەێد، و تۊەنێدیش بەشداری لە کۆنگرە ئەمنییەیل بکەێد، و پیشوازی لە نۊنەرەیل بکەێد، و قسە وەگەرد سەرکردەیل ناوچەگە بکەێد، و حکومەت هەرێم وە ئامادەبوی لە مەوقەی قەیرانەیل بیلێدەو.

 وتیش: نێچیرڤان بارزانی نیەتۊەنێد لە گیرخواردن سیاسی ناوخۆیی کە ئیسە زاڵە لەبان هەرێم دەرباز بوود، چۊنکە پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان رەفتار وەگەرد پۆستەیل و دەسکەفتە حکومەتییەیل کەن وەجۊر ململانێ مان و نەمان، نەگ وەجۊر بەشیگ لە پرۆسەی دیموکراسی رۆتینی و دامەزراوەیی.

 وەپای راپۆرتەگە، سەرۆک هەرێم کوردستان دان وە ئی سنووردارکردنە ناوخۆییەیلە نا وە زوان خوەی، چۊنکە لە کۆنگرەی میونشن دۊایین، قسە لەباوەت کەشوهەوای سیاسی لە هەرێم کرد و وت: "ئیسە وە شیوەیگ جیاواز رەد بوود"، و ئەو پەیوەندییەیل دۊایین لەناوەین هەردوگ پارتەگە "وەرەو شیوەیگ راسەو چن".

وتیش: ئی دانپیدانانە هزر سیاسی ناوەندی ئەرا ئی راپۆرتە وەهیزەو کەێد، کە ئەوەس دیپلۆماسییەگەی تۊەنێد دەرەیل دەیشتەکی واز بکەێد، باوجی بایەسە پارتە کوردییەیل ئی دەسڕەسینە ئاڵشت بکەن ئەرا سیستەمیگ سیاسی ناوخۆیی کارا، وە کە وەبی بویین حکومەتیگ ئارام، هەرێم نیەتۊنێد وە شیوەیگ کارا دانوسەنین وەگەرد بەغداد بکەێد، نە هەڵوێستیگ یەکگرتگ لەباوەت مووچەیل و نەفت، و ناوچە ناکۆکی لەسەرەیل، و چاکسازی ئەمنی، و پەیوەندییەیل وەگەرد دەوڵەتەیل هاوسا بخەێدە ڕۊ.

 لیکەفتە سیاسییەیل

 راپۆرتەگە ئاشکرا کرد کە ئەگەر بخوازێد دیپلۆماسی نێچیرڤان بارزانی ئاڵشت بوود ئەرا چشتیگ زیاتر لە تەنیا کەناڵەیل پەیوەندیکردن و پەیوەندییەیل کەسی، ئەوە کوڵەکەیگ دامەزراوەیی قایم خوازێد، کە هەرێم کوردستان وە ئەندازیارییەتی سیاسەت دەیشتەکی خوازێد کە پەیوەندی لەناوەین سەرۆکایەتی، و ئەنجومەن وەزیرەیل، و پەرلەمان، و سەرکردایەتی پارتەیل، و پیشمەرگە، و نۊنەرە کوردەیل لە بەغداد دروس بکەێد.

و وە پێچەوانەی یە، هەر گردەوبوینیگ لە دەیشتەو تەنیا بوودە رویداویگ گوزەر نەگ ستراتیژییگ ئاشکرا، وە دیاریکردن ئەوە کە هەرێم مەینەتی لە کەمەوبوین فتراق ناودەوڵەتی نیەکیشێد، بەڵکم مەینەتی لە رێڕەویگ پارچەپارچەبۊ لە دروسکردن سیاسەتەیل کیشێد، وەپای راپۆرت "ناشناڵ ئینترێست" ئەمریکی.

 لەباوەت پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان، وانەگە ئەۊەسە کە دروسکردن حکومەتەگە، ئیسە بویەسە دۆسیەی سیاسەت دەیشتیش، و هەرچەن ماوەی مەنین هەرێم وەبی کابینەی وەزاری دریژەو بوود، گومانەیل لە لایەن هاوبەشە دەیشتەکییەیل لەباوەت توانای ئەرا جویلەکردن زیاترەو بوود، و بەغداد تۊنێد جیاوەبوین کوردییەیل وە ئاسانی زیاتر وەکار بارێد، هەرلیوا دەوڵەتە هەرێمییەیل تۊەنن بازی وە ناوەند هیزیگ کوردی دژ وە یەکیگ ترەک بکەن، لە وەختیگ گروپە چەکدارەیل تۊنن سنوورەیل توانای ریگریکردن لای هەرێم تاقی بکەنەو، و شایەت هاوسووزی ناودەوڵەتی ئاڵشت بوود ئەرا هەسکردن وە نائومیدی.

 لەباوەت بەغداد، راپۆرتەگە وت: تیکەڵبوین وەگەرد نێچیرڤان بارزانی کەناڵیگ کارکردن کرداری ئەرا ئارامی فیدراڵی پەیا کەێد، باوجی نیەبایەس بەغداد هەڵە بکەێد و پراگماتیزمەگەی وەسف بکەێد وەجۊر بیهازییگ کوردی.

 وتیش: دروسکردن پەیوەندییگ وەردەوام لەناوەین هەولێر و بەغداد  جدیەتیگ دەستووری خوازێد، و رێکخستنەیل و هەماهەنگی ئەمنی، و هەوەجەی وسانن لە رەفتارکردن وەگەرد مافە کوردییەیل وەجۊر "سازشەیل" دیرێد.

ئەرا ئەوەگ نێچیرڤان بارزانی سەرکەفێد، راپۆرت پەیمانگا ئەمریکییەگە هوشداری دا لە گرنگی ئەوە کە بەغداد دەسەڵات وەپی بەێد لەڕی دەرخستن ئەوەگ دانوسەنین وەگەردی ئەنجامەیل وەرچەویگ دەێد.

 لەباوەت ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئەوروپا، راپۆرتەگە نیشان دا کە وانەگە دیارە، وەجۊریگ بایەسە ئامانجەگە پاڵپشتیکردن تەقەلا دیپلۆماسییەیل سەرۆک هەرێم بوود بی کەسایەتیکردن سیاسەت کوردی، کە یەیش وەو مانا تیەێد کە هەر تیکەڵبوینیگ بایەسە هاوڕی بوود وەگەرد هاوکاری لە ئاست دامەزراوەیی، ئەرا پاڵپشتیکردن حکومەتیگ کارا لە هەرێم، و پێکهاتەیل یەکگرتگ ئەرا پیشمەرگە، و بەشکردن باوەڕپیکریاگ ئەرا دەسەڵات، و تیکەڵبوینیگ کوردی راسگانی لە دروسکردن بڕیار فیدراڵی عراقی.

هەمیشزوت: "بایەسە لایەنە دەیشتەکییەیل رێز لە رۆڵ نێچیرڤان بارزانی بگرن کە مقیەتیکار سەقامگیرییە، وەگەرد دانپیدانان لە هەمان وەخت وە ئەوەگ نەرمی هەرێم و سەقامگیرییەگەی ئەرا مەودای دریژ پشت وە چاکسازی دامەزراوەیی بەسێد، نەگ وە سیحر دیپلۆماسی وە تەنیا.

 لەباوەت نێچیرڤان بارزانی، راپۆرتەگە وت: گرنگە ئاگادار ئەو بۊمن کە بردنەوەی دیپلۆماسی وە مەرج نییە وە مانای پیشکەشکردن سازشەیل بوود لەباوەت مافە بنەڕەتییە کوردییەیل، و مافەیل وە زینگی نیەمیننەو تەنیا ئەگەر وەرگری لەلیان بکریەێد لەڕی دامەزراوەیل، و هاوپەیمانییەیل، و وەخت گونجیاگ، و حوکمڕانی باوەڕپیکریاگ.

وراپۆرتەگە دوینێد کە دیپلۆماسی نێچیرڤان بارزانی هەرێم کوردستان کردەسە ئامادەبوتر لەبان گۆڕەپان ناودەوڵەتی، و تواناتر لە قسەکردن وەگەرد پایتەختە کێبەرکێکارەیل، و سوودمەنتر ئەرا هاوبەشەیل کە تەقەلا ئەرا کەمەوکردن ئاڵووزییەیل لە عراق و سووریا دەن، باوجی گەورەترین ئاستەنگ شایەت لە بەغداد، یا واشنتۆن، یا ئەنقەرە، یا تاران، یا پاریس، یا دیمەشق نەوود، بەڵکم هاتێ لەناو کوردستان خوەی بوود.

 راپۆرت پەیمانگای "ناشناڵ ئینترێست"، رەسیە ئەو دەرەنجامە کە ئی دیپلۆماسییە تۊنێد دیدگایگ دیار لە دەیشتەو وە هەرێم کوردستان بەێد، باوجی چاکسازییە سیاسییە کوردییەیل بنەڕەتین ئەرا بەرهەمکردن ئی نیازە ناودەوڵەتییە خاسەیلە و ئاڵشتکردنیان ئەرا ئەنجامەیل هەمیشەیی، هەرلیوا پرسیار ناوەندی گریەدار نییە وە ئەوەگ ئایا نێچیرڤان بارزانی دیپلۆماسی کوردی ئاڵشت کردگە، چۊنکە وە راسیەە ئاڵشتی کردگە، بەڵکم پرسیارەگە ئەوەسە: ئایا سیاسەت کوردی تۊنێد وە رادەیگ ئاڵشت بوود کە بتۊنێد ئەوەگ دیپلۆماسییەگەی دروسی کردگە وەکار بارێد؟

]]> Mon, 01 Jun 2026 08:35:21 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AE%D9%88-%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AA-%D9%86-%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AE-%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B1-%D8%B3-%D8%B1-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B1-%D8%AD-%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA-%D9%85%D9%86-%D8%B1-%D8%AA-%D8%B1-%D8%A7%D8%B3 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AE%D9%88-%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AA-%D9%86-%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AE-%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B1-%D8%B3-%D8%B1-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B1-%D8%AD-%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AA-%D9%85%D9%86-%D8%B1-%D8%AA-%D8%B1-%D8%A7%D8%B3 خوەنستنیگ بریتانی: واشنتۆن زوور خەێد ئەرا چارەسەرکردن گریەی حەشد و وژاردەی "وەزارەت ئەمن" رەتکریاس

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

فشارەیل ویلایەتە یەکگرتگەیل ئەمریکا لەبان عراق ئەرا جیوەجیکردن گەوراترین دووارە داڕشتن پەیکەر ئەمنی خوەی لە وەخت شکانن ریخریاگ داعشەو، کاردانەوەی تویڕەیی لەلایەن سەرکردە شیعەیل و سەرۆک کوتلەیل لەلی کەفتەو.

داواکارییەیل ئەمریکی، چۊ ئەوەگ ماڵپەڕ "میدڵ ئیست ئۆنلاین" بریتانی وت، ئامانجیان کەمەوکردن هاز باڵەیلە و خستن حەشد شەعبیە لە ژیر کۆنترۆڵ دەوڵەت وە شیوەیگ تەواو.

ماڵپەڕ "میدڵ ئیست ئۆنلاین" لە راپۆرتەگەی کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردگە، پشت وە لێدوان وەرپرسەیل عراقی و دیپلۆماتکارەیل خوەرئاوایی و سەرچەوەیل سیاسی بەسا.

 پێشنیازەیل ئەمریکی داوا لە بەغداد کەن، کە باس ئی بیرۆکەیلە وەگەردی کریاگە، ئەرا بیچەککردن باڵە هازدارەیل وە شێوەیگ پلە وە پلە، و پەراویزخستن سەرکردەیل ملیشیایەیل، و دامەزرانن ئەفسەرەیل سەربازی پیشەگەر ئەرا سەرپەرشتیکردن ژیرخان هیزەیل حەشد شەعبی و زنجیرەی فەرماندەیی.

 لە وەختیگ واشنتۆن ئی چاکسازییە وە خوازێد زانێد ئەرا دووارە گلەوداین سەروەری دەوڵەت و کەمەوکردن دەسەڵات تاران لەبان دامەزراوە سیاسی و ئەمنییەیلە، وەپای راپۆرتەگە، کە دیاری کرد کە  دەسپێشخەری ئەمریکی بەشەبوینە قۊلەیل لەناو عراق دەرخستگە، و ئی دەسپێشخەرییە رخبارییگ دیرێد کە شایەت رۊوەرۊبوینیگ وەگەرد باڵە هازدارەیل دروس بکەێد کە دۊنن حەشد شەعبی سان بنەڕەتە لە وەرگری نیشتمانی، و وەجۊر هەوەجەی زامنکارییگ دیرن ئەرا دەسەڵات ئیرانی لە ناوچەگە.

رۆڵ دەیڤد پێترایۆس

راپۆرتەگە لە سەرچەوەیل وتەیە کە ئی پرسە زیاتر  دۊای سەردانیگ کە پەنج رووژ وەردەوام بوی ئەرا بەغداد لەلایەن دەیڤد پێترایۆس جەنەڕاڵ ئەمریکی خانەنشین هاتیە.

 پێترایۆس چاوی وە عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرەیل، و هەیبەت حەلبووسی سەرۆک ئەنجومەن نۊنەرەیل، و فایەق زەیدان سەرۆک ئەنجومەن باڵای دادوەری، و وەرپرسەیل باڵای ئەمنی کەفتگە، کە لەناوی گفتوگۆەیل خەسیگ لەباوەت بانان دامەزراوە سەربازییەیل لە عراق ئەنجام داگە.

 وەزارەت دەیشت ئەمریکی لە وەختیگ گوزەشتە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات کرد کە دەیڤد پێترایۆس هیچ پۆستیگ فەرمی لەناو شاند ئەمریکی لە عراق نەیرێد، یەیش لە لێدوانیگ بوی لەبان ئەو مشتومڕە کە لەباوەت سەردانەگەی ئەرا بەغداد هات دۊای قسەکردن لەباوەت  هەڵگردن ئەرکەیل تایبەتیگ یا وەجۊر کلکریاییگ ئەرا دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی هاتیە.

 باوجی راپۆرتەگە لە سەرچەوەیل عراقی و خوەراوایی وتیە کە پێترایۆس وە شیوەی سڵاکاری کار کەێد، و ئەرک دەسمیەتیدان لە داڕشتن نەخشەیگ جیوەجیکاری ئەرا دووارە دروسکردن هیزەیل حەشد شەعبی دیرێد.

وتیش: پێترایۆس دۊای وەجیهیشتن بەغداد لەبان ماڵپەڕەیل پەیوەندی کۆمەڵایەتی نویساس، کە وەرپرسەیل لە بەغداد گرنگی زامنکردن دەزگایەیل ئەمنی ئەرا وەکارهاوردن هیز فامستنە، لە وەختیگ دیاری کرد کە ئەو هێمان راسەگە دوینێد لەباوەت دینامیکییەیل وەردەوام وەگەرد ئیران.

*سەرچاوەیل ئاگادار لەبان ئەو گفتوگۆەیلە وتنە کە پێترایۆس وە وردی گووش لە رخداریەیل عراقی گردگە لەباوەت لیکەفتە سیاسی و ئەمنییەیل ئەرا هەڵوەشانن یا تیکەڵکردن هیزەیل حەشد شەعبی، باوجی ئەوان ئاشکرا کردنە کە ئامانج واشنتۆن لەناوبردن ئەوەسە کە وە تووڕ هەڕەشەیگ هەرێمی سەرەکی زانێدەی کە لە دەیشت دەسەڵات دەوڵەت کار کەێد.

وتیش: سەرکردە شیعەیل و ملیشیایەیل وە تویڕەیی وەڵام پێشنیازەیل ئەمریکی دانە، وە هەشداریدان لەوەگ هەر تەقەلایگ ئەرا هەڵوەشانن حەشد یا تیکەڵکردنی وە زوور، هاتێ بوودە هووکار شیوانن ئارامی عراق و قومیان جەنگ ناوخۆیی، وتیش: کەسایەتییەیل بەسیاگ وە باڵە چەکدارەیل وە ئاشکرا هەڕەشەی تووڵەسەنین لە هەر وەرپرسیگ کردنە کە بەشداری لە پرۆژەیل ئەرا هەڵوەشانن هیزەیل حەشد شەعبی یا دووارە دروسکردنی بکەێد.

 راپۆرتەگە دیاری کرد کە رخداریەیل گەورەن ئەرا عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرەیل، کە واشنتۆن گرەو لەبان حکومەتەگەی کەێد کە خوەی لە دەسەڵات ئیرانی دۊرەو بخەێد وەگەرد مقیەتیکردن ئارامی ناوخۆیی، و وەرپرسەیل عراقی باس ئەوە کردنە کە شایەت زەیدی دۊای جەژن قوربان گەشت ئەرا واشنتۆن بکەێد ئەرا باسکردن لە پرسەیل هاوکاری ئەمنی ئایندەیی وەگەرد دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی، هەرچەن شایەت وەختەگە وەبان رێڕەو دانوسەنین ئەمریکی - ئیرانی بەسیاوێدەو، دووپاتیش کرد کە متمانەی ئەمریکی وە بەغداد وە شیوەیگ تون لە ماوەی مانگەیل کۆتایی لە حکومەت محمد شیاع سوودانی لاواز بویە، وە هووکار ئەوەگ وەرپرسەیل ئەمریکی وە نەرمینوانی وەرانوەر پەلامارەیل باڵە پشتگیریکریاگەیل لەلایەن ئیرانەو لە ماوەی جەنگ هەرێمی زانستنەسەی.

راپۆرتەگە لە وەرپرسیگ عراقی  وتیش کە دۆسیەی حەشد شەعبی رخدارییگە بایەسە وەگەردی رەفتار بکریەێد، باوجی وەختیگ کە لەلی نزیکەو بوود، شایەت لە رویید بتەقێدەو.

دیاری کرد کە واشنتۆن پێشنیازەیل عراقی کە وە جوانکاری زانستەیان رەت کردگە، لەناوییش ئەو بیرۆکەیلە کە ئەندامەیل چوارچیوەی هەماهەنگی خستنەسەی رۊ ئەرا ئاڵشتکردن حەشد شەعبی ئەرا وەزارەتیگ ئەمن فیدراڵی نوو لەژیر دەسەڵات سەرۆک وەزیرەیل.

وتیش: وەرپرسەیل ئەمریکی رکداری کەن لەبان جیوەجیکردن ریکارەیل وەرچەویگ، لەناوییش سەنین چەکە قورس و مامناوەنەیل لە میلیشیایەیل ئەرا دەس ئاسایش دەوڵەت جێ متمانە، و لادان ئەو سەرکردەیلە کە دەسیان لە پەلامارەیل دژ وە ویلایەتە یەکگرتگەیل و بەرژەوەنییەیل کەنداو بویە.

 راپۆرتەگە دووپات کرد کە هەرچەن زوور و فشار هەس، ئەوە هەڵوەشانن هیزەیل حەشد شەعبی لەڕۊی سیاسی و یاساییەو ئاڵووز بوود، چۊنکە حەشد وەپای یاسای عراقی مقیەتی کریاس، و خاوەن پشتگیری پەرلەمانی فراوانە لە ری ئەو پارتەیلە کە کۆنترۆڵ لەبان نزیکەی 180 کورسی لە ئەنجومەن نۊنەرەیل کەن.

وەپای ماڵپەڕەگە کە لە زوان کەسایەتییەیل سیاسی، فرەی سەرکردە شیعەیل وە شیوەیگ تایبەت وەو مەترسییەیلە دان نیەن کە باێە چەکدارەیلە دۊننەی، باوجی ئەوان باوەڕیان ئەوەسە کە هەر چارەسەریگ داوای گفتوگۆیگ نیشتمانی پلە وە پلە کەێد، و پشتگیرییگ ئایینی لە نەجەف، و زەمانەتەیل فراوان ئەرا دۊرکەفتن لە کاردانەوەیل تون.

 دیاری کرد کە لەباوەت واشنتۆن، دیارە کە ئارامی و سەبر کۆتایی تێد، کە وەرپرسەیل ئەمریکی ئیسە چەو لە هوشدارییە دووارەبۊیەیل لەباوەت رخباریەیل هەڵوەشانن حەشد شەعبی وەجۊر تەقەلایەیل ئەرا وەدەسهاوردن وەخت وەگەرد مقیەتیکردن ئی رەوش ئیسە کەن.

وتیش: عراق خوەی وە گیرخواردن لەناوەین زوور رکابەرەیل دۊنێد، لەناوەین مقیەتیکردن پەیوەندییە ستراتیژییەیل وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیل، و لە خود وەخت دۊرکەفتن لە رۊوەرۊبوینیگ راستەوخۆ وەگەرد باڵە پشتگیریکریاگەیل لەلایەن ئیرانەو کە وە قۊلی لەناو دەوڵەتەگە ریشە کوتایە.

راپۆرتەگە کۆتایی وە قسەیلی هاورد کە چۊنیەتی جویلەی بەغداد لە ئی ململانێە تەنیا ئایندەی حەشد دیاری نیەکەێد، بەڵکم تەرازۊ هێزەیل فراوانتریش لەناو عراق و لە گشت لایەیل ناوچەگە دیاری کەێد.

]]> Tue, 26 May 2026 13:55:19 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%82-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D9%88-%D8%B4-%D8%AC-%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D8%B3%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B4-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%82-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D9%88-%D8%B4-%D8%AC-%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D8%B3%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B4-%D8%AF قەیران دارایی خوەشی جەژن قوربان لە سلێمانی کوشێد

شەفەق نیوز - سلێمانی

وەگەرد نزیکەوبوین هاتن جەژن قوربان، بازاڕەیل سلێمانی کەمتر قەرەباڵغ دیارن وە وەراورد وە ساڵەیل گوزەشتە، لە دیمەنیگ کە قەوارەی فشارەیل ئابووری نشان دەێد کە هاووڵاتییەیل وەخوەیان دوینن، لە ناوڕاس وەردەوامبوین قەیران دۊاکەفتن خەرجکردن مووچە و بەرزەوبوین نرخەیل شمارەیگ لە کاڵا سەرەکییەیل، وە تایبەت گووشت و مادە هاوردەیل.

هەرچەن تەقەلایەیل خیزانەیل ئەرا مقیەتیکردن رسوومە باوەیل جەژن لە سەنین پڕتاڵ و شیرینی و ئامادەکردن خوازینەیل میوانداری هەس، باوجی توانای سەنین وە شیوەیگ ئاشکرا کەمەو بویە، وەقسەی هاووڵاتییەیل و بازرگانەیلیگ کە قسە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتنە.

 جەژن قوربان لە 27 ئی مانگە دەسوەپی کەێد کەێد، کە یەیش هیشت هاووڵاتییەیل وە زۊی روی بکەنە بازاڕەیل، باوجی جویلەی سەنین و فرووشتن هێمان لەژیر ئاست چەوەڕیکریاگە، وەپای ئەوەگ خاوەن دوکانە بازرگانییەیل دووپاتی کەن.

مەریەم محمد هاووڵاتی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: وەگەرد مناڵەیلی هاتیەسە بازاڕ ئەرا سەنین پڕتاڵ جەژن و بڕیگ لە خوازینە سەرەکییەیل، باوجی سەرسام بویە وە بەرزەوبوین نرخەیل شمارەیگ لە کاڵایەیل وەگەرد نزیکەوبوین بوونەگە.

 وت: بڕیگ لە بازرگانەیل نرخەیل بەرزەو کردنە وەگەرد نزیکەوبوین جەژنەگە، هەرچەن رەوشە ئابوورییە سەختەیل کە هاووڵاتییەیل ژیەنەی، وە داواکردن لە لایەنە پەیوەندیدارەیل وە چەودیاریکردن بازاڕەیل و ریگریکردن لە بەدرەفتاری وەرد خەڵکەگە لە وەرز و جەژنەیل.

هەرچەن قەیران دارایی هەس، مەریەم دووپات کەێد کە رکدارە لەبان مقیەتیکردن کەشوهەوای جەژنەگە لەناو ماڵەگەی، کە نیەتۊنریەێد دەس لە خوەشی مناڵەیل وە جەژنەگە هەڵبگیرێد هەر رەوشیگ هەس با بوود، و باس گرنگی جیگیرکردن دابونەریتە کۆمەڵایەتییە پەیوەندیدارەیل وە جەژنەگە کرد چۊ سەردانکردن کەسوکارەیل و پیرووزباییەیل.

لەلای خوەییش، هۆراس عەلی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: خیزانەکەی تۊەنستنە بەشیگ گەورە لە ئامادەکارییەیلیان ئەرا جەژنەگە تەواو بکەن، و دیاری کرد کە نرخەیل بڕیگ لە چشتەیل هێمان وە شێوەیگ ریژەیی جیگیرن وە وەراورد وە ساڵەیل گوزەشتە.

 وتیش: مەردم دی هویر خەنە بان سەنین تەنیا خوازینە  گرنگەیل، وەگەرد کەمەوکردن چشتە زیایەیل وە هووکار لاوازی توانای سەنین، وتیش: خیزانەیل زیاتر وریاتر بوینە لە خەرجکردن لە ئەنجام وەردەوامبوین قەیران دارایی.

 لە بازاڕەیل بڕتاڵ، کەریم خۆشناو بازرگان، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز  دووپات کەێد کە خاوەن دوکانەیل ئامادەکاری ئەرا جەژنەگە کردنە لە ری هاوردن مۆدێلەیل و کاڵایەیل نوو، باوجی رۊکردن مەردم وە لاوازی مەنیەسەو وە وەراورد وە جەژن رەمەزان و ساڵەیل گوزەشتە.

 خۆشناو باس لەوە کەێد کە بەرزەوبوین خەرج هاوردن و بارکردن و باجەیل وە شیوەیگ راستەوخۆ رەنگ داگەسە بان نرخەیل، و دیاری کرد کە کاڵا هاوردەیل دی وە نرخەیل بەرزتر رەسن وە هووکار رەوش ئابووریی و ئاڵووزییە هەرێمییەیل، کە یەیش بازرگانەیل ناچار کرد نرخەیل بەرزەو بکەن ئەرا مقیەتیکردن سەرمایە.

هەمیش وت: دۊاکەفتن خەرجکردن مووچە دەوریگ سەرەکی لە کەمەوبوین جویلەی بازاڕ داشتگە،  کە هاووڵاتی وەختیگ پویل کاش نەیرێد، سەنین فرەیگ لە چشتەیل جەژنەگە دۊا خەێد.

باوجی لە بازاڕ قەساوەیل لە سلێمانی، جویلەگە ئارامتر لە جاران دیارە، هەرچەن جەژن نزیکەوبویە کە هەمیش  بەرزەوبوینیگ لە خواست لەبان گووشت هەس.

 یاسین بەکر محمد قەساو، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: نرخەیل گووشت بەرزەوبوینیگ وەرچەو وەخوەی دوینێد ئی ساڵە وە وەراورد وە جەژن رەمەزان گوزەشتە، و  نرخەیل گۆشت گوور ئیسە لەناوەین 20 و 22 هەزار دینار ئەرا یەک کیلۆگرامە، لە وەختیگ نرخەیل گووشت کاوڕ لەناوەین 24 و 25 هەزار دینارە، کە ئەوانە نرخەیلیگن هاووڵاتییەیل وە بەرز هەژماریان کەن وە وەراورد وە مادە خوەراکییەیل ترەک.

هەمیش وت: نرخەیل گووشت نزیکەی 1500 تا 2000 دینار بەرزەو بوینە وە وەراورد وە جەژن رەمەزان، کە یە بویەسە هووکار کەمەوبوین خواست لەبان سەنین، وە تایبەت وەگەرد وەردەوامبوین دۊاکەفتن خەرجکردن مووچە.

 قەسابەگە مدووەیل بەرزەوبوین نرخەیل ئەرا چەن هووکاریگ گلەو دا، دیارتریانیان قەیەغە لەبان هاوردن ئاژەڵەیل ئەرا هەرێم کوردستانە، بیجگە لە بەرزەوبوین رسوومات و باجەیل و سەختی هاوردن ئاژەڵەیل لە دەیشت هەرێمەو.

هەرلیوا، وتیش: جەنگەیل و ئاڵووزییە سیاسییەیل لە ناوچەگە وە شیوەیگ راستەوخۆ کار کردنەسە بان جویلەی بازرگانی و نرخەیل ئاژەڵەیل، کە وە شیوەیگ نەرێنی رەنگ داگەسە بان بازاڕە ناوخۆییەیل.

دیاری کرد کە فرەترین زەرەدمەنەیل لە لاوازی جویلەی بازاڕ کراکارەیلن کە لەلای قەساوەیل کار کەن، کە وە (شاگردەیل) ناسریانە، چۊنکە کارەیل سەربڕین وە شیوەیگ گەورە لای وەرزە داوەزیاس.

 پرسیاریش کرد کە ئەڕاچە حکومەت چارەسەرەیل ئەرا ئی قەیرانە نیەنەێد؟ و ئەڕاچە چارەسەرییەیل پەیا نیەکریەن کە بار هاووڵاتییەیل و بازرگانەیلە کەمەو بکەن؟.

لە وەرانوەر ئەوە، بڕیگ لە شیرینی و چوکلێتەیل خواست خاستریگ وە شیوەیگ ریژەیی وەخوەیان دوینن وە وەراورد وە گووشتەیل، وە تایبەت ئەوانەگ وە دابونەریتە کۆمەڵایەتییەیل لە سلێمانی بەسیانەسەو.

وعومەر محمد، خاوەن دوکان فرووشتن شیرینییەیل، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: خواست ئی ساڵە لەبان ئەو چوکلێتەیلە بەرزەو بویە کە وەگەرد قاوە (چوکلێت) وەکار تیەن، کە ئی مادە بویەسە بەشیگ گرنگ لە رێوڕەسمەیل میوانداری لە ماڵەیل و قاوەخانەیل.

 وتیش: "فرە لە خیزانەیل دی چوکلێت وەجۊر شوینگر ئەرا شەکر نەریتی وەگەرد قاوە وەکار تیەرن، کە یەیش بویەسە هووکار زیایبوین خواست لەبانیان، وە تایبەت لە ماوەی جەژنەگە.

هەمیش وت: بازاڕەیل لەناوەین 50 تا 60 جۊر لە چوکلێت هاوردە لە تورکیا و رووسیا و ئۆکرانیاو لەخوەیان گرن، و نرخەیلیان لەناوەین 10 هەزار و 22 هەزار دینار ئەرا یەک کیلۆگرامە وەپای شیوە و جۊرەگەی.

و دیاری کرد کە گەشتیارەیل، و وە تایبەت عەرەبەیل، وە شیوەیگ گەورە روی کەنە سەنین ئی بەرهەمەیلە لە ماوەی سەردانیان ئەرا سلێمانی، لەوەر پەیوەندیان وە کەلتوور میوانداری ناوخۆیی.

هەرلیوا، باس لەوە کرد کە بڕیگ لە شیرینییە نەریتییەیل ترەکیش بازاڕیان خاسە لە ماوەی جەژنەگە، کە خواست لەبانیان خاستر مینێدەو لە گووشتەیل و مادەیل گرانبەها، چۊنکە خەرجیان کەمترە و زیاتر بەسیانەسەو وە دابونەریتە رووژانە وەردەوامەیل لەلای خەڵکەگە.

 لەناوەین بەرزەوبوین نرخەیل گووشت، و لاوازی خواست لەبان بازاڕەیل، و پابەندبوین خیزانەیل وە رسوومەیل جەژن هەرچەن قەیرانەیل هەس، خەڵک سلێمانی وەرزیگ نوو لە جەژنەیل وە تامیگ جیاواز ژیەن، چۊنکە خیزانەیل تەقەلا دەن هاوسەنگییگ بکەن لەناوەین مقیەتیکردن خوەشی بوونەگە و رۊوەرۊبوین قەیران ئابووری بەرزیگ.

]]> Mon, 25 May 2026 10:31:13 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%AF-%D9%84-%D8%B1%D9%88-%D8%B3-%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AE-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%AF-%D9%84-%D8%B1%D9%88-%D8%B3-%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AE-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF ئیران پەردە لە روی "سەعاتە خۊناوییەیل" لادەێد

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

حسێن کرمان پوور وەڕێوەبەر سەنتەر پەیوەندییە گشتییەیل و راگەیانن لە وەزارەت تەندروسی ئیران، ئاشکرای وردەکارییەیل نوویگ کرد پەیوەندیدار وەو پەلامار ئاسمانییە کە ناوچەی حکومی و ناوچەی "پاستۆر" لە تاران پایتەخت کردە ئامانج لە رووژ بیس و هەشت شوبات / فێبرایەر گوزەشتە، لە وەختیگ دووپات کرد کە ریبەر ئیرانی ئیسە، موجتەبا خامنەیی، دۊای رۊداوەگە بریاسە خەسەخانە وە زەخمدارییگ سووک.

 راپۆرتیگ ئەرا ماڵپەڕ "هەمشەهری ئۆنلاین" ئیرانی، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کرد، لە زوان کرمان پوور  لەناو دیدار وەرپرسەیل پەیوەندییە گشتییەیل ئەرا دەزگایەیل جیوەجیکار لە تاران وت: پەلامارەگە لە نزیک سەعات دەي شەوەکی لە رووژ 28 شوبات / فێبرایەر رۊدا، و دەورگرد نووسینگەی مەسعود پزیشکیان سەرۆک ئیرانی، و ئەندامەیل حکومەت، بیجگە لە بارەگای نیشتەجیبوین فەرمی ریبەر باڵا کردە ئامانج.

وەرپرسە ئیرانییەگە هەمیش وت: زەفەرقەندی وەزیر تەندروسی، دەسوەجی چگە خەسەخانەی "سینا" لە ناوڕاس پایتەخت، وە سواربوین ماتوورسکیلیگ، وە هووکار قەرەباڵغییەیل هاتوچوو و پەککەفتن جویلەی هامشوو کە دۊای گورزەگە هات.

 وتیش: لە سەعات دوانزەی نیمەڕو وە تەواوی، ئیدارەی خەسەخانەگە ئاگادار کریا وە بردن موجتەبا خامنەیی ئەرا دامەزراوە پزیشکییەگە، کە خەوەرە سەرەتاییەیل هەڵپڕکیان و شیواشیویگ لەلای بازنەیل میدیایەیل راگەیانن فەرمی دروس کرد لە باوەت چۊنیەتی ئیدارەدان وتت خەوەرییەگە لە سای گرنگیدان فراوانیگ لە میدیایەیل راگەیانن ناودەوڵەتی وە رۊداوەگە.

لە باوەت سروشت زەخمدارییەگە، کرمان پوور، ئەو خەوەرەیلە رەت کرد کە باس تویشهاتن موجتەبا خامنەیی وە زەخمدارییەیل قۊل یا شیویایبوین کردنە.

دووپات کرد کە تیم پزیشکییەگە نەشتەرگەرییگ بۊچگ جیوەجی کردن کە "چەن تەقەڵیگ" لەخوەی گرد ئەرا چارەسەرکردن زەخمەیل ئاسانیگ لە قولی، و لەخەسەخانەگە  دەرچگ دۊای جیوەجیکردن ریکارەیل.

 پەلامارەگە لە وەختیگ رۊ دا، کە هەریەک لە ئیسرائیل و ئەمریکا پەلاماریگ سەربازی لەبان تاران وەشانن لە ماوەی گرژییەیل سەربازی چگن وەرەو راستەوخۆ و بەرزەو بوین، و موجتەبا خامنەیی لەو وەختە کوڕ ریبەر باڵای وەرین بوی وەرجە ئەوەگ پۆستەگەی ئیسەی بگرێدە دەس.

 لە چوارچیوەیگ پەیوەندیدار، کرمان پوور باس لە رەوش مرۆیی لە پارێزگای هورمزگان لە باشوور وڵاتەگە کرد.

 وتیش: شار کەناراو دەریایی "میناب" کەفتە وەر گورزیگ بویە کە بویە مدوو کەفتن قوربانییەیل و زەخمدارییەیل فراوانیگ لە رزەیل خوەنەوارەیل مەکتەوەیل.

 وەرپرسە ئیرانییەگە، وە زبری رەخنە لە سیاسەت ئەمریکی گرد، و پەلامارەگە وە ئەوە نیشان دا کە زەرەدەیل مرۆیی فرەیگ لە شارەگە هیشتەسەو، وباس  سەختییە لۆجستی و مرۆییەیل کرد کە کەفتنە وەر تیمە پزیشکییەیل و دانیشتگەیل ناوچەگە لە هەردوگ شار میناب و بەندەر عەباس لە ئەنجام خاووەختبوین پەلامارەیل وەگەرد شەپوول وارانەیل رفتیگ و لافاوەیل گەورەیگ کە دا لە پارێزگاگە.

 کرمان پوور هەمیش وت: لەلای کەمەو 92 خوەنەوار زەخمدار لەلای چەودیاری پزیشکی وەرگرن لە ئەنجام ئەو رۊداوەیل.

میدیایەیل راگەیانن ئەمریکی خەوەر دایۊن کە ریبەر ئیرانی نوو موجتەبا خامنەیی تویش زەخمدارییەیل فرە قۊلیگ بویە لە ئەنجام ئەو گورزە ئاسمانییە ئەمریکی - ئیسرائیلییەیل کە باوگی و ریبەر وەرین عەلی خامنەیی لەناوی تیرۆر کریا، باوجی هێمان وە تەواوی هووش خوەی دێرێد.

هیچ دەرکەفتنیگ ئاشکرا ئەرا موجتەبا خامنەیی توومار نەکریاس لە وەختیگەو شوین باوگی گردگە، و هەر وە دەرکردن بەیاننامەیل نۊسیاگ وسیاس، کە ئیەیش گومانەیل لە باوەت رەوش تەندروسیی و ئەوەگ ئایا هێمان لە ژیان مەنیە زیاتر کرد.

ئیران لە رووژ (8 ئازار / مارس) گوزەشتە، هەڵوژاردن موجتەبا خامنەیی جوور ریبەر باڵا راگەیان، و عەلی لاریجانی سەرۆک ئەنجومەن باڵای ئاسایش نەتەوەیی ئیرانی، لێدوان دا و وت: ریبەر باڵای نوو توانای سەرکردایەتیکردن وڵاتەگە دیرێد لە سای رەوشە ناسکەیل ئیسە، و بانگەواز کرد ئەرا یەکگردن لە دەورەی.

عەلی خامنەیی لە 28 شوبات / فێبرایەر 2026 تیرۆر کریا دۊای پەلاماریگ مووشەکی هاوبەش ئەمریکی - ئیسرائیلی کە کۆمەڵگەی نیشتەجیبوینی لە تاران کردە ئامانج، جویر بەشیگ لە پەلاماریگ فراوان کە لەلیەو جەنگەگە دەسوەپی کرد، لە وەختیگ کوشیانی وە فەرمی لە 1 ئازار / مارس راگەیانیا دۊای دووپاتکردن هەواڵگری و وینەیل مانگە دەسکردەیل.

]]> Tue, 19 May 2026 05:42:12 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%86%D9%88-%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA-%D9%86-%D9%84-%D9%84-%D8%AD-%D9%88%D9%85-%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D8%AF-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%86-%D9%88-%D9%86-%D8%AF-%D8%B1%D9%81-%D8%AA-%D8%B3-%D8%A7%D8%B3-%D9%84 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%86%D9%88-%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA-%D9%86-%D9%84-%D9%84-%D8%AD-%D9%88%D9%85-%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D8%AF-%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%86-%D9%88-%D9%86-%D8%AF-%D8%B1%D9%81-%D8%AA-%D8%B3-%D8%A7%D8%B3-%D9%84 نوێنەرایەتی ژنەیل لە حکومەت عراقی.. لەناوەین دەستوور و نەوین دەرفەتە سیاسییەیل

شەفەق نیوز - بەغداد

لە ساڵ 2003ەو، عراق ئامادەبوین ژنانەی پلەبەپلەیگ وەخوەی دی، لەناو حکومەتە یەک لە دۊای یەکەیل، لە ری وەرگردن چەن ژنیگ ئەرا پۆستە وەزاری و جیوەجیکارەیل لە کەرتە گرنگەیل جویر تەندروسی و ژینگە و کووچ و ماف مرۆڤ.

باوجی ئی ئامادەبوینە، وەل رەمزی و گرنگییەگەی، وە سنوورداری مەن لە وەراورد وەگەرد قەوارەی رۆڵ کۆمەڵگەیی و سیاسی کە ژن عراقی جیوەجیی کەێد، و وە پابەندبۊگ مەنیە وە هاوکیشەیل رێککەفتنە حزبی و پشککارییە سیاسییەیل زیاتر لە پەیوەندیی وە بنەمای یەکسانی دەرفەتەیل.

 وەگەرد دروسکردن حکومەتە یەک لە دۊای یەکەیل، مشتومڕ لە باوەت نوێنەرایەتی ژنەیل لەناو دەسەڵات جیوەجیکردن گلڵو خوارد، وە تایبەت وەگەرد کەمەوبوین شمارەی وەزیرە ژنەیل لە بڕیگ لە کابینە حکومییەیل، ئەو کارە کە دووارە پرسیارەیل خستەو رۊ لە باوەت رادەی جدیبوین هیزە سیاسییەیل لە وەهیزکردن ژن، و ئەوەگ ئایا بەشداریکردن ژنانە هێمان جوڤر مافیگ شیوەیی وەگەردی رەفتار کریەێد کە رەنگدانەوەی ئامادەبوینیگ راسگانی نییە لە ناوەندەیل بڕیارداین.

ئامادەبوین ژنانە

حکومەتە عراقییەیل دۊای ساڵ 2003 بەشداریکردنیگ ژنانەی زیایبۊ وەخوەیان دین وە شیوەیگ ریژەیی، کە چەن ژنیگ پۆستە وەزارییەیل لە بوارە فرەیل وەرگردن.

 نەسرین بەرواری وە یەکەم ژن هەژمار کریەێد کە پۆستیگ وەزاری دۊای ئاڵشتکاری سیاسی وەرگردگگە، کە پۆست وەزارەت شارەوانی و کارە گشتییەیل لەناوەین ساڵەیل 2003 و 2006 وەرگرد.

 لە ساڵ 2004، ویجدان میخائیل سالم وەزارەت ماف مرۆڤ تا ساڵ 2005 وەرگرد، لە وەختیگ نەرمین عوسمان وەزارەت ژینگە لەناوەین 2004 و 2005 وەرگرد، وەرجە ئەوەگ وەزارەت مافەیل مرۆڤ لە 2005 تا 2010 بگرێدە دەس.

هەرلیوا، سوها شێخلی وەزارەت کووچ و کووچبەرەیل لەناوەین 2005 و 2006 وەرگرد، لە وەختیگ نەوال سامەڕائی پۆست وەزیر دەوڵەت ئەرا کاروبار ژن لەناوەین 2010 و 2011 وەرگرد، و یەیش لە سەردەم حکومەت نووری مالیکی.

 ئیبتیهال زەیدی وەزارەت کار و کاروبار کۆمەڵایەتی ئەرا ماوەی لە 2010 تا 2014 وەرگرد، و هودا سەجاد پۆست وەزیر دەوڵەت لەناوەین 2011 و 2014 وەرگرد.

 لە حکومەت حەیدەر عەبادی، عەدیلە حموود وەزارەت تەندروسی لە 2014 تا 2018 وەڕیەو برد، لە وەختیگ شەیما حەیالی وەزارەت پەروەردە ئەرا ماوەی کوڵیگ لە ساڵ 2017 وەرگرد.

 لە حکومەت محەمەد شياع سودانی (2022–2026) ئامادەبوینیگ ژنانە وەخوەی دی کە وە سێ وەزیر ژن نوێنەرایەتی کریا، کە ئەوانیش تەیف سامی محەمەد ئەرا وەزارەت دارایی، و هیام یاسری ئەرا وەزارەت پەیوەندییەیل، و ئیڤان فایەق یەعقووب ئەرا وەزارەت کووچ و کووچبەرەیل.

باوجی ئی نوێنەرایەتییە کەمەوبوینیگ وەرچەو لە کابینە وەزارییە نیمچەییەگەی سەرۆک وەزیرەیل ئیسە عەلی فالح زەیدی وەخوەی دی، کە متمانە ئەرا تەنیا 14 وەزیر وەرگرد، کە ئامادەبوین ژنانە لەناوی تا ئیسە تەنیا لە یەک وەزیر ژن سنووردار بویە، ئەویش سروە عەبدولواحیدە جویر وەزیر ژینگە.

خوەنستنیگ یاسایی

 لەی باوەتەو، ماڤپەروەڕ محمد جومعە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئاشکرا کەێد کە دەستوور عراقی وە ئاشکرا دەق لەبان تەرخانکردن کۆتایگ ئەرا نوێنەرایەتی ژنەیل لە ئەنجومەن نوێنەرەیل داگە، باوجی ریژەیگ دیاریکریاگ ئەرا نوێنەرایەتییان لە ئەنجومەن وەزیرەیل دیاری نەکردگە، و لەبان یەیش لە روی یاسایی پەتییەو هقچ دەقیگ دەستووری یا یاسایی نییە کە ریژەیگ دیاریکریاگ ئەرا بەشداریکردن ژنەیل لە کابینە وەزارییەگە بچەسپنێد.

 جومعە لە خود وەخت وتیش: ئەو بنەما گشتییەیلە کە دەستوور عراقی لەبانی وسێد بنەمایەیل یەکسانی و دادپەروەری و جیاوازی نەکردن و یەکسانی دەرفەتەیلن، و گشتیان لە مادە دەستوورییە پابەندکەرەیل دەق لەبانیان دریاگە، کە هیلێد لە سەرۆک ئەنجومەن وەزیرەیل نوێنەرایەتی دادپەروەرانە ئەرا ژنەیل لە وەخت دروسکردن حکومەت بخەێدە وەرچەو وەو شیوە کە رەنگدانەوەی گیان دەستوور و بنەمایەیلی بوود.

و ئی ئاشکراکردنە کێشەیگ یاسایی و سیاسی لە یەک وەخت ئاشکرا کەێد، چۊنکە نەوین دەق پابەندکەر تایبەت وە نوێنەرایەتی ژنەیل وەزارییانە دەر ئەرا لیەکەودان سیاسییەیل واز هیلێد، لە وەختیگ پابەندبوین راسگانی مەنیە وە ئیرادەی هیزە سیاسییەیل و رادەی قەناعەتیان وە گرنگی هاوبەشی ژنانە لە حوکمڕانی.

رێککەفتنە سیاسییەیل

لەلای خوەییش، خانمە پەرلەمانتار ئینعام عەلا ئەلدین ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: نوێنەرایەتی ژن عراقی لە حکومەت و پۆستە وەزارییەیل لەو ئاست خوازیاگە نەویە، وە تایبەت ئەرا ژنەیل ناوڕاس و باشوور، وتیش:  ژنە پەرلەمانتارەیل هەن  کە شایستەی نوێنەرایەتین، باوجی باوەتەگە وە ستەمیگ نیەزانێد ئەوەنەی کە ئەنجام رێککەفتنەیل و رووانگە سیاسییەیل لەناوەین فراکسیۆنەیل بویە.

عەلا ئەلدین وتیش:  ئمڕوو هەوەجەی ئەرا بویین ژنیگ هەس کە نوێنەرایەتی ژنەیل باشوور و فورات ناوڕاس لەناو کابینەی وەزاری بکەێد، و دیاری کرد کە مدوو نەوین ئی نوێنەرایەتییە شایەت پەیوەندیدار بوود وە شیواز هەڵچانن فراکسیۆنە سیاسییەیل، چۊنکە سەرۆک وەزیرەیل فرەجار داوا لە کوتلەیل کەێد هەڵچانیان پیشکەش بکەن، و شایەت ناوەیل ژنانە وە شیوەیگ خوازیاگ نەخریاوێنە رۊ.

 دیاری کەێد کە کەموکوڵییەگە شایەت لە پارتەیلەو بوود کە دەرفەتیگ راسگانی ئەرا ژنەگە نەیانە، و مەرج نییە تەنیا لە سەرۆکایەتی وەزیرەیلەو بوود، دووپاتیش کرد کە ژن عراقی خاوەن توانا و لیهاتگیە ئەرا وەرگردن هەر وەزارەتیگ، و هیچ پۆستیگ وەزاری نییە کە نەتۊنێد لەناوی سەربکەفێد.

 لە باوەت کارکردن ژن لەناو پەرلەمان، عەلا ئەلدین وت: کە ژنە پەرلەمانتارەیل رۆڵ یاسادانانیان لە ری دەسە پەرلەمانییەیلەو جیوەجی کەن، و هەر ژنە پەرلەمانتاریگ ماف ئەوە دیرێد کە رای خوەی لە باوەت یاسا جیاجیایەیل بیەێد، چ لەناو دەسەگەی بوود یا لە دەیشتی.

 جویر ئەندامیگ لە لیژنەی کار، دیاری کەێد دەێد کە دەسەگە دوو یاسا ئامادە کردگە ئەرا خستنە ناویان لە خوەنستن یەکەم، کە ئەوانیش یاسای گەنجەیل و یاسای کارن، بیجگە لە سازدان میوانداری و گردەوبوینەیل وەگەرد لایەنە پەیوەندیدارەیل جویر وەزارەت کار و کاروبار کۆمەڵایەتی و فەرمانگەیل چەودیاری و مقیەتیکردن کۆمەڵایەتی.

هەرلیوا، وتیش: ژنە پەرلەمانتارەیل وە شیوەیگ کرداری دەس کردنەسە وەرگردن رۆڵیان لەناو ئەنجومەن نوێنەرەیل لە ری یاسادانان و ریکارە پەرلەمانییەیلەو، باوجی باوەت نوێنەرایەتی وەزاری هێمان ناتەواوە، لەوەر یە نێەتۊنرێد قسە لە باوەت بویین ستەمیگ ئاشکرا بکریەێد وەرجە تەواوکردن کابینە وەزارییەگە.

بەشداریکردن سیاسی

 قەیران نوێنەرایەتی ژنەیل لە حکومەتە عراقییەیلە تەنیا وە شمارەی وەزیرەیل ژن پەیوەندیدار نییە، بەڵکم وە سروشت سیستەم سیاسی و میکانیزمەیل بڕیارداین لەناو پارتەیلە.

چۊنکە فرەی هیزە سیاسییەیل هێمان پشت وە پەیکەرە باوەیل بەسن کە تیرەیگ گەورەتر دەنە پیاوەیل لە دانوسەنین و سەرکردایەتی و پاڵاوتن ئەرا پۆستە جیوەجیکارەیل، کە یەیش رەسین ژنەیل ئەرا دەسەڵات راسگانی سنووردار کەێد.

وەگەرد ئەوە کە سیستەم کۆتای پەرلەمانی ئامادەبوینیگ ژنانەی ئاشکرا لەناو ئەنجومەن نوێنەرەیل داگە، باوجی ئی ئامادەبوینە وە خود رادە لەناو دەسەڵات جیوەجیکردن رەنگ نەیاسەو، چۊنکە پاڵاوتنە وەزارییەیل وە بەندکریای رێککەفتنە حزبی و سەودا سیاسییەیل مینن.

 تایبەتمەنەیل دۊنن کە وەهیزکردن ژن وە روی سیاسییەو تەنیا لە ری زیایکردن شمارەیلەو وەدی نیەتیەێد، بەڵکم لە ری دابینکردن ژینگەیگ سیاسی دادپەروەرانە کە ری وە ژنەیل دەێد ئەرا رکابەری راسگانی، و دەرفەتەیل یەکسان وەپیان دەێد ئەرا رەسین وە پۆستە باڵایەیل دۊر لە کارەیل شیوەیی.

]]> Sun, 17 May 2026 10:28:20 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%A8-%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88-%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%84-%D8%B1%D8%AF-%D9%84-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%B1%D8%A7%D8%B3-%D9%86-%D9%84-%D9%86%D9%87-%D9%86-%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%A8-%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88-%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D9%84-%D8%B1%D8%AF-%D9%84-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B1-%D9%84-%D8%B1%D8%A7%D8%B3-%D9%86-%D9%84-%D9%86%D9%87-%D9%86-%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF بەغداد تویڕە کرد.. ئیسرائیل پەردە لەڕوی وردەکارییەیل ئۆپەراسیۆنەیلیگ نهێنی لە عراق لادەێد

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان

رووژنامەی "جیرۆزالیم پۆست" عیبری، رووژ یەکشەممە، ئاشکرای وردەکارییەیل نوو و جیاوازیگ کرد لەبارەی ئۆپەراسیۆنەیل نهێنی کە سوپای ئیسرائیلی لەناو عراق جیوەجی کردگە، کە بڵاوکردن یەکەیل تایبەت لەخوەی گرد لە ماوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەیل وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیلەو دژوە ئیران.

رووژنامەگە، لە راپۆرتیگ کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردگە، دیاری کرد کە یەکەیل رزگارکردن تایبەت سەروە سوپای ئیسرائیلی وە نهێنی لەناو خاک عراق بڵاو کریانە، وە ئامانج دەسوەردان زویوەزوی ئەرا رزگارکردن هەر فڕۆکەوانیگ ئیسرائیلی کە هاتێ ناچار بوود ئەرا نیشتنەو یا فرۆکەیگ بخریەێدە خوارەو لە وەخت جیوەجیکردن ئەرکە سەربازییەیل دژوە ئیران.

 رووژنامەگە، وەپای راپۆرتەگە، دووپات کرد کە وەرجەتر ئاگادار بویە لە بویین هیزیگ ئیسرائیلی بۊچگ لەبان زەوی، لەناو عراق، وەلی خوەی گردگە لە بڵاوکردن زانیارییەیل لە وەخت خوەی وە هووکارەیلیگ کە پەیوەندی وە چەودیاری سەربازییەو دیرن.

ئاشکرا کرد کە ئی وردەکارییەیلە دەرکەفتن وە ئاشکرا دۊای راپۆرتەیلیگ کە رووژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاوی کردگە، و ئەوەگ کە وەدوایەو هات لە تویڕەییگ لەناو حکومەت عراقی لە بەغداد دۊای دزەکردن زانیارییەیل.

 راپۆرت جیرۆزالیم پۆست، رەسیە ئەو ئەنجامە کە یە یەکەم جار نییە کە ئیسرائیل لەناو خاک عراق کار بکەێد، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە ئیسرائیل ری وە سوپاگە داگە لە بڕیگ وەختەیل پەلامارەیل دیاریکریاگ لەبان هیزە ئیرانییەیل بکەێد کە تەقەلا دانە خاک عراق وەکار بارن ئەرا جیگیرکردن خوەیان تا بتۊنن جبەخانەیگ لە مووشەکەیل دژوە تەلئەبیب بوەشنن.

و رووژنامەی "مەعاریڤ" عیبری، لە وەختیگ گوزەشتە، پشپەردەی ئەرکەیل ئەوەگ ناوی ناۊد وە بنکەی ئیسرائیل نهێنی لە بیاوان عراق ئاشکرا کردۊد، کە پێکهاتەیگ لە یەکەیل "کۆماندۆز" لەخوەی گردگە و ئەرکەیل هەمەجۊر وەپیان دریاس.

وەپەی راپۆرتیگ ئەرا رووژنامە عیبریەگە، باسکردن لە چالاکی بنکەگە لە میدیایەیل راگەیانن ئیسرائیلی، قەیەغە بویە وەپەی فەرمانەیل سەربازی، وەلێ دامەزراوەی چەودیاری ری وە بڵاوکردن داگە دۊای راپۆرتیگ کە رووژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" لەبان بنکەگە بڵاوی کردگە.

 وەپەی زانیارییەیل رووژنامە عیبریەگە، سوپای ئیسرائیلی بنکەگە وە یەکەیل پزیشکی دەوڵەمەن کردگە کە پەیوەندیدارن وە وەڵامداین زویوەزوی ئەرا رزگارکردن گیانەیل، لەناویانیش پێکهاتەیگ ئەرا جیوەجیکردن نەشتەرگەرییەیل پیشکەفتگ، لە ئەگەر زەخمداربوین فڕۆکەوانەیل یا جەنگاوەرە ئیسرائیلییەیل وە زەخمدارەیلیگ کە خوازیار چارەسەریگ زویوەزوی و ئاڵووز بوون.

 باڵ هیزە ئاسمانییەیل ئیسرائیلی هەفتەم، کە وەرپرسە لە هەماهەنگی یەکەیل کۆماندۆز و یەکە تایبەتەیل سەروە هیزە ئاسمانییەیل، فرەی هیزە هشکانییەیل لەناو بنکەگە بڵاو کردگە.

 وەگەرد نزیکەوبوین کۆتایی ئەرکەیل بنکەگە، رووژنامەگە ئاشکرای رویداویگ ئەمنی رخدار کرد کە وە شیوەی ئەڵاجەویگ کۆتایی هات وەبی کەفتن زەخمدارییەیل، و زەرەدەیلەتەنیا لەبان دوو هەلیکۆپتەر سەروە هیزە ئاسمانییەیل ئیسرائیلی بوی.

 "مەعاریڤ" ئاشکرا کرد کە رویداوەگە لە وەخت فڕین یەکیگ لە هەلیکۆپتەرەیل روی داگە ئەرا هەڵگردن هیزەیل، کە فڕۆکەوانەگە تویش سەختییگ فرە بویە لە نووڕستن وە هووکار زریانەیلیگ خوەڵ، ئەراوە تەقەلا داگە وە هەلیکۆپتەرەگە بنیشێدەو، وەلێ لە ئەنجام هەڵەیگ مرۆیی کە وە هووکار کزی نووڕستن بویە، هەلیکۆپتەرەگە لەبان لاگە پلیاس و داگەسە ئەو هەلیکۆپتەرەگەی ترەک.

 وەپەی رووژنامەگە، هبچ یەکیگ لە جەنگاوەرەیل یا ئەندامەیل تیمەگە زەخمدار نەوینە، لە وەختیگ ئەو هەلیکۆپتەرە کە پلیاس تویش زەرەدەیل فرەیگ بویە، و هەلیکۆپتەر دۊەمیش، زەرەد وەپی رەسیە، کە تیمەیل خاسەوکردن هونەری سەروە هیزە ئاسمانییەیل ئیسرائیلی دەسوەجی خاسیەو کردنە.

 لە خود رووژ، ئەو هەلیکۆپتەرە کە پلیا و زەرەد فرەیگ وەپی رەسوێد لە ناوچەگە دراوریا، و وەرەو بنکەی "تەل نۆف" لە ئیسرائیل بریاس ئەرا دووارە خاسەوکردنی.

رووژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" ئەمریکی، دۊکە شەممە خەوەر دا کە ئیسرائیل پێگەیگ سەربازی نهێنی لە بیاوان عراقی دروس کردگە ئەرا پشتگیریکردن جەنگەگەی دژوە ئیران لە 28 شوبات / فێبرایەر 2026، لە خود وەختەگە دیاری کرد کە ئیسرائیل گورزەیلیگ ئاسمانی وەشانیەسە بان هیزەیل عراقی کە لە وەخت خوەی لەلی نزیکەو بوینە.

]]> Sun, 10 May 2026 13:01:06 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%A8-%D8%B1-%D8%B3-%D8%AE%D8%AA-%D9%84-%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D9%87-%D8%B2-%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AC%D9%88-%D9%84-%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%86-%D8%AD-%D9%88%D9%85-%D8%AA-%D8%B2-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%A8-%D8%B1-%D8%B3-%D8%AE%D8%AA-%D9%84-%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D9%87-%D8%B2-%D9%84-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AC%D9%88-%D9%84-%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%86-%D8%AD-%D9%88%D9%85-%D8%AA-%D8%B2-%D8%AF پیاو رووبەرە سەختەیل.. نێچیروان بارزانی لەناوەین هیزەیل عراق جویلە کەێد ئەرا کیشانن حکومەت زەیدی

شەفەق نیوز - بەغداد / هەولێر

لە بەغداد، کە حکومەتەیل تەنیا لە سندووقەیل دەنگداینەو پەیا نییەوون، بەڵکم لە تووڕیگ درویژ لە لەیەکفامستن و زامنکردن و رخەیل هاوبەش، نێچیروان بارزانی سەرۆک هەرێم كوردستان رەسیە پایەتەخت عراق، وە هەڵگردن ئەوە کە دۊرترە لە داواکارییەیل باو هەولێر.

سەردانەگە، کە دوو رووژ کیشێد، لە روخساری جویر بەشیگ لە پڕۆتۆکۆڵیگ سیاسی دەرکەفێد کە یاوەری گشت خولەیلیگ حکومەتی نوو کەێد. وەلێ لە وەختەگەی و قەوارەی دیدارەیلی، نزیکتر دەرکەفت ئەرا تەقەلایگ ئەرا رێکخستن سەنتەر سەنگی لەناو پرۆسەی سیاسی، لە وەختیگ کە قەیران دروسکردن حکومەت وەگەرد فشارەیل ناوچەگە و دەرهاوردەیل جەنگەگە و هویرەیل واشنتۆن و تاران و دۆسیەیل بەغداد و هەولێر کە لەوەرا چەن ساڵیگە مێز گفتوگۆیەیل وەجی نەهیشتنە یەکبڕن.

 ئەو پیاوە کە سیاسەتمەدارە عراقییەیل باسی کەن وە "پیاو هاوسەنگییەیل"، وە شیوەیگ باو نیەچوودە بەغداد تەنیا هەر جویر نۊنەریگ ئەرا كوردستان، بەڵکم جویر ناوجیکەر پەسەنکریاگ لەلای لایەنە نەیارەیل، و توانای قسەکردن وەگەرد شیعە و سوننە و کورد دیرێد وە یەک زوان، کە زوان بەرژەوەنییەیل گونجیایە نەک دروشمەیل سەخت.

 لە یەکەم سەعاتەیل سەردانەگە، نێچیروان بارزانی وەگەرد سەرکردەیل چوارچیوەی هەماهەنگی گردەو بویەو، دۊاتر وەگەرد عەلی فالح زەیدی سەرۆک وەزیرەیل ئەرکدارکریای، و محەمەد شیاع سودانی سەرۆک حکومەت کە ماوەی وەسەرچگیە، و عەممار حەکیم سەرۆک رەوت حیکمە، و سەرکردەیل ئەنجومەن سیاسی نیشتمانی، لە گەڕدنینیگ کە ناونیشانەیلی لە دروسکردن حکومەتەو فراوان بوی ئەرا دۆسیەیل نەفت و مووچەیل و بودجە و مادەی 140، تا رەسین وە گرنگی دۊرخستن عراق لە دەرهاوردەیل جەنگ هەرێمی.

وەپەی بەیاننامەیل فەرمی، بارزانی و سەرکردەیل چوارچیوەی هەماهەنگی دووپات لەبان گرنگی دروسکردن حکومەتیگ کردن "وە ئاست ئاڵەنگارییەیل قۆناغەگە"، کە توانای وەڵامداین داواکارییەیل پێکهاتەیل عراق دیرێد، وەگەرد چارەسەرکردن پرسە هەڵواسیاگەیل لەناوەین هەولێر و بەغداد لە بنەمای دەستوور، و مقیەتیکردن ئاسایش و ئارامی و سەروەری وڵاتەگە. هەرلیوا، سەرۆک هەرێم کوردستان پاڵپشتی كوردستان ئەرا پرۆسەی سیاسی و ئامادەیی ئەرا دەسمەتیداین لە سەرخستن گامەیل دروسکردن حکومەت نوو نووەو کرد.

 لە دیداریگ ترەک وەگەرد سەرکردەیل ئەنجومەن سیاسی نیشتمانی، ناونیشان هاوبەشی راسگانی و هاوسەنگی لەناوەین پێکهاتەیل ئامادە بوی جویر مەرجیگ ئەرا حکومەت هاتگ، نەک تەنیا دەسەواژەیگ داڕشتەیی لە بەیاننامەیل دۊای دیدارەیل، وەلێ ئەو وینە کە لە دیدارەگە دەرچوگ ئەوە وت کە دۊرترە لە بەیاننامەگە.

لە روی دیمەنەگە، نێچیروان بارزانی ناوڕاس دیدارەگە گرد، دەوردریاگ وە سەرکردایەتییەیل سوننی دیار کە لەناویانیان خەمیس خەنجەر و محمد حەلبووسی، لە دیمەنیگ کە دەرکەفت چۊنکە ئەرک سەردانەگە وەگشتی پوختە کەێد. سەرۆک هەرێم تەنیا وە شیوەی نۊنەریگ ئەرا هەولێر ئامادە نەوی، بەڵکم جویر  کەسیگ دەرکەفت کە لە ناوچەیگ خوەڵەکووین لەناوەین نەیارەیل جویلێد، وە تەقەلاداین ئەرا چەسپانن هاوکیشەیگ کە لەبان ئەوە وسێد کە حکومەت ئایندە نیەتۊەنێد تەنیا لە لەیەکفامستن ناوخۆیی شیعە پەیا بوود، و نەیش لە رێککەفتن ئەرا پۆستەیل دابڕیاگ، بەڵکم لە هاوسەنگییگ فراوانتر کە کورد و سوننە و شیعە لەناو ئەندازەیگ سیاسی یەکگردگ لەخوەی گرێد.

 هەردگ لایەن رێک کەفتن لەبان ئەوەگ گرنگە حکومەت نوو خزمەتگوزارییەیل و ئاوەدانکردن لە پیشینەی کارەیلی بنەێد، و پشت وە گفتوگۆ و لەیەکفامستن لەناوەین هیزە سیاسییەیلە بوەسێد جویر دەروازەیگ ئەرا چارەسەرکردن قەیرانەیل.

گفتوگۆی وەرجە حکومەت

 لەی چوارچیوە، عەبدولسەلام بەرواری سیاسەتمەدار کورد باس کرد کە سەردان نێچیروان بارزانی "نۊنەرایەتی وەرەونواچگنیگ ئەرێنی نوو کەێد ئەرا شکانن ئەو گرژییەیلە کە یاوەری لە دۊای هەڵوژاردن سەرۆک کۆمار هاتن".

 بەرواری ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: سەردانەگە "گەردینیگ نووە کە شیوەی گفتوگۆیی و راشکاوویی وەخوەی گرێد"، وە هەژمارکردن ئەوە کە کەسایەتی نێچیروان بارزانی و پەسەنکردنی "توانای گردەوکردن لایەنەیلیگ دیرێد کە وە شیوەیگ باو سەختە گرد بکریەنەو".

دۊنێد کە ئی دیدارەیلە وەرجە راگەیانن بەرنامەی حکومەتی تیەن، کاریگ کە نزیکتریان کەێد ئەرا گردەوبوینەیل ئامادەکاری ئەرا تاقیکردن هەڵوێستەیل و ئاشکراکردن دۊنینەیل وەرجە چگن ئەرا ناو مەوقەی یەکلاییکەر، وە دەسنشانکردن ئەوە کە سەردان دۊایی زەیدی ئەرا هەولێر و دیداری وەگەرد مەسعود بارزانی سەرکردەی کوردی "رەنگدانەوەی گرنگیدانیگ ئاشکراس وە هەڵوێست هەرێم لەناو رێکخستنەیل حکومەت هاتگ".

ئی جویلە لە هیچەو نەهاتیە، چۊنکە زەیدی، کە ئەرکدار کریاس وە دروسکردن حکومەت لە قۆناغیگ سیاسی ناسک، وەرجە چەن رووژیگ سەردان هەولێر کرد و وەگەرد مەسعود بارزانی و نێچیروان بارزانی و مەسرور بارزانی نیشت، لە گامیگ کە ناوەندە سیاسییەیل خوەنستنەی وە ئەوە کە هەوڵیگ زۊنەس ئەرا دۊرکەفتن لە دووارەبوین قەیرانەیل حکومەتەیل وەرین وەگەرد هەرێم.

لەلای خوەیەو، سوھاد شەممەری لێکۆڵەر لە کاروبارەیل سیاسی باس کرد کە دروسکردن حکومەت ئیسە تیەێدە ناو چوارچیوەیل جیوازیگ لە خولەیل وەرین.

ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز رووشن کرد کە عراق لەوەرانوەر پرۆسەیگ سیاسییە کە سەرۆک وەزیرەیلیگ ئەرکدارکریای سەرکردایەتیی کەێد کە تەقەلای جویلەکردن دەێد لەناوەین رێڕەوەیل تێکەڵبۊییگ، لە دروسکردن دڵنیایی لەناوەین هیزە سیاسییەیل، تا لەخوەیگردن بەشەوبوین لەناو پێکهاتەیل، وە رەدبوین وە رێکخستن پەیوەندی وەگەرد هەرێم كوردستان.

 وتیش: سەردان نێچیروان بارزانی ئەرا بەغداد "کاریگەرییگ ئەرێنی دەێد لەبارەی ئامادەیی هەرێم كوردستان ئەرا پاڵپشتیکردن حکومەت عراقی نوو"، وە پەسەنکردن ئەوە کە ئی جویلەیلە بەشداری کەن لە "نزیکەوکردن دۊنینەیل لەناوەین لایەنە سیاسییەیل جیاجیا".

وەلی گرنگی سەردانەگە تەنیا لە هاوکیشەی کورد لەناو حکومەتەگە کورت نییە، چۊنکە عراق لەوەرانوەر قۆناغیگ هەرێمی شیویاگ وسێد، وەگەرد وەردەوامبوین کاریگەرییەیل جەنگەگە لە ناوچەگە لەبان ئابووری و وزە و جویلەی بازاڕەیل، و یەیش ئەوەسە کە دۆسیەی ئارامی ناوخۆیی کردیەسە بەشیگ لە هویرەیل ئاسایش هەرێمی.

 لەی چوارچیوە، دیدار بارزانی وەگەرد حەکیم دەرکەفت، کە ئی دۊاییە دووپات کرد لەبان گرنگی "تاوانن ناکۆکییەیل" و پته‌وکردن پەیوەندییەیل، و پاڵپشتیکردن سەرۆک وەزیرەیل لە دروسکردن کابینەی "خزمەتگوزاری و چاکسازییەیل ئابووری"، وەگەرد داواکردن کۆتاییهاوردن وە ململانێ لە ناوچەگە و گلەوداین ئارامی و وازبوین عراق لەبان دەورگرد هەرێمی و ناودەوڵەتی خوەی.

دۆسیەیل هەڵواسیاگ مێزەگە وڵ نیەکەن 

 لە خود ئاست، عەلی بەیدەر، نووسەر و شیەوکەر سیاسی باس کرد کە "باوەتەگە پەیوەندی وە کەسایەتییە سیاسییەیلەو نەیڕێد وەو رادە کە پەیوەندی وە فەرهەنگ سیاسی باو لە وڵاتەگەو دیرێد".

 بەیدەر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش: حکومەت هاتگ دریژکریاییگ ئەرا هاوسەنگییەیل چوارچیوەی هەماهەنگی بوود، وەلی شایەت وەخوەیەو دۊنێد جیوازییگ لە وەڕیەوەبردن پەیوەندی لەناوەین بەغداد و هەولێر، وەهووکار ئارەزوو سەرۆک وەزیرەیل ئەرکدارکریای لە دروسکردن پەیوەندییگ ئارامتر وەگەرد هەرێم، و مەیلی نییە ئەرا ئاڵووزکردن یا دەرکردن بڕیارەیل ستەمکارانە وەرانوەر هەرێم كوردستان، وە پەسەنکردن ئەوە کە رووبەریگ فراوانتر بەخشێد ئەرا چارەسەرکردن دۆسیە هەڵواسیاگەیل لەناو شایستە دەستوورییەیل.

 یەیش ئەوەسە کە حسێن کینانی سەرۆک ناوەند ئامانج ئەرا لێکۆڵینەوەیل چوودە لای کە گردەوبوینەیل لەناوەین نێچیروان بارزانی و عەلی زەیدی ئەرکدار وە دروسکردن حکومەت تیەنە ناو ریڕەو دروسکردن هاوپەیمانییگ ئەرا وەڕیەوەبردن دەوڵەت، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە جۊر ئی دیدارەیلە وەگەرد گشت خولیگ حکومەتی نوو دووارەو بوون.

 کینانی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: دۆسیەیلیگ هەڵواسیاگ هەن لەناوەین هەولێر و بەغداد کە وە شیوەیگ راسەوخۆ باس کریەین، دیارتریانیان بودجە، و هەناردەکردن نەفت، و داهاتەیل نەفتی و نانەفتی، وەگەرد رادەی پابەندبوین هەرێم و دەسەڵاتە فیدراڵییەیل وە رێککەفتنە وەرینەیل.

ئی دۆسیەیلە ئمڕوو وە فرەتر گرنگ دەرکەفن لە هەر وەختیگ وەرین، چۊنکە مووچەیل کە ئەڵگەردیانەسە قەیرانیگ ژیانی دووارەبۊ لە هەرێم، و نەفت کە ئەڵگەردیاگەسە ناونیشانیگ هەمیشەیی ئەرا ناکۆکی دەستووری و دارایی، و بودجە کە هەر ساڵیگ لاوازی لەیەکفامسانە وەختانەیل ئاشکرا کەێد، گشتیان دۆسیەیلیگن کە لە سەردان بارزانی تاقیکردنیگ زۊنە دروس کەن ئەرا رادەی توانای حکومەت ئایندە لەبان چگن لە سیاسەت وەڕیەوەبردن قەیرانەگە ئەرا سیاسەت بەساننی.

لە وەرانوەر ئەوە، زەیدی لە ژیر فشار وەخت جویلێد، چۊنکە ئەرکدار کریاس وە دروسکردن حکومەت داوا لەلی کریاگە کە کابینەگەی لەناو مووڵەتە دەستوورییەگە پیشکەش بکەێد، وەلی ئەوە زانێد کە رەدکردن حکومەتەگە تەنیا لەڕی فرەینەی شمارەیی وەدی نیەتیەێد، بەڵکم لەڕی لەیەکفامستنسگ کە بەشداریکردن کورد و سوننە و شیعە مسۆگەر بکەێد لەناو هاوکیشەیگ کە هیچ لایەنیگ هەس وە ئەوە نەکەن کە لە دەیشت بڕیارەگەن.

لەوەر یە سەردان نێچیروان بارزانی وە تەقەلایگ چوود ئەرا دروسکردن زامنیگ سیاسی دوانە، زامنیگ ئەرا هەولێر وە ئەوەگ کە بەغداد ئایندە گلەو نیەخوەێد ئەرا زوان سزایەیل و فشار دارایی، و زامنیگ ئەرا بەغداد وە ئەوە کە هەرێم بوودە بەشیگ لە ئارامی حکومەتەگە نەک سەرچەوەی نیگەرانییگ ئەرای.

قۆناغیگ عراقی واز لەبان دەیشت

 ئی جویلە لە گرنگیپیدان دەیشتەکی وە دروسکردن حکومەت عراقی جیاوە نیەوود، کە زەیدی پەیوەندییگ لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی وەرگرد دۊای ئەرکدارکردنی، کە پیرووزبایی و مکیسیگ ئەرا سەردان واشنتۆن دۊای دروسکردن حکومەتەگەی لەخوەی گردۊد، وەگەرد قسەکردنیگ لە پەیوەندییگ عراقی ئەمریکی "پته‌و و بەرهەمدار" و پاڵپشتیکردن ئارامی هەرێمی.

 لەیرە گرنگی سەردان بارزانی فراوانتر بوود، چۊنکە ئەو یەکیگە لە فرەترین سیاسەتمەدارەیل عراقی کە توانای جویلەکردن لەناوەین پایەتەختەیل و فراکسیۆنەیل دیرێد، و لەناوەین قرسە ناوخۆیی و دەیشتەکییەیل، وەبی ئەوەگ جویر لایەنیگ پەلاماردەر دەرکەفێد، و لە مەوقەیگ کە بەغداد تەقەلای دروسکردن حکومەتیگ دەێد کە زۊ کێشە وەگەرد واشنتۆن یا تاران یا هەولێر یا هیزە سوننییەیل دروس نەکێد، بویین کەسایەتییگ لەی جۊرە بوودە بەشیگ لە ئەندازەی هاوسەنگی نەک تەنیا ئامادەبوینیگ پڕۆتۆکۆڵی.

چەودیاریکەرەیل دۊنن  کە سەرۆک هەرێم كوردستان تەقەلا دەێد، لەڕی ئی گەردینە، سێ بنەما بچەسپنێد وەرجە پەیایوین حکومەت نوو، هاوبەشی راسگانی لە بڕیار، و چارەسەرەیل دەستووری نەک قۆناغی ئەرا دۆسیە هەڵواسیاگەیل، و دۊرخستن عراق لە وای ئاڵووزکردن هەرێمی.

لە وەختیگ کە هێمان وردەکارییەیل پۆستە وەزارییەیل و بەشەوکردن پۆستەیل لەبان مەرج و پەڵپەیل وسیانە، سەردان نێچیرڤان بارزانی ئاشکرا کەێد کە جەنگ حکومەت ئایندە نەبایەس تەنیا لەبان ئەوە بوود کە کی چوودە ناو کابینەگە، بەڵکم لەبان شیوەی ئەو دەوڵەتەس کە ئی کابینە رانێدەی، و سنوورەیل پەیوەندی لەناوەین ناوەن و هەرێم، و توانای عراق لەبان خوەیگردن لە ناوچەیگ کە وە زویوەزوییگ گەورەتر لە توانای چینە سیاسییەگەی ئەرا رەسین وەپی ئاڵشت بوود.

]]> Tue, 05 May 2026 07:02:43 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%84%D9%85-%D9%86-%D8%AA-%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7-%D8%B1%D8%A8-%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B1-%D8%AA-%D8%A7%D8%B1-%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D9%84-%D8%B3-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%84%D9%85-%D9%86-%D8%AA-%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7-%D8%B1%D8%A8-%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B1-%D8%AA-%D8%A7%D8%B1-%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D9%84-%D8%B3-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2 ئەلمۆنیتۆر: ئیران ئاگربەسەگە وەکار تیارێد ئەرا دووارە دروسکردنە توانایەیل سەربازیی

شەفەق نیوز - واشنتۆن

شیکارییگ کە رووژنامەی "ئەلمۆنیتۆر" بڵاوی کردگە، رووژ شەممە، ئاشکرا کرد کە ئیران رەوش ئاگربەسە تورتەگە وەکار تیارێد ئەرا دووارە دروسکردن توانایەیل سەربازیی کە لە ماوەی جەنگ دۊایی زەرەد وەپییان کەفت، لەڕق تیکەڵکردن ستراتیژییەیل دووارە بڵاوبوین و پرۆسەیل ئەندازیاری پێچەوانەی ئاڵووز وە ئامانج پته‌وكردن جبەخانە وەرگرییەگەی وە ئامادەکارییگ ئەرا هەر ئاڵووزییگ ئەگەرداشۊ.

 وەپەی شیکارییەگە، "سەرکردایەتی ئیرانی چەو بڕێدە ماوەی وسانن تەقەکردن جۊر دەرفەتیگ تەکنیکی ئەرا دووارە ئامادەکردن توانایەیل سەربازیی، کە رەفتار وەگەرد تەقەمەنییەیل ئەمریکی و ئیسرائیلی نەتەقیاگ کریەێد وە هەژمارکردنیان وە دەسکەفتەیلیگ ستراتیژی کە توینرێد وەکار باریەن لە پەرەپیداین سیستەمەیلیگ ناوخۆیی دروسکریاگ ئەرا پڕکردن کەلە تەکنەلۆژییە وەرینەیل".

وتیش: کە "سوپای پاسداران ئیرانی سەرکەفتنی راگەیان لە هەڵوەشانن مووشەکەیلیگ ئەمریکی قورس لە پارێزگای هورمزگان و کلکردنیان ئەرا ناوەندەیلیگ لێکۆڵینەوە وە ئامانج ئەنجامداین پرۆسەیل ئەندازیاری پێچەوانە، وەگەرد سوودوەرگردن لە جۊرەیل جیاوازیگ لەو تەقەمەنییەیلە کە لە ماوەی جەنگ دۊایی گردەو کریانە".

هەمیش وت: کە "ئیران کار کەێد لەبان ئاڵشتکاری مەیدانەیل جەنگ وەرین ئەرا چشتیگ جۊر تاقیگەیل لێکۆڵینەوە ئەرا پەرەپیداین پیشەسازییە وەرگرییەیلی، وە سوودوەرگردن لە سزایەیل دەوڵەتی کە هیلێد بچوودە ناو مۆدێل پشتبەسین وە داهێنان ناوخۆیی و لەوەرگردن بڕیگ لە سیستەمە خوەرئاواییە وەرینەیل".

 شیکاری ئەلمۆنیتۆر دیاری کرد کە "ئیران وەرجەیە سوود لە جیماگەیل تەکنیکەیلیگ سەربازی خوەرئاوایی وەرگردیە لە پەرەپیداین بەرنامەیلی، دیارترینیان سوودگردنە لە فڕۆکەی سیخوڕی ئەمریکی RQ-170 کە دەس لە ساڵ 2011 کەفتە دەسی، و خاڵیگ وەرچەرخان لە بڕیگ لە بەرنامە سەربازی و ئاسمانییەیلی دروس کرد".

هەرلیوا دیاری کرد کە "تاران ئیسە تەقەلا دەێد ئی تەکنیکەیلە وەکار بارێد ئەرا پته‌وكردن پێگە جیۆسیاسیی، لەشان پته‌وكردن هاوکاری وەگەرد هاوپەیمانەیلی جۊر چین و رووسیا لەڕی شارەزاییەیل و تەکنیکە لەوەرگریاگەیل، وەجۊریگ کە ئامرازەیل فشار لە ململانێە دەوڵەتییەیل پته‌و کەێد".

 وەپەی شیکارییەگە، ئیران پروپاگەندە ئەرا ئەو هۊرە کەێد کە جەنگ دۊایی خاڵەیل بیهازی لە بڕیگ لە سیستەمە خوەرئاواییە پیشکەفتگەیل ئاشکرا کرد، لە وەختیگ کە راپۆرتەیلیگ هەواڵگری نشان دەن کە پرۆسەیل ئاڵشتکاری و رێکخستن ئەرا مووشەک و تەقەمەنییەیل لەناو ئەممارەیل ژیر زەوی وە ئامانج خاسەوکردن توانایەیل مووشەکی.

لە  کۆتایی وتیش: "وسانن تەقەکردن ئیسە ئارامکردنیگ تەواو نییە، بەڵکم ماوەیگە ئەرا دووارە جیگیربوین سەربازی و جیوەجیکردن وانە دەرهاتگەیلە لە جەنگ دۊایی، وەگەرد وەردەوامبوین پرۆسەیل خاسەوکردن سەکوویەیل وەشانن و دووارە مەشقپکردن وە هیزەیل لەبان بنەمایەیلیگ جەنگی نوو"

]]> Sat, 02 May 2026 09:47:31 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%B1-%D8%A7%D8%B3-%D8%B1%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D9%85%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%AF-%D9%88-%D8%AA-%D9%88-%D8%A7-%D9%88%D9%88%D8%B2-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%B1-%D8%A7%D8%B3-%D8%B1%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88-%D9%86-%D9%85%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B2%D8%AF-%D9%88-%D8%AA-%D9%88-%D8%A7-%D9%88%D9%88%D8%B2-%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%88 "پڕۆژەی پەنابەریگ".. پاسپۆرت عراقی لەناوەین متمانەی نازدەوڵەتی و ئاڵووزییەیل ناو

شەفەق نیوز - بەغداد

پۆلێنکردن پاسپۆرتەیل وە نیشاندەریگ گرنگ هەژمار کریەێد لەبان پێگەی دەوڵەتەیل لە سیستەم ناودەوڵەتی، وەختیگ رەنگدانەوەی ئاست متمانەی سیاسی و ئەمنی و ئابوورییە کە لەلای کۆمەڵگەی ناودەوڵەتی وەدەس تیارێد.

هەڵسەنگانن جەهانی ئەرا پاسپۆرتەیل وە شیوەیگ سەرەکی پشت بەسێد وە شمارەی ئەو رویەیلە کە هەڵگر پاسپۆرتەگە تۊیەنێد سەردانیان بکەێد وەبی خوازین ڤیزە.

 لەی چوارچیوە، هێمان پاسپۆرت عراقی پلەیلیگ دۊاکەفتگ گرێد لە رۊ ئازادی جویلەکردن، کە پۆلێن کریەێد لە پلەی سێیەم جۊر لاوازترین پاسپۆرت لە جەهان، وەپاەی پۆلێنکردن نیشاندەر هێنلی ئەرا پاسپۆرتەیل ئەرا ساڵ 2026.

 وەگورەی هەڵسەنگاننەگە، پاسپۆرت عراقی لە پلەی 99 جەهانی تێد لە بڕ 101، و لە پلەی دۊەم وەرجە کۆتایی لە رۊ عەرەبی (پلەی 20 عەرەبی)، کە ری دەێد وە چگن ئەرا تەنیا 29 رویگە وەبی ڤیزە.

 ئی توانا دیاریکریاگەیلە رەنگدانەوەی راسگانی جیۆسیاسی و ئەمنییە کە عراق ژیەێد، کە ئەوەیش لەلای خوەیەو کارگەری کەێدە بان پۆلێنکردن پاسپۆرت عراقی لە گۆڕەپان جەهانی.

بنەمای کێشەگە

 هاز پاسپۆرتەگە هەژمار نییەکریەێد وە پرسیگ ریکاری کە پەیوەندیدار بوود وە شمارەی ئەو دەوڵەتەیلە کە تۊیەنریەێد وەبی ڤیزە بچوود ئەڕایان، بەڵکم ئەوە رەنگدانەوەیگ راستەوخۆە ئەرا پایەی دەوڵەتەگە لەناو سیستەم دەوڵەتی و ئاست متمانەکردن وەپی، وەقسەی فیراس ئەلیاس مامووستای پەیوەندییە دەوڵەتییەیل لە زانکۆی مووسڵ.

وئەلیاس ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: لاوازی پاسپۆرت عراقی رەنگدانەوەی کەلیگ متمانەی ئاڵووزە کە لەڕی ساڵەیل دویرودرویژیگ لە نائارامی ئەمنی و سیاسی و ئابووری دروس بویە هەر لە جەنگە یەک لەدۊای یەکەیل، و رەدبوین وە قۆناغ دۊای 2003، و رەسین وە جەنگ دژ وە ریخریاگ "داعش".

کەسایەتیە ئاکادیمییەگە وتیش: ئی کەڵەکەبوینەیلە بەشداری کردن لە چەسپانن وینەیگ باو لەلای فرەیگ لە دەوڵەتەیل کە عراق گریە دەن وە نائارامی، کە بەێدەی ئەرا تونکردن ریکارەیل داین ڤیزە.

 دووپاتیش کرد کە کێشەگە پەیوەندی وە کەسەیلەوە نەیرێد ئەوەن پەیوەندیدارە وە ویناکردن گشتی لەبارەی ئەو دەوڵەتە کە لەلییەو تیەن، و ئەوەیش هووکاریگ یەکلاییکەرە لە بڕیارەیل دەوڵەتەیل لەبان ئازادی جویلەکردن.

لاوازییگ دامەزراوەیی

 ئەلیاس دیاری کرد کە ئی وینەی نەرێنییە وەهێزەو بوود وە لاوازییگ ریژەیی لە دامەزراوەیل دەوڵەت، تایبەت لە بوارەیل ئیدارەی سنوورەیل و سیستەمەیل بەڵگەنامەیی و حوکمڕانی.

وتیش: دەوڵەتە پێشکەفتگەیل پشت بەسن لە بڕیارەیلیان وە ئاست متمانەیان وە توانای دەوڵەتەگەی ترەک لەبان کۆنترۆڵکردن جویلەی هاووڵاتییەیلی و ریگریکردن لە ساختەکاری و مسۆگەرکردن گلەوخواردنیان.

هەرلیوا، مدوو ئابووری رۆڵیگ گرنگ دیرێد، کە شکست ئابووری ئەگەرەیل کووچکردن نایاسایی بەرزەو کەێد، و یەیش ئەوەس کە هیاێد دەوڵەتەیل  مەرجەیل سەختیگ بچەسپنن.

کارەگە زیاتر ئاڵووز بوود وەگەرد بوین هیزەیلیگ چەکدار لە دەیشت چوارچیوەی فەرمی، کە وینەی سەروەری لاوازەو کەێد و باوەڕەگە وە ژینگەیگ ئەمنی ناسەقامگیر زیای کەێد، وەقسەی ئەلیاس.

رخەیلیگ دەوڵەتی

لە وەرانوەر ئەوە، نیەتۊنریەێد رۆڵ سیاسەتە دەوڵەتییەیل پشتگووش بخریەێد، وەختیگ فرەیگ لە دەوڵەتەیل، تایبەت لە ئەوروپا و ویلایەتە یەکگرتگەیل، وەرەو تونکردن ریکارەیل کووچکردن وەرانوەر دەوڵەتە پۆلێنکریاگەیل لەناو ناوچەیل ململانێ چن.

ئەلیاس وتیش: کە لاوازی ئامادەبوین دیپلۆماسی عراقی لە واژووکردن رێککەفتنەیل دوولایەنە ئەرا وەخشین لە ڤیزە، وەگەرد بنەمای رەفتارکردن وە خود شیوە، بەشداری کەێد لە هیشتن پاسپۆرت عراقی لەناو پلەیلیگ دۊاکەفتگ، تایبەت وەگەرد وەردەوامبوین عراق لە چەسپانن مەرجەیل هاوشیوە لەبان بڕیگ لە رەگەزنامەیل.

دیارنەوین پاڵپشتی

لە لای خوەییش، باڵیۆز فەلاح عەبدولحەسەن، سەرۆک فەرمانگەی کونسوڵگەری لە وەزارەت دەیشت عراقی، دووپات کەێد کە "پاسپۆرت عراقی لاوازترین نییە باوجی خزمەت نەکریاگە"، و دووپات کرد لە گرنگی پاڵپشتیکردنی وە شیوەیگ ئاشکرا و لۆجستی لەڕی واژووکردن رێککەفتنەیل وەگەرد ئەو دەوڵەتەیلە کە ئامادەن ئەرا پیشوازیکردن لە عراقییەیل.

عەبدولحەسەن لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: پەیوەندی لەناوەین رەوش ناوخۆیی و پۆلێنکردن پاسپۆرتەگە راسەوانەس و فرە گرنگە، و هەرچەنیگ ئاسایش و ئابووری خاسەو بوود ئاست پاسپۆرتەگە بەرزەو بوود و شەپوولەیل کووچکردن کەمەو بوون، هەرلیوا ئی خاسەوبوینە رخەیل دەوڵەتەیلە کەمەو کەێد کە رخیان چوود لە مەنین عراقییەیل لەبان خاکەیلیان و داواکردن پەنابەری.

 وتیش: ئەوەگ عراق لە هەشتاگان سەدەی گوزەشتەو وەپیەو رەد بویە لە جەنگەیل و گەمارۆ و رەوشەیلیگ ئابووری سەخت "کردیەسەی دەوڵەتێگ دەرکەر"، کە هیشت دەوڵەتەیل بنووڕن وە هەڵگر پاسپۆرت عراقی وە هەژمارکردنی جۊر پڕۆژەی پەنابەر، و ئەوەیش ئەوەسە کە ریگرە لە داین ڤیزەیل یا واژووکردن رێککەفتنەیل وەخشین.

 وتیش: وەزارەت دەیشت عراقی ئیسە کار کەێد لەبان خاسەوکردن پۆلێنکردنەگە لەڕی خەسەوکردن تەقەلایەیل ئەرا واژووکردن رێککەفتنەیلیگ نوو، و دووپات کرد کە پەرەسەنین رەوشە ناوخۆییەیل بەشداری کەێد لە وەدیهاوردن ئەنجامەیل خاسیگ.

قەیران متمانە

لەلای خوەیەو،  سەلام مالیکی، وەزیر گواستنەوەی عراقی وەرین، دۊنێد کە قەیران متمانەی دەوڵەتی هووکاریگ سەرەکییە لە داوەزیان پۆلێنکردنەگە لەئەنجام کەڵەکەبوینەیل درویژیگ لە ناسەقامگیری ئەمنی و سیاسی.

مالیکی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: رخەیل لە کووچکردن نایاسایی هیلێد کۆمەڵگەی ناودەوڵەتی هاز پاسپۆرتەگە وە ئاست سەقامگیری ئابووری و ئەمنی گریە بیەن، کە بیکاری و رەوشەیل سەختی ژیان بوونە مدوو کلکردن گەنجەیل وەرەو کووچکردن یا پەنابەری.

 دیاری کەێد کە دیارنەوین رێککەفتنە دوولایەنەیل و کەمبوین تەقەلا سیاسییەیل  بنەمای رەفتارکردن وەو شیوەی کارا کەێد، تایبەت وەگەرد دەوڵەتە کاریگەرەیل، بیجگە ئارامی دراوەگە و گەشەی ئابووری هێمان لە خوار ئاست داواکریاگن ئەرا وەهێزکردن هاز پاسپۆرتەگە.

]]> Tue, 28 Apr 2026 10:09:58 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AE-%D8%B1%D8%AC-%D8%B3-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D8%AC-%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AF-%D9%88-2-89-%D8%AA%D8%B1-%D9%84-%D9%86-%D8%AF-%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%84-2025 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AE-%D8%B1%D8%AC-%D8%B3-%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D8%AC-%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AF-%D9%88-2-89-%D8%AA%D8%B1-%D9%84-%D9%86-%D8%AF-%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%84-2025 خەرج سەربازی جەهانی ئاستیگ پەیمانەیی توومار کەێد وە 2.89 تریلیۆن دۆلار لە 2025

شەفەق نیوز - وەدویاچگن 

پەیمانگای "ستۆکهۆڵم" دەوڵەتی ئەرا لێکۆڵینەوەیل ئاشتی "سیپری"، رووژ دووشەممە، خەوەردا کە خەرج سەربازی جەهانی بەرزەو بوی ئەرا ئاستیگ پەیمانەیی لە ماوەی ساڵ 2025، وە توومارکردن یانزەهەمین ساڵ لەبان یەک لە بەرزەوبوینەیل، کە پاڵپێوەدریاگە وە جەنگەیل و گرژییە جیۆسیاسییەیل.

 داتایەیل پەیمانگاگە نیشان دان کە خەرج دەسکاریکریای وەپەی هەڵاوسان وە ریژەی 2.9٪ لەبان بنەمای ساڵانە بەرزەو بوی ئەرا رەسین وە نزیکەی 2.89 تریلیۆن دۆلار، کە یەیش بڕ بەرزەوبوینەگە لە ماوەی دەیەی گوزەشتە ئەرا 41٪ بەرزەو کەێد.

وەپەی راپۆرتەگە، بەرزەوبوینەگە وە خێراییگ یەواشتر هات لە وەراورد وە ساڵ 2024، لە رەنگدانەوەیگ ئەرا داوەزین خەرج سەربازی ئەمریکی لەبان هاوکارییە پیشکەشکریاگەیل ئەرا ئۆکرانیا، وەگەرد زیایکردن واشنتۆن ئەرا بەرهەمهاوردن لە توانا ئەتۆمی و باوەیلی.

 شارەزای "سیپری" دیێگۆ لۆپێز دا سیلڤا وت: ویلایەتە یەکگرتگەیل جویر گەورڵترین خەرجکەر سەربازی لە جەهان وە جیاوازییگ فراوان مەنیەسەو، و چەوەڕی کریەێد کە خەرجییەیلی دووارە بەرزەو بکەێد دۊای راگەیانن لەبان پلانەیلیگ ئەرا زیایکردن خەرجییەگە.

بەرزەوبوین لە خەرج ئەوروپی یەکیگ بوی لە دیارترین مدووەیل بەرزەوبوین جەهانی، دۊای ئەوەگ خەرجییە سەربازییەیل لە کیشوەرەگە وە ریژەی 14٪ لە ماوەی 2025 بەرزەو بوین.

دا سیلڤا وتیش: رخەیل لە دڵنیابوین ئەمریکا جویر هاوبەشیگ لە هاوپەیمانی باکوور ئەتڵەسی "ناتۆ" بەشداری لە زیایکردن بودجەیل کرد، وەگەرد تەقەلای حکومەتەیل ئەرا وەهێزکردن ئاسایشیان لەناو ژینگەیگ دەوڵەتی خراوبۊ.

ئەڵمانیا پلەی چوارەم لە جەهان گرد دۊای ئەمریکا و چین و رووسیا، دۊای ئەوەگ خەرجیی وە ریژەی 24٪ بەرزەو بوی ئەرا رەسین وە 114 ملیار دۆلار، و ئەرا یەکەم جار لە ساڵ 1990ەو، خەرجییەیل وەرگری ئەڵمانی لە ئامانج "ناتۆ" کە رەسێدە 2٪ لە بڕ بەرهەم ناوخۆیی رەد بوی، لە وەختیگ 22 ئەندام ئەوروپی لە هاوپەیمانییەگە ئی پێوەرە وەدی هاوردن.

 لە جەنگ وەردەوام ئەرا ساڵ چوارەم، هەریەک لە رووسیا و ئۆکرانیا خەرج سەربازییان دووارە بەرزەو کردن، لە وەختیگ خەرجییەیل ئۆکرانیا رەسیە نزیکەی 40٪ لە بڕ بەرهەم ناوخۆیی، وەگەرد کلکردن زیاتر لە 60٪ لە خەرج حکومی ئەرا سوپا.

هەرلیوا خەرج سەربازی لە شمارەیگ لە دەوڵەتەیل ئاسیایی بەرزەو بوی، لەناویانیش چین و ژاپۆن و تایوان و هیندستان و پاکستان، لە سای وەردەوامبوین گرژییە هەرێمییەیل.

باوجی لە خوەرهەڵات ناوڕاس، خەرجییەگە وە شیوەیگ کەم تەنیا لە ماوەی 2025 زیاس کرد، و لە ئیسرائیل، خەرجییەگە داوەزیا، و توێژەرەیل "سیپری" ئەوە گلەو دان ئەرا کەمەوبوین خەسی جەنگەگە لە غەزە دۊای رێککەفتن ئاگربەس وەگەرد بزووتنەوەی "حەماس" لە یەنایەر/ کانوون دۊەم 2025.

 لە ئیران، خەرج سەربازی وە بەهای دەسکاریکریای وەپەی هەڵاوسان داوەزیا لەوەر رەوشە داراییە سەختەیل، لە وەختیگ پەیمانگاگە وت: لە وەخت هەژمارکردنی وە بەهای ناوەکی بەرزەو بویەسەو.

 شارەزاسگ لە پەیمانگاگە وەناو زوبەیدە کەریم دووپات لەبان ئەوە کرد کە شمارە فەرمییەیل "وە ئەگەر فرەیگ لە ئاست راسگانی خەرجی ئیرانی کەمەو کەن"، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە تاران هەرلیوا داهاتەیلیگ نەفتی لە دەیشت بودجە وەکار تیارێد ئەرا دابینکردن پۊل سوپاگەی، لەناویانیش بەرهەمکاری مووشەک و درۆنەیل.

 دا سیلڤا مەزەنە کرد لە وەردەوامبوین  بەرزەوبۊن لە خەرج سەربازی جەهانی لە ماوەی ساڵ 2026، لە سای فرەبوین ململانێ و سەختی نووڕین خاسەوبوینیگ زوی کە ئی رێڕەوە پێچەوانەو بکەێد.

راپۆرت ساڵانەی "سیپری" لەبان خەرج سەربازی جەهانی وە یەکیگ لە گشتگیرترین بنکەیل داتا لەی بوارە هەژمار کریەێد، کە خەرجییەیل کەسەیل و هاوکارییە سەربازییەیل لەخوەی گرێد، بیجگە لێکۆڵینەوە و پەرەپیدان سەربازی.

]]> Mon, 27 Apr 2026 07:06:40 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AC-%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7-%D9%88-%D8%A8-%D8%AA-%D8%B1-%D8%B1-%D8%AE-%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%AC-%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7-%D9%88-%D8%A8-%D8%AA-%D8%B1-%D8%B1-%D8%AE-%D8%AF جەنگ ئیران رێڕەو "تورکیا وەبی تیرۆر" پەک خەێد

شەفەق نیوز - ئەڵگەردانن تایبەت

وەڕێوەبەر هەواڵگری تورکی ئیبراهیم قاڵن، وەرپرسەیل پارتی داد و گەشەپیدان دەسەڵاتدار ئاگادار کرد لەبان پەرەسەنین دەسپێشخەری "تورکیا وەبی تیرۆر"، لە وەختیگ رووژنامەی "تورکیا ئەلیەوم" وت: سەرچەوەیل پارتەگە دۊنن هیچ وەرەونواچگنیگ گرنگ وەدەس نەهاتیە کە لەو "چەککردن رەمزی"ە رەد بوود کە وەگەرد پەکەکە رۊ دا.

راپۆرتەگە، لە سەرچەوەیلی وت: قاڵن پیشکەشکردنیگ خستە رۊ ئەرا پارت دەسەڵاتدارەگە، لەناوی رەسیە "نەوین هیچ پەرەسەندنیگ نوو شایستەی باسکردن، بیجگە لە چەککردنیگ رەمزی لەی بوارە".

وەپەی خود سەرچەوەیل، پەکەکە "چەک خوەی دانەناس، و هیمان چەکدارەیلی هەن، و پرسیار کرد و وت: "چۊ بڕیارە ئەنقەرە یاسایگ لەی رەوشە رەد بکەێد؟ یاساگە لەبان واقیع ماددی دروس کریاس.. لەی وەخت ئیسە، هۊچ راسییگ ماددی نییە کە نیشان بەێد لەبان ئەوە کە چەکەیل فڕە دریانە.. پارتی یەکسانی و دیموکراسی ئەرا گەلەیل دەقیگ یاسایی نۊسیاگ خوازێد لە گریمانەیل و گومانەیل.. یە نیەتۊیەنێد رۊ بەێد".

راپۆرتەگە لە سەرچەوەیل پارتی داد و گەشەپێدانەو وت: "دۊاکەفتنەگە لەلای ئیمەو نییە، و سەرچەوەگەی (پارتی کرێکارەیل)ە. و ئەگەر پەرەسەنینیگ وەرچەو لەبارەی چەککردن هەس، ئەوە گامەیلیگ یاسایی وە شیوەیگ زویوەزوی گیرێدە وەر"، وتیش: کە ئەوان چەوەڕی چەسپاننەیلیگن لە دەزگای هەواڵگری تورکی و میکانیزمەیل ترەک ئەرا دڵنیابوین.

 راپۆرتەگە دیاری کرد کە وەرپرسەیل پارتی داد و گەشەپیدان وە جویر ئەوە هەژماری کەن کە سەرکردایەتی کرێکارەیل كوردستان لە قەندیل باکوور عراق ئیرادەی راگەیانریای ئەرا سەرۆک زیندانیکریای پارتەگە عەبدولڵا ئۆجەلان خەنە پشتگووش، کە بانگەشەیگ ئاشکرا کلکرد کرد ئەرا چەککردن پارتەگە و هەڵوەشاننی. وەرپرسەیل پارت دەسەڵاتدارەگە وتن: 

 پارتی یەکسانی و دیموکراسی ئەرا گەلەیل و پارتی کرێکارەیل كوردستان راسگوو نین، وە دیارخستن ئەوە، وەپای ئەوەگ راپۆرتەگە وتیەسەی، کە ئەوان "وتن: ئەگەر دەسەیگ دروس کریا ئەوە زویترەو بوود، و ئەگەر راپۆرتەگە رەسی ئەوە زویترەو بوود، و ئەگەر دەسەگە سەردان ئیمراڵی کرد ئەوە زویترەو بوود، باوجی هیچ پەرەسەنینیگ نەوی کە لە چەککردن رەمزی رەد بوود".

 وەپەی وەرپرسەیل پارت دەسەڵاتدارەگە، بایەسە لەبان پارتی یەکسانی و دیموکراسی ئەرا گەلەیل، لەجیای تەقەلای تەمێکردن حکومەتەگە، چەککردن بخەێدە بان خشتەی کارەیل، وتنیش: ئەوان "وە وەردەوامی خوەیان لە پرس چەککردن دویرەو کەن و ئیرادەی ئۆجەلان پشتگووش خەن"، وە توومەتبارکردن "سەرکردایەتی قەندیل" (پارتی کرێکارەیل) وە ئەوە کە ئەوان "نیەخوازن لە ملیارا دۆلار لە داهاتەیل واز بارن".

 راپۆرتەگە، لە سەرچەوەیل پارت دەسەڵاتدارەگە، رەسیە ئەوە و وت: جەنگ ئیرانی کاریگەری لە پرۆسەگە لە مەوقەیگ ناسک کرد، دیاری کرد کە "باوەڕمان ئەوە بوی کە بایەسە چەسپاننەیل و ئەنجامە خوازیاگەیا لەی مانگە پیشکەش بکریەین و بایەسە وەرەو گام رێکخستن یاسایی بچیمن، باوجی وەختیگ هووکار ئیرانی هاتە ناو، رەوشەگە ئاڵشت بوی".

]]> Sun, 26 Apr 2026 13:37:40 +0000 https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%BA-%D8%B2%D8%A7-%D9%85-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7-%D8%A7-%D9%81-%D8%A8-%D9%81-%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%A7-%D8%A8-%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%B3-%D8%AA-%D9%88-%D8%B3-%D8%A7%D8%B3-%D8%AA-%D9%84-%D8%B3%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%8A-%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%AF-%D8%B1%D8%AF https://shafaq.com/ku/%DA%95%D8%A7%D9%BE%D9%80%D9%80%DB%86%D8%B1%D8%AA/%D8%BA-%D8%B2%D8%A7-%D9%85-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7-%D8%A7-%D9%81-%D8%A8-%D9%81-%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%A7-%D8%A8-%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%B3-%D8%AA-%D9%88-%D8%B3-%D8%A7%D8%B3-%D8%AA-%D9%84-%D8%B3%D9%84-%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%8A-%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%AF-%D8%B1%D8%AF "غەزاڵ مەولان".. ئایا "فڕۆکەی بێفڕۆکەوان" کوشتیەی یا "بیرۆکراسیەت و سیاسەت" لە سلێمانی بيئوميدی کرد؟

شەفەق نیوز - سلێمانی / هەولێر كوشيان ژنه جەنگاوەر كورد ئیرانی "غەزاڵ مەولان" رویداویگ گوزەرا نەوی لە توومار رویداوەیل رووژانە، بەڵکم ئەڵگەردیا ئەرا دۆسیەیگ رای گشتی لە هەرێم كوردستان، دۊای ئەوەگ قسە و باسەیل پزیشکی وەگەرد سای سیاسەت تیکەڵ بوین، و پرسیارەیلیگ سەنگین لەناوی دەرکەفتن لەبارەی بیلایەنی دامەزراوە تەندروسیەیل و سنوور وەرپرسیاریتییان لە مەوقەی کار ناکاوی.

"مەولان" کییە؟

غەزاڵ، ئەو ژن گەنج كوردە کە بنەچەی لە شار بۆکانە و لە مەهاباد نیشتەجی بوی، زۊ تیکەڵ وە کار سیاسی و چەکداری بوی، وەرجە ئەوەگ لە کۆتاییەیل ساڵ 2025 بچوودە ناو رزەیل پیشمەرگەی "کۆمەڵە"ی زەحمەتکیشەیل كوردستان حزب ئۆپۆزسیۆن ئەرا رژیم لە تاران. 

وەپای ئەوە کە یەکیگ لە سەرکردەیل حزبەگە لە لێدوانیگ تایبەت ئەرا پەیامنێر ئاژانس شەفەق نیوز باس کرد و وت: نزیکەی دوو ساڵ هاتیەسە لەناو رزەیل پیشمەرگە، و شوی کردۊدە  چاڵاکوانیگ کە گرنگی وە مافەیل ژنەیل دیاد، کە یەیش کردیەسە نموونەیگ ئەرا ئەو ژنە كوردەیلە کە ری تێکۆشان هەڵوژاردنە.

لە 14ی نیسان 2026، رێڕەو ژیانی وە شیوەیگ "لەناکاو" ئاڵشت بوی، وەختیگ پەلاماریگ وە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ئیرانی کەمپ "سورداش" کردە ئامانج کە ئەندامەیل حزبەگە لەناوی بوین لە سنوور پارێزگای سلێمانی.

گەشت مەرگ

 ئەو سەرکردەگە کە نەخوازیە ناو خوەی ئاشکرا بکەێد لە لێدوانیگ ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات لەبان ئەوە کرد کە "غەزاڵ" تویش زەخمەیل سەختیگ هات، و ئەرا خەسەخانەی "شۆڕش" بریا و فریاگوزارییەیل سەرەتایی وەرگرد، وەرجە ئەوەگ کلی بکریەێد ئەرا خەسەخانەی "بەخشین" لەوەر نەوین توانایەیل، و تایبەت لە بەش چەودیاری هویرد، باوجی کلکردنی   وە چارەسەر چەوەڕیکریاگ نەڕەسی، بەڵکم خەسەخانەی دۊم رازی نەوی پیشوازیکردن لەلی بکەێد وە دەسپیچگ نەوین نۊسراویگ فەرمی لە لایەنە ئەمنییەیلەو، هەرچەن لە خەسەخانەیگ حکومی سەروە هیزەیل پیشمەرگە سەروە هەرێم كوردستانەو کل کریاۊد.

 سەرکردەگە باس ئەوە کرد کە ئی رەدکردنە بویە مدوو "خراوتربوین" رەوش تەندروسیی و گیانلەدەسداینی دۊای وەختێگ کەم، وتیش: شایەت ئەو وە مدوو وە سروشتێگ سیاسی یا هۊری بویە، کە سەختە دویرەو بخریەن، وەگورەی قسەی خوەی.

وەڵام دوو خەسەخانە

لە وەرانوەر ئەوە، کاروان عەلی، نوێنەر خەسەخانەی "بەخشین"، قسەیگ جیاواز پیشکەش کرد و  دووپات کرد کە خەسەخانەگە پابەندە وە رینماییەیل وەڕێوەبەرایەتی تەندروسی سلێمانی کە مەرجەیلیگ دەێد ئەرا بویین نۊسراویگ فەرمی لە پۆلیسەو ئەرا پیشوازیکردن لە بیمارەیل، وتیش: خەسەخانەگە بەشیگ ئەرا چەودیاریکردن هویرد نەیرێد، بەڵکم تەنیا بەش ناوخۆیی لەناویە، کە یەیش لە توانای کەمەو کەێد ئەرا رەفتارکردن وەگەرد بیمارەیە سەختەیل.

هەرلیوا،  هەڵگورد جەلال، نوێنەر خەسەخانەی "ئاسیا"، هەر پەیوەندییگ خەسەخانەگە وە دۆسیەگە رەد کرد، دووپات کرد کە غەزاڵ لە بنەڕەتەو ئەرا لای ئەوان نەهاتگە، و خستن ناو خەسەخانەگە لەناو ئی دۆسیە کاریگ رەدکریاگە، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە یەکەمایەتی لە جۊر ئی زەخمدارەیلە بایەسە ئەرا رزگارکردن ژیان ییمارەگە بوود.

قسەیل تەندروسی كوردستانی

و لە ناو ئی قسە و باسەیلە، دکتۆر ئیسماعیل، راگەیاننکار لە کەرت تەندروسی لە سلێمانی، دووپات کرد کە  یەکەم چشت کە پزیشک فێری بوود سۊنخواردن پزیشکییە کە لەبان مرۆڤایەتی و مقیەتیکردن ژیان ییمارەگە وەسیاس، و دیاری کرد کە هەر کەموکوڵییگ هەرچەیگ بوود، بایەسە بەرزەو بکریەێد ئەرا لایەنەیل تایبەتمەن ئەرا مسۆگەرکردن دووارە نەوینی.

وەزارەت تەندروسی لە حکومەت هەرێم كوردستان وە رۆڵ خوەی چگ ناو کڕ قەیرانەگە، و لە بەیاننامەیگ وت: دامەزراوە تەندروسیەیل پابەندن وە رزگارکردن ژیان بیمارەیل وەبی هەر رەچاوکردنیگ سیاسی، و راگەیانن دروسکردن دەسەیگ وەشکین فەرمی وەپشتبەسین وە یاسای ماف بیمارەیل ژمارە (4) ئەرا ساڵ 2020 و رینماییەیل وەشکین شمارە (16) ئەرا ساڵ 2022، ئەرا ئاشکراکردن وردەکارییەیل رویداوەگە و پرسیارکردن لە کەمتەرخەمەیل.

رەهەند یاسایی و دەوڵەتی

لە ئاست یاسایی، ئی دۆسیە وەگەرد بنەمایەیلیگ چەسپیاگ لە یاسای ناودەوڵەتی مرۆیی یەک گرێد، کە رێککەفتننامەیل "جنێف" دەق دەێد لەبان ئەرک چارەسەرکردن زەخمدارەیل وەبی جیاوازی، لە وەختیگ پسپۆڕەیل دووپات کەن کە رەدکردن پیشوازیکردن لە زەخمداریگ وە شکانن ماف ژیان و ئەرا بنەمای بیلایەنی پزیشکی دریەێدە قەڵەم، و هاتێ لە بڕیگ جار بڕەسێدە ئاست کار تاوانکاری.

ئی دەسنشانکردنە شمارەیگ لە یاساناسەیل پاڵپشتیی کردن، کە پارێزەر رێزان دلێر لە لێدوانیگ ئەرا ئاژانسەگە وت: وەرپرسیاریەتی کەفێدە بان شان لایەنە پەیوەندیدارەیل ئەرا ئاشکراکردن راسییەگە، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە پارێزەرەیل چەودیاری دۆسیەگە کەن ئەرا دیاریکردن ئەرک خەسەخانەیل لە بیماریەیل بار لەناکاو.

لە وەختیگ رەحمان غەریب، هەماهەنگکار ناوەند "میترۆ"، باس ئەوە کرد و وت: ئەوەگ رویدا شکاننیگ نیشان دەێد ئەرا بنەمایەیل کار پزیشکی، و وەگەرد وینەی هەرێم جویر شوینیگ واز ئەرا پەنابەرەیل نیەگونجێد.

نووڕین ئەکادیمی

و لە خوەنستنبگ فراوانتر، مامۆستای زانکۆی سلێمانی تانیا تاهیر پەیوەندی دۆسیەگە وە چوارچیوەیگ مێژوویی و کۆمەڵایەتییەو بەساۆ، کە لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: کوشتن ژنەیل لە تێکۆشان كوردەواری کاریگ نوو نییە، باوجی رەفتار بڕیگ لە دامەزراوە تەندروسییەیلە  وتیش؛ بیگانەس لە فەرهەنگ سلێمانی، و دووپات کرد کە نەبایەس ئەو کەسەیلە لە خوەرهەڵات كوردستانن لەبان خاک خوەیانن جویر میوان رەفتار وەگەردیان بکریەێد، وە هوشداریداین لە وەسیاسیکردن دۆسیەگە یا وەکارهاوردنی لە یەکلاییکردن هەژمارەیل ناوخۆیی.

هەرلیوا ریخریاگ "خوەر نەتەوەی كورد" و لە زوان چاڵاکوان شەهباز سدیق، لە لێدوانیگ ئەرا پەیامنێرمان نەفرەت لەو پەلامارەیل سەختە کرد کە خاکەیل كورد کەنە ئامانج، و دیاری کرد کە ئەوەگ رویدا لە رەفتارکردن وەگەرد غەزاڵ پرسیارەیلیگ جدی دروس کەێد، تایبەت وەگەرد دەسنشانکردن ئەرا پاشخانەیلیگ سیاسی ئەگەرپیکریاگ ئەرا بڕیگ لە لایەنەیل.

لیکەفتەیل نەوسیانەو

دۆسیەگە لە سنوورەیل دامەزراوە تەندروسییەیل نەوسیا، بەڵکم دریژەو بوی ئەرا دۊای گیانلەدەسداین، وەختیگ سەرکردەیگ لە "کۆمەڵە" ئاشکرا کرد، کە بڕیگ لە مزگەفتەیل رازی نەوین تەرم غەزاڵ وەربگرن ئەرا جیوەجیکردن مەراسیم وەخاکناین وەسنگ ئەوە کە شووردن ژن   ژن لەناو مزگەفت لەڕوی شەریعەت دروس نییە، کە ئەرا ئەوەگ تۊیەنریا پەنا ئەرا چشتیگ تر بوریەێد، جۊر تەواوکردن شووردنی لە ماڵیگ تایبەت، باوجی ئەوە نەکریا.

 لەی چوارچیوە، بانگخواز ئیسلامی و نۊسەر كورد ئیدریس کاریتانی  ناڕەزایەتی خوەی نشان دا، کە لە لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: ئەوەگ رویدا دویرکەفتنیگ نیشان دەێد لە بەها ئایینی و مرۆییەیل، وە پشتبەسین وە هەڵوێستەیلیگ لە ژیاننامەی پەیغەمبەر کە دووپات لەبان رێزگرتن لە مرۆڤ وەبی رەچاوکردن ناسنامەگەی کەێد، کە وت؛ رویداوەگە مینێدە پەڵەیگ شەرمەزاری کە سەختە بسڕیەێدەو.

هەڵوێستیگ مرۆیی

لەلایگ ترەک، سیاسەتمەدار كورد سەردار عەبدولڵا کە خوەی دەس کردە مەراسیم وەخاکناین "غەزاڵ" وت: جویر دۊت خوەیە، کە ئەوە ئەرکیگ ئەخلاقی و نەتەوەییو، دۊای ئەوەگ دەسی نەڕەسیە ئەو چشتە کە هەر "شەهیدیگ" ترەک دەسی رەسێدە پی، هەمیش وت: مەرجداین لەبان بویین نۊسراویگ لە پولیس ئەرا چارەسەرکردن زەخمدار جەنگ "دەسپیچگ قەبووڵنەکریاگە"،  و دووپاتیش کرد کە زەخمدارەیل جەنگەیل لە گشت شوینیگ وەبی کوت و بەند چارەسەر کریەین، وەبی رەچاوکردن سەروەبوینیان.

لەناو ئی هەڵوێستە جیاوازەیلە، وینەیگ ئاڵووز ئەرا یەک دۆسیە دروس بوود: گەنجیگ زەخمدار بوی لە پەلاماریگ سەربازی، باوجی چارەسەر لە وەخت گونجیاگ وەرنەگرد، دۊاتر کەفتە وەر ئاڵووزییەیلیگ تەنانەت دۊای مردنییش.

]]> Wed, 22 Apr 2026 11:17:09 +0000