شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

حسێن کرمان پوور وەڕێوەبەر سەنتەر پەیوەندییە گشتییەیل و راگەیانن لە وەزارەت تەندروسی ئیران، ئاشکرای وردەکارییەیل نوویگ کرد پەیوەندیدار وەو پەلامار ئاسمانییە کە ناوچەی حکومی و ناوچەی "پاستۆر" لە تاران پایتەخت کردە ئامانج لە رووژ بیس و هەشت شوبات / فێبرایەر گوزەشتە، لە وەختیگ دووپات کرد کە ریبەر ئیرانی ئیسە، موجتەبا خامنەیی، دۊای رۊداوەگە بریاسە خەسەخانە وە زەخمدارییگ سووک.

 راپۆرتیگ ئەرا ماڵپەڕ "هەمشەهری ئۆنلاین" ئیرانی، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کرد، لە زوان کرمان پوور  لەناو دیدار وەرپرسەیل پەیوەندییە گشتییەیل ئەرا دەزگایەیل جیوەجیکار لە تاران وت: پەلامارەگە لە نزیک سەعات دەي شەوەکی لە رووژ 28 شوبات / فێبرایەر رۊدا، و دەورگرد نووسینگەی مەسعود پزیشکیان سەرۆک ئیرانی، و ئەندامەیل حکومەت، بیجگە لە بارەگای نیشتەجیبوین فەرمی ریبەر باڵا کردە ئامانج.

وەرپرسە ئیرانییەگە هەمیش وت: زەفەرقەندی وەزیر تەندروسی، دەسوەجی چگە خەسەخانەی "سینا" لە ناوڕاس پایتەخت، وە سواربوین ماتوورسکیلیگ، وە هووکار قەرەباڵغییەیل هاتوچوو و پەککەفتن جویلەی هامشوو کە دۊای گورزەگە هات.

 وتیش: لە سەعات دوانزەی نیمەڕو وە تەواوی، ئیدارەی خەسەخانەگە ئاگادار کریا وە بردن موجتەبا خامنەیی ئەرا دامەزراوە پزیشکییەگە، کە خەوەرە سەرەتاییەیل هەڵپڕکیان و شیواشیویگ لەلای بازنەیل میدیایەیل راگەیانن فەرمی دروس کرد لە باوەت چۊنیەتی ئیدارەدان وتت خەوەرییەگە لە سای گرنگیدان فراوانیگ لە میدیایەیل راگەیانن ناودەوڵەتی وە رۊداوەگە.

لە باوەت سروشت زەخمدارییەگە، کرمان پوور، ئەو خەوەرەیلە رەت کرد کە باس تویشهاتن موجتەبا خامنەیی وە زەخمدارییەیل قۊل یا شیویایبوین کردنە.

دووپات کرد کە تیم پزیشکییەگە نەشتەرگەرییگ بۊچگ جیوەجی کردن کە "چەن تەقەڵیگ" لەخوەی گرد ئەرا چارەسەرکردن زەخمەیل ئاسانیگ لە قولی، و لەخەسەخانەگە  دەرچگ دۊای جیوەجیکردن ریکارەیل.

 پەلامارەگە لە وەختیگ رۊ دا، کە هەریەک لە ئیسرائیل و ئەمریکا پەلاماریگ سەربازی لەبان تاران وەشانن لە ماوەی گرژییەیل سەربازی چگن وەرەو راستەوخۆ و بەرزەو بوین، و موجتەبا خامنەیی لەو وەختە کوڕ ریبەر باڵای وەرین بوی وەرجە ئەوەگ پۆستەگەی ئیسەی بگرێدە دەس.

 لە چوارچیوەیگ پەیوەندیدار، کرمان پوور باس لە رەوش مرۆیی لە پارێزگای هورمزگان لە باشوور وڵاتەگە کرد.

 وتیش: شار کەناراو دەریایی "میناب" کەفتە وەر گورزیگ بویە کە بویە مدوو کەفتن قوربانییەیل و زەخمدارییەیل فراوانیگ لە رزەیل خوەنەوارەیل مەکتەوەیل.

 وەرپرسە ئیرانییەگە، وە زبری رەخنە لە سیاسەت ئەمریکی گرد، و پەلامارەگە وە ئەوە نیشان دا کە زەرەدەیل مرۆیی فرەیگ لە شارەگە هیشتەسەو، وباس  سەختییە لۆجستی و مرۆییەیل کرد کە کەفتنە وەر تیمە پزیشکییەیل و دانیشتگەیل ناوچەگە لە هەردوگ شار میناب و بەندەر عەباس لە ئەنجام خاووەختبوین پەلامارەیل وەگەرد شەپوول وارانەیل رفتیگ و لافاوەیل گەورەیگ کە دا لە پارێزگاگە.

 کرمان پوور هەمیش وت: لەلای کەمەو 92 خوەنەوار زەخمدار لەلای چەودیاری پزیشکی وەرگرن لە ئەنجام ئەو رۊداوەیل.

میدیایەیل راگەیانن ئەمریکی خەوەر دایۊن کە ریبەر ئیرانی نوو موجتەبا خامنەیی تویش زەخمدارییەیل فرە قۊلیگ بویە لە ئەنجام ئەو گورزە ئاسمانییە ئەمریکی - ئیسرائیلییەیل کە باوگی و ریبەر وەرین عەلی خامنەیی لەناوی تیرۆر کریا، باوجی هێمان وە تەواوی هووش خوەی دێرێد.

هیچ دەرکەفتنیگ ئاشکرا ئەرا موجتەبا خامنەیی توومار نەکریاس لە وەختیگەو شوین باوگی گردگە، و هەر وە دەرکردن بەیاننامەیل نۊسیاگ وسیاس، کە ئیەیش گومانەیل لە باوەت رەوش تەندروسیی و ئەوەگ ئایا هێمان لە ژیان مەنیە زیاتر کرد.

ئیران لە رووژ (8 ئازار / مارس) گوزەشتە، هەڵوژاردن موجتەبا خامنەیی جوور ریبەر باڵا راگەیان، و عەلی لاریجانی سەرۆک ئەنجومەن باڵای ئاسایش نەتەوەیی ئیرانی، لێدوان دا و وت: ریبەر باڵای نوو توانای سەرکردایەتیکردن وڵاتەگە دیرێد لە سای رەوشە ناسکەیل ئیسە، و بانگەواز کرد ئەرا یەکگردن لە دەورەی.

عەلی خامنەیی لە 28 شوبات / فێبرایەر 2026 تیرۆر کریا دۊای پەلاماریگ مووشەکی هاوبەش ئەمریکی - ئیسرائیلی کە کۆمەڵگەی نیشتەجیبوینی لە تاران کردە ئامانج، جویر بەشیگ لە پەلاماریگ فراوان کە لەلیەو جەنگەگە دەسوەپی کرد، لە وەختیگ کوشیانی وە فەرمی لە 1 ئازار / مارس راگەیانیا دۊای دووپاتکردن هەواڵگری و وینەیل مانگە دەسکردەیل.

شەفەق نیوز - بەغداد

لە ساڵ 2003ەو، عراق ئامادەبوین ژنانەی پلەبەپلەیگ وەخوەی دی، لەناو حکومەتە یەک لە دۊای یەکەیل، لە ری وەرگردن چەن ژنیگ ئەرا پۆستە وەزاری و جیوەجیکارەیل لە کەرتە گرنگەیل جویر تەندروسی و ژینگە و کووچ و ماف مرۆڤ.

باوجی ئی ئامادەبوینە، وەل رەمزی و گرنگییەگەی، وە سنوورداری مەن لە وەراورد وەگەرد قەوارەی رۆڵ کۆمەڵگەیی و سیاسی کە ژن عراقی جیوەجیی کەێد، و وە پابەندبۊگ مەنیە وە هاوکیشەیل رێککەفتنە حزبی و پشککارییە سیاسییەیل زیاتر لە پەیوەندیی وە بنەمای یەکسانی دەرفەتەیل.

 وەگەرد دروسکردن حکومەتە یەک لە دۊای یەکەیل، مشتومڕ لە باوەت نوێنەرایەتی ژنەیل لەناو دەسەڵات جیوەجیکردن گلڵو خوارد، وە تایبەت وەگەرد کەمەوبوین شمارەی وەزیرە ژنەیل لە بڕیگ لە کابینە حکومییەیل، ئەو کارە کە دووارە پرسیارەیل خستەو رۊ لە باوەت رادەی جدیبوین هیزە سیاسییەیل لە وەهیزکردن ژن، و ئەوەگ ئایا بەشداریکردن ژنانە هێمان جوڤر مافیگ شیوەیی وەگەردی رەفتار کریەێد کە رەنگدانەوەی ئامادەبوینیگ راسگانی نییە لە ناوەندەیل بڕیارداین.

ئامادەبوین ژنانە

حکومەتە عراقییەیل دۊای ساڵ 2003 بەشداریکردنیگ ژنانەی زیایبۊ وەخوەیان دین وە شیوەیگ ریژەیی، کە چەن ژنیگ پۆستە وەزارییەیل لە بوارە فرەیل وەرگردن.

 نەسرین بەرواری وە یەکەم ژن هەژمار کریەێد کە پۆستیگ وەزاری دۊای ئاڵشتکاری سیاسی وەرگردگگە، کە پۆست وەزارەت شارەوانی و کارە گشتییەیل لەناوەین ساڵەیل 2003 و 2006 وەرگرد.

 لە ساڵ 2004، ویجدان میخائیل سالم وەزارەت ماف مرۆڤ تا ساڵ 2005 وەرگرد، لە وەختیگ نەرمین عوسمان وەزارەت ژینگە لەناوەین 2004 و 2005 وەرگرد، وەرجە ئەوەگ وەزارەت مافەیل مرۆڤ لە 2005 تا 2010 بگرێدە دەس.

هەرلیوا، سوها شێخلی وەزارەت کووچ و کووچبەرەیل لەناوەین 2005 و 2006 وەرگرد، لە وەختیگ نەوال سامەڕائی پۆست وەزیر دەوڵەت ئەرا کاروبار ژن لەناوەین 2010 و 2011 وەرگرد، و یەیش لە سەردەم حکومەت نووری مالیکی.

 ئیبتیهال زەیدی وەزارەت کار و کاروبار کۆمەڵایەتی ئەرا ماوەی لە 2010 تا 2014 وەرگرد، و هودا سەجاد پۆست وەزیر دەوڵەت لەناوەین 2011 و 2014 وەرگرد.

 لە حکومەت حەیدەر عەبادی، عەدیلە حموود وەزارەت تەندروسی لە 2014 تا 2018 وەڕیەو برد، لە وەختیگ شەیما حەیالی وەزارەت پەروەردە ئەرا ماوەی کوڵیگ لە ساڵ 2017 وەرگرد.

 لە حکومەت محەمەد شياع سودانی (2022–2026) ئامادەبوینیگ ژنانە وەخوەی دی کە وە سێ وەزیر ژن نوێنەرایەتی کریا، کە ئەوانیش تەیف سامی محەمەد ئەرا وەزارەت دارایی، و هیام یاسری ئەرا وەزارەت پەیوەندییەیل، و ئیڤان فایەق یەعقووب ئەرا وەزارەت کووچ و کووچبەرەیل.

باوجی ئی نوێنەرایەتییە کەمەوبوینیگ وەرچەو لە کابینە وەزارییە نیمچەییەگەی سەرۆک وەزیرەیل ئیسە عەلی فالح زەیدی وەخوەی دی، کە متمانە ئەرا تەنیا 14 وەزیر وەرگرد، کە ئامادەبوین ژنانە لەناوی تا ئیسە تەنیا لە یەک وەزیر ژن سنووردار بویە، ئەویش سروە عەبدولواحیدە جویر وەزیر ژینگە.

خوەنستنیگ یاسایی

 لەی باوەتەو، ماڤپەروەڕ محمد جومعە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئاشکرا کەێد کە دەستوور عراقی وە ئاشکرا دەق لەبان تەرخانکردن کۆتایگ ئەرا نوێنەرایەتی ژنەیل لە ئەنجومەن نوێنەرەیل داگە، باوجی ریژەیگ دیاریکریاگ ئەرا نوێنەرایەتییان لە ئەنجومەن وەزیرەیل دیاری نەکردگە، و لەبان یەیش لە روی یاسایی پەتییەو هقچ دەقیگ دەستووری یا یاسایی نییە کە ریژەیگ دیاریکریاگ ئەرا بەشداریکردن ژنەیل لە کابینە وەزارییەگە بچەسپنێد.

 جومعە لە خود وەخت وتیش: ئەو بنەما گشتییەیلە کە دەستوور عراقی لەبانی وسێد بنەمایەیل یەکسانی و دادپەروەری و جیاوازی نەکردن و یەکسانی دەرفەتەیلن، و گشتیان لە مادە دەستوورییە پابەندکەرەیل دەق لەبانیان دریاگە، کە هیلێد لە سەرۆک ئەنجومەن وەزیرەیل نوێنەرایەتی دادپەروەرانە ئەرا ژنەیل لە وەخت دروسکردن حکومەت بخەێدە وەرچەو وەو شیوە کە رەنگدانەوەی گیان دەستوور و بنەمایەیلی بوود.

و ئی ئاشکراکردنە کێشەیگ یاسایی و سیاسی لە یەک وەخت ئاشکرا کەێد، چۊنکە نەوین دەق پابەندکەر تایبەت وە نوێنەرایەتی ژنەیل وەزارییانە دەر ئەرا لیەکەودان سیاسییەیل واز هیلێد، لە وەختیگ پابەندبوین راسگانی مەنیە وە ئیرادەی هیزە سیاسییەیل و رادەی قەناعەتیان وە گرنگی هاوبەشی ژنانە لە حوکمڕانی.

رێککەفتنە سیاسییەیل

لەلای خوەییش، خانمە پەرلەمانتار ئینعام عەلا ئەلدین ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: نوێنەرایەتی ژن عراقی لە حکومەت و پۆستە وەزارییەیل لەو ئاست خوازیاگە نەویە، وە تایبەت ئەرا ژنەیل ناوڕاس و باشوور، وتیش:  ژنە پەرلەمانتارەیل هەن  کە شایستەی نوێنەرایەتین، باوجی باوەتەگە وە ستەمیگ نیەزانێد ئەوەنەی کە ئەنجام رێککەفتنەیل و رووانگە سیاسییەیل لەناوەین فراکسیۆنەیل بویە.

عەلا ئەلدین وتیش:  ئمڕوو هەوەجەی ئەرا بویین ژنیگ هەس کە نوێنەرایەتی ژنەیل باشوور و فورات ناوڕاس لەناو کابینەی وەزاری بکەێد، و دیاری کرد کە مدوو نەوین ئی نوێنەرایەتییە شایەت پەیوەندیدار بوود وە شیواز هەڵچانن فراکسیۆنە سیاسییەیل، چۊنکە سەرۆک وەزیرەیل فرەجار داوا لە کوتلەیل کەێد هەڵچانیان پیشکەش بکەن، و شایەت ناوەیل ژنانە وە شیوەیگ خوازیاگ نەخریاوێنە رۊ.

 دیاری کەێد کە کەموکوڵییەگە شایەت لە پارتەیلەو بوود کە دەرفەتیگ راسگانی ئەرا ژنەگە نەیانە، و مەرج نییە تەنیا لە سەرۆکایەتی وەزیرەیلەو بوود، دووپاتیش کرد کە ژن عراقی خاوەن توانا و لیهاتگیە ئەرا وەرگردن هەر وەزارەتیگ، و هیچ پۆستیگ وەزاری نییە کە نەتۊنێد لەناوی سەربکەفێد.

 لە باوەت کارکردن ژن لەناو پەرلەمان، عەلا ئەلدین وت: کە ژنە پەرلەمانتارەیل رۆڵ یاسادانانیان لە ری دەسە پەرلەمانییەیلەو جیوەجی کەن، و هەر ژنە پەرلەمانتاریگ ماف ئەوە دیرێد کە رای خوەی لە باوەت یاسا جیاجیایەیل بیەێد، چ لەناو دەسەگەی بوود یا لە دەیشتی.

 جویر ئەندامیگ لە لیژنەی کار، دیاری کەێد دەێد کە دەسەگە دوو یاسا ئامادە کردگە ئەرا خستنە ناویان لە خوەنستن یەکەم، کە ئەوانیش یاسای گەنجەیل و یاسای کارن، بیجگە لە سازدان میوانداری و گردەوبوینەیل وەگەرد لایەنە پەیوەندیدارەیل جویر وەزارەت کار و کاروبار کۆمەڵایەتی و فەرمانگەیل چەودیاری و مقیەتیکردن کۆمەڵایەتی.

هەرلیوا، وتیش: ژنە پەرلەمانتارەیل وە شیوەیگ کرداری دەس کردنەسە وەرگردن رۆڵیان لەناو ئەنجومەن نوێنەرەیل لە ری یاسادانان و ریکارە پەرلەمانییەیلەو، باوجی باوەت نوێنەرایەتی وەزاری هێمان ناتەواوە، لەوەر یە نێەتۊنرێد قسە لە باوەت بویین ستەمیگ ئاشکرا بکریەێد وەرجە تەواوکردن کابینە وەزارییەگە.

بەشداریکردن سیاسی

 قەیران نوێنەرایەتی ژنەیل لە حکومەتە عراقییەیلە تەنیا وە شمارەی وەزیرەیل ژن پەیوەندیدار نییە، بەڵکم وە سروشت سیستەم سیاسی و میکانیزمەیل بڕیارداین لەناو پارتەیلە.

چۊنکە فرەی هیزە سیاسییەیل هێمان پشت وە پەیکەرە باوەیل بەسن کە تیرەیگ گەورەتر دەنە پیاوەیل لە دانوسەنین و سەرکردایەتی و پاڵاوتن ئەرا پۆستە جیوەجیکارەیل، کە یەیش رەسین ژنەیل ئەرا دەسەڵات راسگانی سنووردار کەێد.

وەگەرد ئەوە کە سیستەم کۆتای پەرلەمانی ئامادەبوینیگ ژنانەی ئاشکرا لەناو ئەنجومەن نوێنەرەیل داگە، باوجی ئی ئامادەبوینە وە خود رادە لەناو دەسەڵات جیوەجیکردن رەنگ نەیاسەو، چۊنکە پاڵاوتنە وەزارییەیل وە بەندکریای رێککەفتنە حزبی و سەودا سیاسییەیل مینن.

 تایبەتمەنەیل دۊنن کە وەهیزکردن ژن وە روی سیاسییەو تەنیا لە ری زیایکردن شمارەیلەو وەدی نیەتیەێد، بەڵکم لە ری دابینکردن ژینگەیگ سیاسی دادپەروەرانە کە ری وە ژنەیل دەێد ئەرا رکابەری راسگانی، و دەرفەتەیل یەکسان وەپیان دەێد ئەرا رەسین وە پۆستە باڵایەیل دۊر لە کارەیل شیوەیی.

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان

رووژنامەی "جیرۆزالیم پۆست" عیبری، رووژ یەکشەممە، ئاشکرای وردەکارییەیل نوو و جیاوازیگ کرد لەبارەی ئۆپەراسیۆنەیل نهێنی کە سوپای ئیسرائیلی لەناو عراق جیوەجی کردگە، کە بڵاوکردن یەکەیل تایبەت لەخوەی گرد لە ماوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەیل وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیلەو دژوە ئیران.

رووژنامەگە، لە راپۆرتیگ کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردگە، دیاری کرد کە یەکەیل رزگارکردن تایبەت سەروە سوپای ئیسرائیلی وە نهێنی لەناو خاک عراق بڵاو کریانە، وە ئامانج دەسوەردان زویوەزوی ئەرا رزگارکردن هەر فڕۆکەوانیگ ئیسرائیلی کە هاتێ ناچار بوود ئەرا نیشتنەو یا فرۆکەیگ بخریەێدە خوارەو لە وەخت جیوەجیکردن ئەرکە سەربازییەیل دژوە ئیران.

 رووژنامەگە، وەپای راپۆرتەگە، دووپات کرد کە وەرجەتر ئاگادار بویە لە بویین هیزیگ ئیسرائیلی بۊچگ لەبان زەوی، لەناو عراق، وەلی خوەی گردگە لە بڵاوکردن زانیارییەیل لە وەخت خوەی وە هووکارەیلیگ کە پەیوەندی وە چەودیاری سەربازییەو دیرن.

ئاشکرا کرد کە ئی وردەکارییەیلە دەرکەفتن وە ئاشکرا دۊای راپۆرتەیلیگ کە رووژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاوی کردگە، و ئەوەگ کە وەدوایەو هات لە تویڕەییگ لەناو حکومەت عراقی لە بەغداد دۊای دزەکردن زانیارییەیل.

 راپۆرت جیرۆزالیم پۆست، رەسیە ئەو ئەنجامە کە یە یەکەم جار نییە کە ئیسرائیل لەناو خاک عراق کار بکەێد، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە ئیسرائیل ری وە سوپاگە داگە لە بڕیگ وەختەیل پەلامارەیل دیاریکریاگ لەبان هیزە ئیرانییەیل بکەێد کە تەقەلا دانە خاک عراق وەکار بارن ئەرا جیگیرکردن خوەیان تا بتۊنن جبەخانەیگ لە مووشەکەیل دژوە تەلئەبیب بوەشنن.

و رووژنامەی "مەعاریڤ" عیبری، لە وەختیگ گوزەشتە، پشپەردەی ئەرکەیل ئەوەگ ناوی ناۊد وە بنکەی ئیسرائیل نهێنی لە بیاوان عراق ئاشکرا کردۊد، کە پێکهاتەیگ لە یەکەیل "کۆماندۆز" لەخوەی گردگە و ئەرکەیل هەمەجۊر وەپیان دریاس.

وەپەی راپۆرتیگ ئەرا رووژنامە عیبریەگە، باسکردن لە چالاکی بنکەگە لە میدیایەیل راگەیانن ئیسرائیلی، قەیەغە بویە وەپەی فەرمانەیل سەربازی، وەلێ دامەزراوەی چەودیاری ری وە بڵاوکردن داگە دۊای راپۆرتیگ کە رووژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" لەبان بنکەگە بڵاوی کردگە.

 وەپەی زانیارییەیل رووژنامە عیبریەگە، سوپای ئیسرائیلی بنکەگە وە یەکەیل پزیشکی دەوڵەمەن کردگە کە پەیوەندیدارن وە وەڵامداین زویوەزوی ئەرا رزگارکردن گیانەیل، لەناویانیش پێکهاتەیگ ئەرا جیوەجیکردن نەشتەرگەرییەیل پیشکەفتگ، لە ئەگەر زەخمداربوین فڕۆکەوانەیل یا جەنگاوەرە ئیسرائیلییەیل وە زەخمدارەیلیگ کە خوازیار چارەسەریگ زویوەزوی و ئاڵووز بوون.

 باڵ هیزە ئاسمانییەیل ئیسرائیلی هەفتەم، کە وەرپرسە لە هەماهەنگی یەکەیل کۆماندۆز و یەکە تایبەتەیل سەروە هیزە ئاسمانییەیل، فرەی هیزە هشکانییەیل لەناو بنکەگە بڵاو کردگە.

 وەگەرد نزیکەوبوین کۆتایی ئەرکەیل بنکەگە، رووژنامەگە ئاشکرای رویداویگ ئەمنی رخدار کرد کە وە شیوەی ئەڵاجەویگ کۆتایی هات وەبی کەفتن زەخمدارییەیل، و زەرەدەیلەتەنیا لەبان دوو هەلیکۆپتەر سەروە هیزە ئاسمانییەیل ئیسرائیلی بوی.

 "مەعاریڤ" ئاشکرا کرد کە رویداوەگە لە وەخت فڕین یەکیگ لە هەلیکۆپتەرەیل روی داگە ئەرا هەڵگردن هیزەیل، کە فڕۆکەوانەگە تویش سەختییگ فرە بویە لە نووڕستن وە هووکار زریانەیلیگ خوەڵ، ئەراوە تەقەلا داگە وە هەلیکۆپتەرەگە بنیشێدەو، وەلێ لە ئەنجام هەڵەیگ مرۆیی کە وە هووکار کزی نووڕستن بویە، هەلیکۆپتەرەگە لەبان لاگە پلیاس و داگەسە ئەو هەلیکۆپتەرەگەی ترەک.

 وەپەی رووژنامەگە، هبچ یەکیگ لە جەنگاوەرەیل یا ئەندامەیل تیمەگە زەخمدار نەوینە، لە وەختیگ ئەو هەلیکۆپتەرە کە پلیاس تویش زەرەدەیل فرەیگ بویە، و هەلیکۆپتەر دۊەمیش، زەرەد وەپی رەسیە، کە تیمەیل خاسەوکردن هونەری سەروە هیزە ئاسمانییەیل ئیسرائیلی دەسوەجی خاسیەو کردنە.

 لە خود رووژ، ئەو هەلیکۆپتەرە کە پلیا و زەرەد فرەیگ وەپی رەسوێد لە ناوچەگە دراوریا، و وەرەو بنکەی "تەل نۆف" لە ئیسرائیل بریاس ئەرا دووارە خاسەوکردنی.

رووژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" ئەمریکی، دۊکە شەممە خەوەر دا کە ئیسرائیل پێگەیگ سەربازی نهێنی لە بیاوان عراقی دروس کردگە ئەرا پشتگیریکردن جەنگەگەی دژوە ئیران لە 28 شوبات / فێبرایەر 2026، لە خود وەختەگە دیاری کرد کە ئیسرائیل گورزەیلیگ ئاسمانی وەشانیەسە بان هیزەیل عراقی کە لە وەخت خوەی لەلی نزیکەو بوینە.

شەفەق نیوز - بەغداد / هەولێر

لە بەغداد، کە حکومەتەیل تەنیا لە سندووقەیل دەنگداینەو پەیا نییەوون، بەڵکم لە تووڕیگ درویژ لە لەیەکفامستن و زامنکردن و رخەیل هاوبەش، نێچیروان بارزانی سەرۆک هەرێم كوردستان رەسیە پایەتەخت عراق، وە هەڵگردن ئەوە کە دۊرترە لە داواکارییەیل باو هەولێر.

سەردانەگە، کە دوو رووژ کیشێد، لە روخساری جویر بەشیگ لە پڕۆتۆکۆڵیگ سیاسی دەرکەفێد کە یاوەری گشت خولەیلیگ حکومەتی نوو کەێد. وەلێ لە وەختەگەی و قەوارەی دیدارەیلی، نزیکتر دەرکەفت ئەرا تەقەلایگ ئەرا رێکخستن سەنتەر سەنگی لەناو پرۆسەی سیاسی، لە وەختیگ کە قەیران دروسکردن حکومەت وەگەرد فشارەیل ناوچەگە و دەرهاوردەیل جەنگەگە و هویرەیل واشنتۆن و تاران و دۆسیەیل بەغداد و هەولێر کە لەوەرا چەن ساڵیگە مێز گفتوگۆیەیل وەجی نەهیشتنە یەکبڕن.

 ئەو پیاوە کە سیاسەتمەدارە عراقییەیل باسی کەن وە "پیاو هاوسەنگییەیل"، وە شیوەیگ باو نیەچوودە بەغداد تەنیا هەر جویر نۊنەریگ ئەرا كوردستان، بەڵکم جویر ناوجیکەر پەسەنکریاگ لەلای لایەنە نەیارەیل، و توانای قسەکردن وەگەرد شیعە و سوننە و کورد دیرێد وە یەک زوان، کە زوان بەرژەوەنییەیل گونجیایە نەک دروشمەیل سەخت.

 لە یەکەم سەعاتەیل سەردانەگە، نێچیروان بارزانی وەگەرد سەرکردەیل چوارچیوەی هەماهەنگی گردەو بویەو، دۊاتر وەگەرد عەلی فالح زەیدی سەرۆک وەزیرەیل ئەرکدارکریای، و محەمەد شیاع سودانی سەرۆک حکومەت کە ماوەی وەسەرچگیە، و عەممار حەکیم سەرۆک رەوت حیکمە، و سەرکردەیل ئەنجومەن سیاسی نیشتمانی، لە گەڕدنینیگ کە ناونیشانەیلی لە دروسکردن حکومەتەو فراوان بوی ئەرا دۆسیەیل نەفت و مووچەیل و بودجە و مادەی 140، تا رەسین وە گرنگی دۊرخستن عراق لە دەرهاوردەیل جەنگ هەرێمی.

وەپەی بەیاننامەیل فەرمی، بارزانی و سەرکردەیل چوارچیوەی هەماهەنگی دووپات لەبان گرنگی دروسکردن حکومەتیگ کردن "وە ئاست ئاڵەنگارییەیل قۆناغەگە"، کە توانای وەڵامداین داواکارییەیل پێکهاتەیل عراق دیرێد، وەگەرد چارەسەرکردن پرسە هەڵواسیاگەیل لەناوەین هەولێر و بەغداد لە بنەمای دەستوور، و مقیەتیکردن ئاسایش و ئارامی و سەروەری وڵاتەگە. هەرلیوا، سەرۆک هەرێم کوردستان پاڵپشتی كوردستان ئەرا پرۆسەی سیاسی و ئامادەیی ئەرا دەسمەتیداین لە سەرخستن گامەیل دروسکردن حکومەت نوو نووەو کرد.

 لە دیداریگ ترەک وەگەرد سەرکردەیل ئەنجومەن سیاسی نیشتمانی، ناونیشان هاوبەشی راسگانی و هاوسەنگی لەناوەین پێکهاتەیل ئامادە بوی جویر مەرجیگ ئەرا حکومەت هاتگ، نەک تەنیا دەسەواژەیگ داڕشتەیی لە بەیاننامەیل دۊای دیدارەیل، وەلێ ئەو وینە کە لە دیدارەگە دەرچوگ ئەوە وت کە دۊرترە لە بەیاننامەگە.

لە روی دیمەنەگە، نێچیروان بارزانی ناوڕاس دیدارەگە گرد، دەوردریاگ وە سەرکردایەتییەیل سوننی دیار کە لەناویانیان خەمیس خەنجەر و محمد حەلبووسی، لە دیمەنیگ کە دەرکەفت چۊنکە ئەرک سەردانەگە وەگشتی پوختە کەێد. سەرۆک هەرێم تەنیا وە شیوەی نۊنەریگ ئەرا هەولێر ئامادە نەوی، بەڵکم جویر  کەسیگ دەرکەفت کە لە ناوچەیگ خوەڵەکووین لەناوەین نەیارەیل جویلێد، وە تەقەلاداین ئەرا چەسپانن هاوکیشەیگ کە لەبان ئەوە وسێد کە حکومەت ئایندە نیەتۊەنێد تەنیا لە لەیەکفامستن ناوخۆیی شیعە پەیا بوود، و نەیش لە رێککەفتن ئەرا پۆستەیل دابڕیاگ، بەڵکم لە هاوسەنگییگ فراوانتر کە کورد و سوننە و شیعە لەناو ئەندازەیگ سیاسی یەکگردگ لەخوەی گرێد.

 هەردگ لایەن رێک کەفتن لەبان ئەوەگ گرنگە حکومەت نوو خزمەتگوزارییەیل و ئاوەدانکردن لە پیشینەی کارەیلی بنەێد، و پشت وە گفتوگۆ و لەیەکفامستن لەناوەین هیزە سیاسییەیلە بوەسێد جویر دەروازەیگ ئەرا چارەسەرکردن قەیرانەیل.

گفتوگۆی وەرجە حکومەت

 لەی چوارچیوە، عەبدولسەلام بەرواری سیاسەتمەدار کورد باس کرد کە سەردان نێچیروان بارزانی "نۊنەرایەتی وەرەونواچگنیگ ئەرێنی نوو کەێد ئەرا شکانن ئەو گرژییەیلە کە یاوەری لە دۊای هەڵوژاردن سەرۆک کۆمار هاتن".

 بەرواری ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: سەردانەگە "گەردینیگ نووە کە شیوەی گفتوگۆیی و راشکاوویی وەخوەی گرێد"، وە هەژمارکردن ئەوە کە کەسایەتی نێچیروان بارزانی و پەسەنکردنی "توانای گردەوکردن لایەنەیلیگ دیرێد کە وە شیوەیگ باو سەختە گرد بکریەنەو".

دۊنێد کە ئی دیدارەیلە وەرجە راگەیانن بەرنامەی حکومەتی تیەن، کاریگ کە نزیکتریان کەێد ئەرا گردەوبوینەیل ئامادەکاری ئەرا تاقیکردن هەڵوێستەیل و ئاشکراکردن دۊنینەیل وەرجە چگن ئەرا ناو مەوقەی یەکلاییکەر، وە دەسنشانکردن ئەوە کە سەردان دۊایی زەیدی ئەرا هەولێر و دیداری وەگەرد مەسعود بارزانی سەرکردەی کوردی "رەنگدانەوەی گرنگیدانیگ ئاشکراس وە هەڵوێست هەرێم لەناو رێکخستنەیل حکومەت هاتگ".

ئی جویلە لە هیچەو نەهاتیە، چۊنکە زەیدی، کە ئەرکدار کریاس وە دروسکردن حکومەت لە قۆناغیگ سیاسی ناسک، وەرجە چەن رووژیگ سەردان هەولێر کرد و وەگەرد مەسعود بارزانی و نێچیروان بارزانی و مەسرور بارزانی نیشت، لە گامیگ کە ناوەندە سیاسییەیل خوەنستنەی وە ئەوە کە هەوڵیگ زۊنەس ئەرا دۊرکەفتن لە دووارەبوین قەیرانەیل حکومەتەیل وەرین وەگەرد هەرێم.

لەلای خوەیەو، سوھاد شەممەری لێکۆڵەر لە کاروبارەیل سیاسی باس کرد کە دروسکردن حکومەت ئیسە تیەێدە ناو چوارچیوەیل جیوازیگ لە خولەیل وەرین.

ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز رووشن کرد کە عراق لەوەرانوەر پرۆسەیگ سیاسییە کە سەرۆک وەزیرەیلیگ ئەرکدارکریای سەرکردایەتیی کەێد کە تەقەلای جویلەکردن دەێد لەناوەین رێڕەوەیل تێکەڵبۊییگ، لە دروسکردن دڵنیایی لەناوەین هیزە سیاسییەیل، تا لەخوەیگردن بەشەوبوین لەناو پێکهاتەیل، وە رەدبوین وە رێکخستن پەیوەندی وەگەرد هەرێم كوردستان.

 وتیش: سەردان نێچیروان بارزانی ئەرا بەغداد "کاریگەرییگ ئەرێنی دەێد لەبارەی ئامادەیی هەرێم كوردستان ئەرا پاڵپشتیکردن حکومەت عراقی نوو"، وە پەسەنکردن ئەوە کە ئی جویلەیلە بەشداری کەن لە "نزیکەوکردن دۊنینەیل لەناوەین لایەنە سیاسییەیل جیاجیا".

وەلی گرنگی سەردانەگە تەنیا لە هاوکیشەی کورد لەناو حکومەتەگە کورت نییە، چۊنکە عراق لەوەرانوەر قۆناغیگ هەرێمی شیویاگ وسێد، وەگەرد وەردەوامبوین کاریگەرییەیل جەنگەگە لە ناوچەگە لەبان ئابووری و وزە و جویلەی بازاڕەیل، و یەیش ئەوەسە کە دۆسیەی ئارامی ناوخۆیی کردیەسە بەشیگ لە هویرەیل ئاسایش هەرێمی.

 لەی چوارچیوە، دیدار بارزانی وەگەرد حەکیم دەرکەفت، کە ئی دۊاییە دووپات کرد لەبان گرنگی "تاوانن ناکۆکییەیل" و پته‌وکردن پەیوەندییەیل، و پاڵپشتیکردن سەرۆک وەزیرەیل لە دروسکردن کابینەی "خزمەتگوزاری و چاکسازییەیل ئابووری"، وەگەرد داواکردن کۆتاییهاوردن وە ململانێ لە ناوچەگە و گلەوداین ئارامی و وازبوین عراق لەبان دەورگرد هەرێمی و ناودەوڵەتی خوەی.

دۆسیەیل هەڵواسیاگ مێزەگە وڵ نیەکەن 

 لە خود ئاست، عەلی بەیدەر، نووسەر و شیەوکەر سیاسی باس کرد کە "باوەتەگە پەیوەندی وە کەسایەتییە سیاسییەیلەو نەیڕێد وەو رادە کە پەیوەندی وە فەرهەنگ سیاسی باو لە وڵاتەگەو دیرێد".

 بەیدەر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش: حکومەت هاتگ دریژکریاییگ ئەرا هاوسەنگییەیل چوارچیوەی هەماهەنگی بوود، وەلی شایەت وەخوەیەو دۊنێد جیوازییگ لە وەڕیەوەبردن پەیوەندی لەناوەین بەغداد و هەولێر، وەهووکار ئارەزوو سەرۆک وەزیرەیل ئەرکدارکریای لە دروسکردن پەیوەندییگ ئارامتر وەگەرد هەرێم، و مەیلی نییە ئەرا ئاڵووزکردن یا دەرکردن بڕیارەیل ستەمکارانە وەرانوەر هەرێم كوردستان، وە پەسەنکردن ئەوە کە رووبەریگ فراوانتر بەخشێد ئەرا چارەسەرکردن دۆسیە هەڵواسیاگەیل لەناو شایستە دەستوورییەیل.

 یەیش ئەوەسە کە حسێن کینانی سەرۆک ناوەند ئامانج ئەرا لێکۆڵینەوەیل چوودە لای کە گردەوبوینەیل لەناوەین نێچیروان بارزانی و عەلی زەیدی ئەرکدار وە دروسکردن حکومەت تیەنە ناو ریڕەو دروسکردن هاوپەیمانییگ ئەرا وەڕیەوەبردن دەوڵەت، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە جۊر ئی دیدارەیلە وەگەرد گشت خولیگ حکومەتی نوو دووارەو بوون.

 کینانی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: دۆسیەیلیگ هەڵواسیاگ هەن لەناوەین هەولێر و بەغداد کە وە شیوەیگ راسەوخۆ باس کریەین، دیارتریانیان بودجە، و هەناردەکردن نەفت، و داهاتەیل نەفتی و نانەفتی، وەگەرد رادەی پابەندبوین هەرێم و دەسەڵاتە فیدراڵییەیل وە رێککەفتنە وەرینەیل.

ئی دۆسیەیلە ئمڕوو وە فرەتر گرنگ دەرکەفن لە هەر وەختیگ وەرین، چۊنکە مووچەیل کە ئەڵگەردیانەسە قەیرانیگ ژیانی دووارەبۊ لە هەرێم، و نەفت کە ئەڵگەردیاگەسە ناونیشانیگ هەمیشەیی ئەرا ناکۆکی دەستووری و دارایی، و بودجە کە هەر ساڵیگ لاوازی لەیەکفامسانە وەختانەیل ئاشکرا کەێد، گشتیان دۆسیەیلیگن کە لە سەردان بارزانی تاقیکردنیگ زۊنە دروس کەن ئەرا رادەی توانای حکومەت ئایندە لەبان چگن لە سیاسەت وەڕیەوەبردن قەیرانەگە ئەرا سیاسەت بەساننی.

لە وەرانوەر ئەوە، زەیدی لە ژیر فشار وەخت جویلێد، چۊنکە ئەرکدار کریاس وە دروسکردن حکومەت داوا لەلی کریاگە کە کابینەگەی لەناو مووڵەتە دەستوورییەگە پیشکەش بکەێد، وەلی ئەوە زانێد کە رەدکردن حکومەتەگە تەنیا لەڕی فرەینەی شمارەیی وەدی نیەتیەێد، بەڵکم لەڕی لەیەکفامستنسگ کە بەشداریکردن کورد و سوننە و شیعە مسۆگەر بکەێد لەناو هاوکیشەیگ کە هیچ لایەنیگ هەس وە ئەوە نەکەن کە لە دەیشت بڕیارەگەن.

لەوەر یە سەردان نێچیروان بارزانی وە تەقەلایگ چوود ئەرا دروسکردن زامنیگ سیاسی دوانە، زامنیگ ئەرا هەولێر وە ئەوەگ کە بەغداد ئایندە گلەو نیەخوەێد ئەرا زوان سزایەیل و فشار دارایی، و زامنیگ ئەرا بەغداد وە ئەوە کە هەرێم بوودە بەشیگ لە ئارامی حکومەتەگە نەک سەرچەوەی نیگەرانییگ ئەرای.

قۆناغیگ عراقی واز لەبان دەیشت

 ئی جویلە لە گرنگیپیدان دەیشتەکی وە دروسکردن حکومەت عراقی جیاوە نیەوود، کە زەیدی پەیوەندییگ لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی وەرگرد دۊای ئەرکدارکردنی، کە پیرووزبایی و مکیسیگ ئەرا سەردان واشنتۆن دۊای دروسکردن حکومەتەگەی لەخوەی گردۊد، وەگەرد قسەکردنیگ لە پەیوەندییگ عراقی ئەمریکی "پته‌و و بەرهەمدار" و پاڵپشتیکردن ئارامی هەرێمی.

 لەیرە گرنگی سەردان بارزانی فراوانتر بوود، چۊنکە ئەو یەکیگە لە فرەترین سیاسەتمەدارەیل عراقی کە توانای جویلەکردن لەناوەین پایەتەختەیل و فراکسیۆنەیل دیرێد، و لەناوەین قرسە ناوخۆیی و دەیشتەکییەیل، وەبی ئەوەگ جویر لایەنیگ پەلاماردەر دەرکەفێد، و لە مەوقەیگ کە بەغداد تەقەلای دروسکردن حکومەتیگ دەێد کە زۊ کێشە وەگەرد واشنتۆن یا تاران یا هەولێر یا هیزە سوننییەیل دروس نەکێد، بویین کەسایەتییگ لەی جۊرە بوودە بەشیگ لە ئەندازەی هاوسەنگی نەک تەنیا ئامادەبوینیگ پڕۆتۆکۆڵی.

چەودیاریکەرەیل دۊنن  کە سەرۆک هەرێم كوردستان تەقەلا دەێد، لەڕی ئی گەردینە، سێ بنەما بچەسپنێد وەرجە پەیایوین حکومەت نوو، هاوبەشی راسگانی لە بڕیار، و چارەسەرەیل دەستووری نەک قۆناغی ئەرا دۆسیە هەڵواسیاگەیل، و دۊرخستن عراق لە وای ئاڵووزکردن هەرێمی.

لە وەختیگ کە هێمان وردەکارییەیل پۆستە وەزارییەیل و بەشەوکردن پۆستەیل لەبان مەرج و پەڵپەیل وسیانە، سەردان نێچیرڤان بارزانی ئاشکرا کەێد کە جەنگ حکومەت ئایندە نەبایەس تەنیا لەبان ئەوە بوود کە کی چوودە ناو کابینەگە، بەڵکم لەبان شیوەی ئەو دەوڵەتەس کە ئی کابینە رانێدەی، و سنوورەیل پەیوەندی لەناوەین ناوەن و هەرێم، و توانای عراق لەبان خوەیگردن لە ناوچەیگ کە وە زویوەزوییگ گەورەتر لە توانای چینە سیاسییەگەی ئەرا رەسین وەپی ئاڵشت بوود.

شەفەق نیوز - واشنتۆن

شیکارییگ کە رووژنامەی "ئەلمۆنیتۆر" بڵاوی کردگە، رووژ شەممە، ئاشکرا کرد کە ئیران رەوش ئاگربەسە تورتەگە وەکار تیارێد ئەرا دووارە دروسکردن توانایەیل سەربازیی کە لە ماوەی جەنگ دۊایی زەرەد وەپییان کەفت، لەڕق تیکەڵکردن ستراتیژییەیل دووارە بڵاوبوین و پرۆسەیل ئەندازیاری پێچەوانەی ئاڵووز وە ئامانج پته‌وكردن جبەخانە وەرگرییەگەی وە ئامادەکارییگ ئەرا هەر ئاڵووزییگ ئەگەرداشۊ.

 وەپەی شیکارییەگە، "سەرکردایەتی ئیرانی چەو بڕێدە ماوەی وسانن تەقەکردن جۊر دەرفەتیگ تەکنیکی ئەرا دووارە ئامادەکردن توانایەیل سەربازیی، کە رەفتار وەگەرد تەقەمەنییەیل ئەمریکی و ئیسرائیلی نەتەقیاگ کریەێد وە هەژمارکردنیان وە دەسکەفتەیلیگ ستراتیژی کە توینرێد وەکار باریەن لە پەرەپیداین سیستەمەیلیگ ناوخۆیی دروسکریاگ ئەرا پڕکردن کەلە تەکنەلۆژییە وەرینەیل".

وتیش: کە "سوپای پاسداران ئیرانی سەرکەفتنی راگەیان لە هەڵوەشانن مووشەکەیلیگ ئەمریکی قورس لە پارێزگای هورمزگان و کلکردنیان ئەرا ناوەندەیلیگ لێکۆڵینەوە وە ئامانج ئەنجامداین پرۆسەیل ئەندازیاری پێچەوانە، وەگەرد سوودوەرگردن لە جۊرەیل جیاوازیگ لەو تەقەمەنییەیلە کە لە ماوەی جەنگ دۊایی گردەو کریانە".

هەمیش وت: کە "ئیران کار کەێد لەبان ئاڵشتکاری مەیدانەیل جەنگ وەرین ئەرا چشتیگ جۊر تاقیگەیل لێکۆڵینەوە ئەرا پەرەپیداین پیشەسازییە وەرگرییەیلی، وە سوودوەرگردن لە سزایەیل دەوڵەتی کە هیلێد بچوودە ناو مۆدێل پشتبەسین وە داهێنان ناوخۆیی و لەوەرگردن بڕیگ لە سیستەمە خوەرئاواییە وەرینەیل".

 شیکاری ئەلمۆنیتۆر دیاری کرد کە "ئیران وەرجەیە سوود لە جیماگەیل تەکنیکەیلیگ سەربازی خوەرئاوایی وەرگردیە لە پەرەپیداین بەرنامەیلی، دیارترینیان سوودگردنە لە فڕۆکەی سیخوڕی ئەمریکی RQ-170 کە دەس لە ساڵ 2011 کەفتە دەسی، و خاڵیگ وەرچەرخان لە بڕیگ لە بەرنامە سەربازی و ئاسمانییەیلی دروس کرد".

هەرلیوا دیاری کرد کە "تاران ئیسە تەقەلا دەێد ئی تەکنیکەیلە وەکار بارێد ئەرا پته‌وكردن پێگە جیۆسیاسیی، لەشان پته‌وكردن هاوکاری وەگەرد هاوپەیمانەیلی جۊر چین و رووسیا لەڕی شارەزاییەیل و تەکنیکە لەوەرگریاگەیل، وەجۊریگ کە ئامرازەیل فشار لە ململانێە دەوڵەتییەیل پته‌و کەێد".

 وەپەی شیکارییەگە، ئیران پروپاگەندە ئەرا ئەو هۊرە کەێد کە جەنگ دۊایی خاڵەیل بیهازی لە بڕیگ لە سیستەمە خوەرئاواییە پیشکەفتگەیل ئاشکرا کرد، لە وەختیگ کە راپۆرتەیلیگ هەواڵگری نشان دەن کە پرۆسەیل ئاڵشتکاری و رێکخستن ئەرا مووشەک و تەقەمەنییەیل لەناو ئەممارەیل ژیر زەوی وە ئامانج خاسەوکردن توانایەیل مووشەکی.

لە  کۆتایی وتیش: "وسانن تەقەکردن ئیسە ئارامکردنیگ تەواو نییە، بەڵکم ماوەیگە ئەرا دووارە جیگیربوین سەربازی و جیوەجیکردن وانە دەرهاتگەیلە لە جەنگ دۊایی، وەگەرد وەردەوامبوین پرۆسەیل خاسەوکردن سەکوویەیل وەشانن و دووارە مەشقپکردن وە هیزەیل لەبان بنەمایەیلیگ جەنگی نوو"

شەفەق نیوز - بەغداد

پۆلێنکردن پاسپۆرتەیل وە نیشاندەریگ گرنگ هەژمار کریەێد لەبان پێگەی دەوڵەتەیل لە سیستەم ناودەوڵەتی، وەختیگ رەنگدانەوەی ئاست متمانەی سیاسی و ئەمنی و ئابوورییە کە لەلای کۆمەڵگەی ناودەوڵەتی وەدەس تیارێد.

هەڵسەنگانن جەهانی ئەرا پاسپۆرتەیل وە شیوەیگ سەرەکی پشت بەسێد وە شمارەی ئەو رویەیلە کە هەڵگر پاسپۆرتەگە تۊیەنێد سەردانیان بکەێد وەبی خوازین ڤیزە.

 لەی چوارچیوە، هێمان پاسپۆرت عراقی پلەیلیگ دۊاکەفتگ گرێد لە رۊ ئازادی جویلەکردن، کە پۆلێن کریەێد لە پلەی سێیەم جۊر لاوازترین پاسپۆرت لە جەهان، وەپاەی پۆلێنکردن نیشاندەر هێنلی ئەرا پاسپۆرتەیل ئەرا ساڵ 2026.

 وەگورەی هەڵسەنگاننەگە، پاسپۆرت عراقی لە پلەی 99 جەهانی تێد لە بڕ 101، و لە پلەی دۊەم وەرجە کۆتایی لە رۊ عەرەبی (پلەی 20 عەرەبی)، کە ری دەێد وە چگن ئەرا تەنیا 29 رویگە وەبی ڤیزە.

 ئی توانا دیاریکریاگەیلە رەنگدانەوەی راسگانی جیۆسیاسی و ئەمنییە کە عراق ژیەێد، کە ئەوەیش لەلای خوەیەو کارگەری کەێدە بان پۆلێنکردن پاسپۆرت عراقی لە گۆڕەپان جەهانی.

بنەمای کێشەگە

 هاز پاسپۆرتەگە هەژمار نییەکریەێد وە پرسیگ ریکاری کە پەیوەندیدار بوود وە شمارەی ئەو دەوڵەتەیلە کە تۊیەنریەێد وەبی ڤیزە بچوود ئەڕایان، بەڵکم ئەوە رەنگدانەوەیگ راستەوخۆە ئەرا پایەی دەوڵەتەگە لەناو سیستەم دەوڵەتی و ئاست متمانەکردن وەپی، وەقسەی فیراس ئەلیاس مامووستای پەیوەندییە دەوڵەتییەیل لە زانکۆی مووسڵ.

وئەلیاس ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: لاوازی پاسپۆرت عراقی رەنگدانەوەی کەلیگ متمانەی ئاڵووزە کە لەڕی ساڵەیل دویرودرویژیگ لە نائارامی ئەمنی و سیاسی و ئابووری دروس بویە هەر لە جەنگە یەک لەدۊای یەکەیل، و رەدبوین وە قۆناغ دۊای 2003، و رەسین وە جەنگ دژ وە ریخریاگ "داعش".

کەسایەتیە ئاکادیمییەگە وتیش: ئی کەڵەکەبوینەیلە بەشداری کردن لە چەسپانن وینەیگ باو لەلای فرەیگ لە دەوڵەتەیل کە عراق گریە دەن وە نائارامی، کە بەێدەی ئەرا تونکردن ریکارەیل داین ڤیزە.

 دووپاتیش کرد کە کێشەگە پەیوەندی وە کەسەیلەوە نەیرێد ئەوەن پەیوەندیدارە وە ویناکردن گشتی لەبارەی ئەو دەوڵەتە کە لەلییەو تیەن، و ئەوەیش هووکاریگ یەکلاییکەرە لە بڕیارەیل دەوڵەتەیل لەبان ئازادی جویلەکردن.

لاوازییگ دامەزراوەیی

 ئەلیاس دیاری کرد کە ئی وینەی نەرێنییە وەهێزەو بوود وە لاوازییگ ریژەیی لە دامەزراوەیل دەوڵەت، تایبەت لە بوارەیل ئیدارەی سنوورەیل و سیستەمەیل بەڵگەنامەیی و حوکمڕانی.

وتیش: دەوڵەتە پێشکەفتگەیل پشت بەسن لە بڕیارەیلیان وە ئاست متمانەیان وە توانای دەوڵەتەگەی ترەک لەبان کۆنترۆڵکردن جویلەی هاووڵاتییەیلی و ریگریکردن لە ساختەکاری و مسۆگەرکردن گلەوخواردنیان.

هەرلیوا، مدوو ئابووری رۆڵیگ گرنگ دیرێد، کە شکست ئابووری ئەگەرەیل کووچکردن نایاسایی بەرزەو کەێد، و یەیش ئەوەس کە هیاێد دەوڵەتەیل  مەرجەیل سەختیگ بچەسپنن.

کارەگە زیاتر ئاڵووز بوود وەگەرد بوین هیزەیلیگ چەکدار لە دەیشت چوارچیوەی فەرمی، کە وینەی سەروەری لاوازەو کەێد و باوەڕەگە وە ژینگەیگ ئەمنی ناسەقامگیر زیای کەێد، وەقسەی ئەلیاس.

رخەیلیگ دەوڵەتی

لە وەرانوەر ئەوە، نیەتۊنریەێد رۆڵ سیاسەتە دەوڵەتییەیل پشتگووش بخریەێد، وەختیگ فرەیگ لە دەوڵەتەیل، تایبەت لە ئەوروپا و ویلایەتە یەکگرتگەیل، وەرەو تونکردن ریکارەیل کووچکردن وەرانوەر دەوڵەتە پۆلێنکریاگەیل لەناو ناوچەیل ململانێ چن.

ئەلیاس وتیش: کە لاوازی ئامادەبوین دیپلۆماسی عراقی لە واژووکردن رێککەفتنەیل دوولایەنە ئەرا وەخشین لە ڤیزە، وەگەرد بنەمای رەفتارکردن وە خود شیوە، بەشداری کەێد لە هیشتن پاسپۆرت عراقی لەناو پلەیلیگ دۊاکەفتگ، تایبەت وەگەرد وەردەوامبوین عراق لە چەسپانن مەرجەیل هاوشیوە لەبان بڕیگ لە رەگەزنامەیل.

دیارنەوین پاڵپشتی

لە لای خوەییش، باڵیۆز فەلاح عەبدولحەسەن، سەرۆک فەرمانگەی کونسوڵگەری لە وەزارەت دەیشت عراقی، دووپات کەێد کە "پاسپۆرت عراقی لاوازترین نییە باوجی خزمەت نەکریاگە"، و دووپات کرد لە گرنگی پاڵپشتیکردنی وە شیوەیگ ئاشکرا و لۆجستی لەڕی واژووکردن رێککەفتنەیل وەگەرد ئەو دەوڵەتەیلە کە ئامادەن ئەرا پیشوازیکردن لە عراقییەیل.

عەبدولحەسەن لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: پەیوەندی لەناوەین رەوش ناوخۆیی و پۆلێنکردن پاسپۆرتەگە راسەوانەس و فرە گرنگە، و هەرچەنیگ ئاسایش و ئابووری خاسەو بوود ئاست پاسپۆرتەگە بەرزەو بوود و شەپوولەیل کووچکردن کەمەو بوون، هەرلیوا ئی خاسەوبوینە رخەیل دەوڵەتەیلە کەمەو کەێد کە رخیان چوود لە مەنین عراقییەیل لەبان خاکەیلیان و داواکردن پەنابەری.

 وتیش: ئەوەگ عراق لە هەشتاگان سەدەی گوزەشتەو وەپیەو رەد بویە لە جەنگەیل و گەمارۆ و رەوشەیلیگ ئابووری سەخت "کردیەسەی دەوڵەتێگ دەرکەر"، کە هیشت دەوڵەتەیل بنووڕن وە هەڵگر پاسپۆرت عراقی وە هەژمارکردنی جۊر پڕۆژەی پەنابەر، و ئەوەیش ئەوەسە کە ریگرە لە داین ڤیزەیل یا واژووکردن رێککەفتنەیل وەخشین.

 وتیش: وەزارەت دەیشت عراقی ئیسە کار کەێد لەبان خاسەوکردن پۆلێنکردنەگە لەڕی خەسەوکردن تەقەلایەیل ئەرا واژووکردن رێککەفتنەیلیگ نوو، و دووپات کرد کە پەرەسەنین رەوشە ناوخۆییەیل بەشداری کەێد لە وەدیهاوردن ئەنجامەیل خاسیگ.

قەیران متمانە

لەلای خوەیەو،  سەلام مالیکی، وەزیر گواستنەوەی عراقی وەرین، دۊنێد کە قەیران متمانەی دەوڵەتی هووکاریگ سەرەکییە لە داوەزیان پۆلێنکردنەگە لەئەنجام کەڵەکەبوینەیل درویژیگ لە ناسەقامگیری ئەمنی و سیاسی.

مالیکی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: رخەیل لە کووچکردن نایاسایی هیلێد کۆمەڵگەی ناودەوڵەتی هاز پاسپۆرتەگە وە ئاست سەقامگیری ئابووری و ئەمنی گریە بیەن، کە بیکاری و رەوشەیل سەختی ژیان بوونە مدوو کلکردن گەنجەیل وەرەو کووچکردن یا پەنابەری.

 دیاری کەێد کە دیارنەوین رێککەفتنە دوولایەنەیل و کەمبوین تەقەلا سیاسییەیل  بنەمای رەفتارکردن وەو شیوەی کارا کەێد، تایبەت وەگەرد دەوڵەتە کاریگەرەیل، بیجگە ئارامی دراوەگە و گەشەی ئابووری هێمان لە خوار ئاست داواکریاگن ئەرا وەهێزکردن هاز پاسپۆرتەگە.

شەفەق نیوز - وەدویاچگن 

پەیمانگای "ستۆکهۆڵم" دەوڵەتی ئەرا لێکۆڵینەوەیل ئاشتی "سیپری"، رووژ دووشەممە، خەوەردا کە خەرج سەربازی جەهانی بەرزەو بوی ئەرا ئاستیگ پەیمانەیی لە ماوەی ساڵ 2025، وە توومارکردن یانزەهەمین ساڵ لەبان یەک لە بەرزەوبوینەیل، کە پاڵپێوەدریاگە وە جەنگەیل و گرژییە جیۆسیاسییەیل.

 داتایەیل پەیمانگاگە نیشان دان کە خەرج دەسکاریکریای وەپەی هەڵاوسان وە ریژەی 2.9٪ لەبان بنەمای ساڵانە بەرزەو بوی ئەرا رەسین وە نزیکەی 2.89 تریلیۆن دۆلار، کە یەیش بڕ بەرزەوبوینەگە لە ماوەی دەیەی گوزەشتە ئەرا 41٪ بەرزەو کەێد.

وەپەی راپۆرتەگە، بەرزەوبوینەگە وە خێراییگ یەواشتر هات لە وەراورد وە ساڵ 2024، لە رەنگدانەوەیگ ئەرا داوەزین خەرج سەربازی ئەمریکی لەبان هاوکارییە پیشکەشکریاگەیل ئەرا ئۆکرانیا، وەگەرد زیایکردن واشنتۆن ئەرا بەرهەمهاوردن لە توانا ئەتۆمی و باوەیلی.

 شارەزای "سیپری" دیێگۆ لۆپێز دا سیلڤا وت: ویلایەتە یەکگرتگەیل جویر گەورڵترین خەرجکەر سەربازی لە جەهان وە جیاوازییگ فراوان مەنیەسەو، و چەوەڕی کریەێد کە خەرجییەیلی دووارە بەرزەو بکەێد دۊای راگەیانن لەبان پلانەیلیگ ئەرا زیایکردن خەرجییەگە.

بەرزەوبوین لە خەرج ئەوروپی یەکیگ بوی لە دیارترین مدووەیل بەرزەوبوین جەهانی، دۊای ئەوەگ خەرجییە سەربازییەیل لە کیشوەرەگە وە ریژەی 14٪ لە ماوەی 2025 بەرزەو بوین.

دا سیلڤا وتیش: رخەیل لە دڵنیابوین ئەمریکا جویر هاوبەشیگ لە هاوپەیمانی باکوور ئەتڵەسی "ناتۆ" بەشداری لە زیایکردن بودجەیل کرد، وەگەرد تەقەلای حکومەتەیل ئەرا وەهێزکردن ئاسایشیان لەناو ژینگەیگ دەوڵەتی خراوبۊ.

ئەڵمانیا پلەی چوارەم لە جەهان گرد دۊای ئەمریکا و چین و رووسیا، دۊای ئەوەگ خەرجیی وە ریژەی 24٪ بەرزەو بوی ئەرا رەسین وە 114 ملیار دۆلار، و ئەرا یەکەم جار لە ساڵ 1990ەو، خەرجییەیل وەرگری ئەڵمانی لە ئامانج "ناتۆ" کە رەسێدە 2٪ لە بڕ بەرهەم ناوخۆیی رەد بوی، لە وەختیگ 22 ئەندام ئەوروپی لە هاوپەیمانییەگە ئی پێوەرە وەدی هاوردن.

 لە جەنگ وەردەوام ئەرا ساڵ چوارەم، هەریەک لە رووسیا و ئۆکرانیا خەرج سەربازییان دووارە بەرزەو کردن، لە وەختیگ خەرجییەیل ئۆکرانیا رەسیە نزیکەی 40٪ لە بڕ بەرهەم ناوخۆیی، وەگەرد کلکردن زیاتر لە 60٪ لە خەرج حکومی ئەرا سوپا.

هەرلیوا خەرج سەربازی لە شمارەیگ لە دەوڵەتەیل ئاسیایی بەرزەو بوی، لەناویانیش چین و ژاپۆن و تایوان و هیندستان و پاکستان، لە سای وەردەوامبوین گرژییە هەرێمییەیل.

باوجی لە خوەرهەڵات ناوڕاس، خەرجییەگە وە شیوەیگ کەم تەنیا لە ماوەی 2025 زیاس کرد، و لە ئیسرائیل، خەرجییەگە داوەزیا، و توێژەرەیل "سیپری" ئەوە گلەو دان ئەرا کەمەوبوین خەسی جەنگەگە لە غەزە دۊای رێککەفتن ئاگربەس وەگەرد بزووتنەوەی "حەماس" لە یەنایەر/ کانوون دۊەم 2025.

 لە ئیران، خەرج سەربازی وە بەهای دەسکاریکریای وەپەی هەڵاوسان داوەزیا لەوەر رەوشە داراییە سەختەیل، لە وەختیگ پەیمانگاگە وت: لە وەخت هەژمارکردنی وە بەهای ناوەکی بەرزەو بویەسەو.

 شارەزاسگ لە پەیمانگاگە وەناو زوبەیدە کەریم دووپات لەبان ئەوە کرد کە شمارە فەرمییەیل "وە ئەگەر فرەیگ لە ئاست راسگانی خەرجی ئیرانی کەمەو کەن"، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە تاران هەرلیوا داهاتەیلیگ نەفتی لە دەیشت بودجە وەکار تیارێد ئەرا دابینکردن پۊل سوپاگەی، لەناویانیش بەرهەمکاری مووشەک و درۆنەیل.

 دا سیلڤا مەزەنە کرد لە وەردەوامبوین  بەرزەوبۊن لە خەرج سەربازی جەهانی لە ماوەی ساڵ 2026، لە سای فرەبوین ململانێ و سەختی نووڕین خاسەوبوینیگ زوی کە ئی رێڕەوە پێچەوانەو بکەێد.

راپۆرت ساڵانەی "سیپری" لەبان خەرج سەربازی جەهانی وە یەکیگ لە گشتگیرترین بنکەیل داتا لەی بوارە هەژمار کریەێد، کە خەرجییەیل کەسەیل و هاوکارییە سەربازییەیل لەخوەی گرێد، بیجگە لێکۆڵینەوە و پەرەپیدان سەربازی.

شەفەق نیوز - ئەڵگەردانن تایبەت

وەڕێوەبەر هەواڵگری تورکی ئیبراهیم قاڵن، وەرپرسەیل پارتی داد و گەشەپیدان دەسەڵاتدار ئاگادار کرد لەبان پەرەسەنین دەسپێشخەری "تورکیا وەبی تیرۆر"، لە وەختیگ رووژنامەی "تورکیا ئەلیەوم" وت: سەرچەوەیل پارتەگە دۊنن هیچ وەرەونواچگنیگ گرنگ وەدەس نەهاتیە کە لەو "چەککردن رەمزی"ە رەد بوود کە وەگەرد پەکەکە رۊ دا.

راپۆرتەگە، لە سەرچەوەیلی وت: قاڵن پیشکەشکردنیگ خستە رۊ ئەرا پارت دەسەڵاتدارەگە، لەناوی رەسیە "نەوین هیچ پەرەسەندنیگ نوو شایستەی باسکردن، بیجگە لە چەککردنیگ رەمزی لەی بوارە".

وەپەی خود سەرچەوەیل، پەکەکە "چەک خوەی دانەناس، و هیمان چەکدارەیلی هەن، و پرسیار کرد و وت: "چۊ بڕیارە ئەنقەرە یاسایگ لەی رەوشە رەد بکەێد؟ یاساگە لەبان واقیع ماددی دروس کریاس.. لەی وەخت ئیسە، هۊچ راسییگ ماددی نییە کە نیشان بەێد لەبان ئەوە کە چەکەیل فڕە دریانە.. پارتی یەکسانی و دیموکراسی ئەرا گەلەیل دەقیگ یاسایی نۊسیاگ خوازێد لە گریمانەیل و گومانەیل.. یە نیەتۊیەنێد رۊ بەێد".

راپۆرتەگە لە سەرچەوەیل پارتی داد و گەشەپێدانەو وت: "دۊاکەفتنەگە لەلای ئیمەو نییە، و سەرچەوەگەی (پارتی کرێکارەیل)ە. و ئەگەر پەرەسەنینیگ وەرچەو لەبارەی چەککردن هەس، ئەوە گامەیلیگ یاسایی وە شیوەیگ زویوەزوی گیرێدە وەر"، وتیش: کە ئەوان چەوەڕی چەسپاننەیلیگن لە دەزگای هەواڵگری تورکی و میکانیزمەیل ترەک ئەرا دڵنیابوین.

 راپۆرتەگە دیاری کرد کە وەرپرسەیل پارتی داد و گەشەپیدان وە جویر ئەوە هەژماری کەن کە سەرکردایەتی کرێکارەیل كوردستان لە قەندیل باکوور عراق ئیرادەی راگەیانریای ئەرا سەرۆک زیندانیکریای پارتەگە عەبدولڵا ئۆجەلان خەنە پشتگووش، کە بانگەشەیگ ئاشکرا کلکرد کرد ئەرا چەککردن پارتەگە و هەڵوەشاننی. وەرپرسەیل پارت دەسەڵاتدارەگە وتن: 

 پارتی یەکسانی و دیموکراسی ئەرا گەلەیل و پارتی کرێکارەیل كوردستان راسگوو نین، وە دیارخستن ئەوە، وەپای ئەوەگ راپۆرتەگە وتیەسەی، کە ئەوان "وتن: ئەگەر دەسەیگ دروس کریا ئەوە زویترەو بوود، و ئەگەر راپۆرتەگە رەسی ئەوە زویترەو بوود، و ئەگەر دەسەگە سەردان ئیمراڵی کرد ئەوە زویترەو بوود، باوجی هیچ پەرەسەنینیگ نەوی کە لە چەککردن رەمزی رەد بوود".

 وەپەی وەرپرسەیل پارت دەسەڵاتدارەگە، بایەسە لەبان پارتی یەکسانی و دیموکراسی ئەرا گەلەیل، لەجیای تەقەلای تەمێکردن حکومەتەگە، چەککردن بخەێدە بان خشتەی کارەیل، وتنیش: ئەوان "وە وەردەوامی خوەیان لە پرس چەککردن دویرەو کەن و ئیرادەی ئۆجەلان پشتگووش خەن"، وە توومەتبارکردن "سەرکردایەتی قەندیل" (پارتی کرێکارەیل) وە ئەوە کە ئەوان "نیەخوازن لە ملیارا دۆلار لە داهاتەیل واز بارن".

 راپۆرتەگە، لە سەرچەوەیل پارت دەسەڵاتدارەگە، رەسیە ئەوە و وت: جەنگ ئیرانی کاریگەری لە پرۆسەگە لە مەوقەیگ ناسک کرد، دیاری کرد کە "باوەڕمان ئەوە بوی کە بایەسە چەسپاننەیل و ئەنجامە خوازیاگەیا لەی مانگە پیشکەش بکریەین و بایەسە وەرەو گام رێکخستن یاسایی بچیمن، باوجی وەختیگ هووکار ئیرانی هاتە ناو، رەوشەگە ئاڵشت بوی".

شەفەق نیوز - سلێمانی / هەولێر كوشيان ژنه جەنگاوەر كورد ئیرانی "غەزاڵ مەولان" رویداویگ گوزەرا نەوی لە توومار رویداوەیل رووژانە، بەڵکم ئەڵگەردیا ئەرا دۆسیەیگ رای گشتی لە هەرێم كوردستان، دۊای ئەوەگ قسە و باسەیل پزیشکی وەگەرد سای سیاسەت تیکەڵ بوین، و پرسیارەیلیگ سەنگین لەناوی دەرکەفتن لەبارەی بیلایەنی دامەزراوە تەندروسیەیل و سنوور وەرپرسیاریتییان لە مەوقەی کار ناکاوی.

"مەولان" کییە؟

غەزاڵ، ئەو ژن گەنج كوردە کە بنەچەی لە شار بۆکانە و لە مەهاباد نیشتەجی بوی، زۊ تیکەڵ وە کار سیاسی و چەکداری بوی، وەرجە ئەوەگ لە کۆتاییەیل ساڵ 2025 بچوودە ناو رزەیل پیشمەرگەی "کۆمەڵە"ی زەحمەتکیشەیل كوردستان حزب ئۆپۆزسیۆن ئەرا رژیم لە تاران. 

وەپای ئەوە کە یەکیگ لە سەرکردەیل حزبەگە لە لێدوانیگ تایبەت ئەرا پەیامنێر ئاژانس شەفەق نیوز باس کرد و وت: نزیکەی دوو ساڵ هاتیەسە لەناو رزەیل پیشمەرگە، و شوی کردۊدە  چاڵاکوانیگ کە گرنگی وە مافەیل ژنەیل دیاد، کە یەیش کردیەسە نموونەیگ ئەرا ئەو ژنە كوردەیلە کە ری تێکۆشان هەڵوژاردنە.

لە 14ی نیسان 2026، رێڕەو ژیانی وە شیوەیگ "لەناکاو" ئاڵشت بوی، وەختیگ پەلاماریگ وە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان ئیرانی کەمپ "سورداش" کردە ئامانج کە ئەندامەیل حزبەگە لەناوی بوین لە سنوور پارێزگای سلێمانی.

گەشت مەرگ

 ئەو سەرکردەگە کە نەخوازیە ناو خوەی ئاشکرا بکەێد لە لێدوانیگ ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات لەبان ئەوە کرد کە "غەزاڵ" تویش زەخمەیل سەختیگ هات، و ئەرا خەسەخانەی "شۆڕش" بریا و فریاگوزارییەیل سەرەتایی وەرگرد، وەرجە ئەوەگ کلی بکریەێد ئەرا خەسەخانەی "بەخشین" لەوەر نەوین توانایەیل، و تایبەت لە بەش چەودیاری هویرد، باوجی کلکردنی   وە چارەسەر چەوەڕیکریاگ نەڕەسی، بەڵکم خەسەخانەی دۊم رازی نەوی پیشوازیکردن لەلی بکەێد وە دەسپیچگ نەوین نۊسراویگ فەرمی لە لایەنە ئەمنییەیلەو، هەرچەن لە خەسەخانەیگ حکومی سەروە هیزەیل پیشمەرگە سەروە هەرێم كوردستانەو کل کریاۊد.

 سەرکردەگە باس ئەوە کرد کە ئی رەدکردنە بویە مدوو "خراوتربوین" رەوش تەندروسیی و گیانلەدەسداینی دۊای وەختێگ کەم، وتیش: شایەت ئەو وە مدوو وە سروشتێگ سیاسی یا هۊری بویە، کە سەختە دویرەو بخریەن، وەگورەی قسەی خوەی.

وەڵام دوو خەسەخانە

لە وەرانوەر ئەوە، کاروان عەلی، نوێنەر خەسەخانەی "بەخشین"، قسەیگ جیاواز پیشکەش کرد و  دووپات کرد کە خەسەخانەگە پابەندە وە رینماییەیل وەڕێوەبەرایەتی تەندروسی سلێمانی کە مەرجەیلیگ دەێد ئەرا بویین نۊسراویگ فەرمی لە پۆلیسەو ئەرا پیشوازیکردن لە بیمارەیل، وتیش: خەسەخانەگە بەشیگ ئەرا چەودیاریکردن هویرد نەیرێد، بەڵکم تەنیا بەش ناوخۆیی لەناویە، کە یەیش لە توانای کەمەو کەێد ئەرا رەفتارکردن وەگەرد بیمارەیە سەختەیل.

هەرلیوا،  هەڵگورد جەلال، نوێنەر خەسەخانەی "ئاسیا"، هەر پەیوەندییگ خەسەخانەگە وە دۆسیەگە رەد کرد، دووپات کرد کە غەزاڵ لە بنەڕەتەو ئەرا لای ئەوان نەهاتگە، و خستن ناو خەسەخانەگە لەناو ئی دۆسیە کاریگ رەدکریاگە، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە یەکەمایەتی لە جۊر ئی زەخمدارەیلە بایەسە ئەرا رزگارکردن ژیان ییمارەگە بوود.

قسەیل تەندروسی كوردستانی

و لە ناو ئی قسە و باسەیلە، دکتۆر ئیسماعیل، راگەیاننکار لە کەرت تەندروسی لە سلێمانی، دووپات کرد کە  یەکەم چشت کە پزیشک فێری بوود سۊنخواردن پزیشکییە کە لەبان مرۆڤایەتی و مقیەتیکردن ژیان ییمارەگە وەسیاس، و دیاری کرد کە هەر کەموکوڵییگ هەرچەیگ بوود، بایەسە بەرزەو بکریەێد ئەرا لایەنەیل تایبەتمەن ئەرا مسۆگەرکردن دووارە نەوینی.

وەزارەت تەندروسی لە حکومەت هەرێم كوردستان وە رۆڵ خوەی چگ ناو کڕ قەیرانەگە، و لە بەیاننامەیگ وت: دامەزراوە تەندروسیەیل پابەندن وە رزگارکردن ژیان بیمارەیل وەبی هەر رەچاوکردنیگ سیاسی، و راگەیانن دروسکردن دەسەیگ وەشکین فەرمی وەپشتبەسین وە یاسای ماف بیمارەیل ژمارە (4) ئەرا ساڵ 2020 و رینماییەیل وەشکین شمارە (16) ئەرا ساڵ 2022، ئەرا ئاشکراکردن وردەکارییەیل رویداوەگە و پرسیارکردن لە کەمتەرخەمەیل.

رەهەند یاسایی و دەوڵەتی

لە ئاست یاسایی، ئی دۆسیە وەگەرد بنەمایەیلیگ چەسپیاگ لە یاسای ناودەوڵەتی مرۆیی یەک گرێد، کە رێککەفتننامەیل "جنێف" دەق دەێد لەبان ئەرک چارەسەرکردن زەخمدارەیل وەبی جیاوازی، لە وەختیگ پسپۆڕەیل دووپات کەن کە رەدکردن پیشوازیکردن لە زەخمداریگ وە شکانن ماف ژیان و ئەرا بنەمای بیلایەنی پزیشکی دریەێدە قەڵەم، و هاتێ لە بڕیگ جار بڕەسێدە ئاست کار تاوانکاری.

ئی دەسنشانکردنە شمارەیگ لە یاساناسەیل پاڵپشتیی کردن، کە پارێزەر رێزان دلێر لە لێدوانیگ ئەرا ئاژانسەگە وت: وەرپرسیاریەتی کەفێدە بان شان لایەنە پەیوەندیدارەیل ئەرا ئاشکراکردن راسییەگە، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە پارێزەرەیل چەودیاری دۆسیەگە کەن ئەرا دیاریکردن ئەرک خەسەخانەیل لە بیماریەیل بار لەناکاو.

لە وەختیگ رەحمان غەریب، هەماهەنگکار ناوەند "میترۆ"، باس ئەوە کرد و وت: ئەوەگ رویدا شکاننیگ نیشان دەێد ئەرا بنەمایەیل کار پزیشکی، و وەگەرد وینەی هەرێم جویر شوینیگ واز ئەرا پەنابەرەیل نیەگونجێد.

نووڕین ئەکادیمی

و لە خوەنستنبگ فراوانتر، مامۆستای زانکۆی سلێمانی تانیا تاهیر پەیوەندی دۆسیەگە وە چوارچیوەیگ مێژوویی و کۆمەڵایەتییەو بەساۆ، کە لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: کوشتن ژنەیل لە تێکۆشان كوردەواری کاریگ نوو نییە، باوجی رەفتار بڕیگ لە دامەزراوە تەندروسییەیلە  وتیش؛ بیگانەس لە فەرهەنگ سلێمانی، و دووپات کرد کە نەبایەس ئەو کەسەیلە لە خوەرهەڵات كوردستانن لەبان خاک خوەیانن جویر میوان رەفتار وەگەردیان بکریەێد، وە هوشداریداین لە وەسیاسیکردن دۆسیەگە یا وەکارهاوردنی لە یەکلاییکردن هەژمارەیل ناوخۆیی.

هەرلیوا ریخریاگ "خوەر نەتەوەی كورد" و لە زوان چاڵاکوان شەهباز سدیق، لە لێدوانیگ ئەرا پەیامنێرمان نەفرەت لەو پەلامارەیل سەختە کرد کە خاکەیل كورد کەنە ئامانج، و دیاری کرد کە ئەوەگ رویدا لە رەفتارکردن وەگەرد غەزاڵ پرسیارەیلیگ جدی دروس کەێد، تایبەت وەگەرد دەسنشانکردن ئەرا پاشخانەیلیگ سیاسی ئەگەرپیکریاگ ئەرا بڕیگ لە لایەنەیل.

لیکەفتەیل نەوسیانەو

دۆسیەگە لە سنوورەیل دامەزراوە تەندروسییەیل نەوسیا، بەڵکم دریژەو بوی ئەرا دۊای گیانلەدەسداین، وەختیگ سەرکردەیگ لە "کۆمەڵە" ئاشکرا کرد، کە بڕیگ لە مزگەفتەیل رازی نەوین تەرم غەزاڵ وەربگرن ئەرا جیوەجیکردن مەراسیم وەخاکناین وەسنگ ئەوە کە شووردن ژن   ژن لەناو مزگەفت لەڕوی شەریعەت دروس نییە، کە ئەرا ئەوەگ تۊیەنریا پەنا ئەرا چشتیگ تر بوریەێد، جۊر تەواوکردن شووردنی لە ماڵیگ تایبەت، باوجی ئەوە نەکریا.

 لەی چوارچیوە، بانگخواز ئیسلامی و نۊسەر كورد ئیدریس کاریتانی  ناڕەزایەتی خوەی نشان دا، کە لە لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: ئەوەگ رویدا دویرکەفتنیگ نیشان دەێد لە بەها ئایینی و مرۆییەیل، وە پشتبەسین وە هەڵوێستەیلیگ لە ژیاننامەی پەیغەمبەر کە دووپات لەبان رێزگرتن لە مرۆڤ وەبی رەچاوکردن ناسنامەگەی کەێد، کە وت؛ رویداوەگە مینێدە پەڵەیگ شەرمەزاری کە سەختە بسڕیەێدەو.

هەڵوێستیگ مرۆیی

لەلایگ ترەک، سیاسەتمەدار كورد سەردار عەبدولڵا کە خوەی دەس کردە مەراسیم وەخاکناین "غەزاڵ" وت: جویر دۊت خوەیە، کە ئەوە ئەرکیگ ئەخلاقی و نەتەوەییو، دۊای ئەوەگ دەسی نەڕەسیە ئەو چشتە کە هەر "شەهیدیگ" ترەک دەسی رەسێدە پی، هەمیش وت: مەرجداین لەبان بویین نۊسراویگ لە پولیس ئەرا چارەسەرکردن زەخمدار جەنگ "دەسپیچگ قەبووڵنەکریاگە"،  و دووپاتیش کرد کە زەخمدارەیل جەنگەیل لە گشت شوینیگ وەبی کوت و بەند چارەسەر کریەین، وەبی رەچاوکردن سەروەبوینیان.

لەناو ئی هەڵوێستە جیاوازەیلە، وینەیگ ئاڵووز ئەرا یەک دۆسیە دروس بوود: گەنجیگ زەخمدار بوی لە پەلاماریگ سەربازی، باوجی چارەسەر لە وەخت گونجیاگ وەرنەگرد، دۊاتر کەفتە وەر ئاڵووزییەیلیگ تەنانەت دۊای مردنییش.

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

رێباز هوشیارانەی بەغداد لە رەفتارکردن وەگەرد ئاستەنگە ناوخوەیی و هەرێمییەیل وەردەوام نەمەنیەسەو، وەپای ئەوەگ رووژنامەی "زە ناشناڵ" کە وە ئینگلیزی دەرچوود وت: دی کە ساڵەیلیگ لە وەهرەگردن عراق وە ئاشتی و ئابووری و گەشەی ئابووری، شایەت گشتیان بکەفنە رخداری لەوەر لیکەفتە سیاسییەیل ئەرا جەنگ ئەمریکی - ئیسرائیلی وەبان ئیران.

 رووژنامەگە کە لە "ئەبوزەبی" دەرچوود لە راپۆرتیگ کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کرد وت: نەخوازین بەغداد یا نەتوانینی لەبان وەرگردن هەڵوێستیگ یەکلاییکە لە جەنگەگە، شایەت وەو واتە بوود کە توەنێد بوودە نێچیر لایەنە کارا دەسدرویژکارەیل وە شیوەیگ زیایەوبوی لە بانان، و یەیش ئەو چشتەس کە توەنێد بوودە ندوو گلەوداین عراق ئەرا قۆناغیگ کە ناسریەێد وە قەیرانەیل درویژ و بی ئارامی.

 راپۆرتەگە دیاری کرد کە سیستەم دەستووری عراقی لە ساڵ 2003ەو، ری وە بڕیگ لە لایەنە کارایەیل داگە کە رۆڵیگ گەورە لە سیاسەتەیل وڵاتەگە بوینن، تایبەت ئەو گرووپەیلە کە هاوپەیمانن وەگەرد ئیران و کە وە ئاستیگ گەورە کۆنترۆڵ ئابووری خوەیان وەرەونوا بردنە و ئیسە وە سەروەخوەییگ دارایی کار کەن.

 راپۆرتەگە دیاری کرد کە وەگەرد گرژییە دووارەبویەیل لەناوەین دامەزراوەیل دەوڵەت و ئی گرووپەیلە، بەڵام حکومەتە یەک لەدۊاییەکەیل خوەیان لە رۊوەڕۊبوین راسەوخۆ وەگەردیان دویر خستن، کە رێبازیگە وە شیوەیگ وەردەوام مەنیەسەو، کە بەشداری کرد لە ئارامگردن ماوەیەیلیگ لە میژوو هاوچەرخ وڵاتەگە.

 دۊای ئەوەگ یاس ئەو گرووپەیلە کرد کە هاوپەیمانن وەگەرد ئیران مقیەتی خوەیان کەن  لە چگن وەرەو جەنگ غەززە، تەنانەت وەگەرد رۊوەڕۊبوین بڕیگیان ئەرا فشار ئەرا ئامانجگردن سامانە ئەمریکی یا ئیسرائیلییەیل، رووشنیش کرد کە ئی گرووپەیلە لە ماوەی ئی جەنگە ئامانجەیل ئەمریکی لە بەغداد و هەرلیوا ئامانجەیلیگ لە هەرێم كوردستان و دەوڵەتەیل کەنداو دانە وەر پەلامار، وەگەرد ئاگرەیل ئەمریکی ئەرا تووڵەسەنین، کە عراق تەنیا دەوڵەتەس لە ناوچەگە کە گشت لایەنەیلە وە شیوەیگ راسەوخۆ کردنەسەی ئامانج.

راپۆرتەگە هەمیش وت: بڕیار بەغداد ئەرا دویرەوکەفتن لە رۊوەڕۊبوین باڵەیل هاوپەیمان وەگەرد ئیران لە گوزەشتە پەیوەندی وە ئەوە نەیرێد کە وە لە ئەوان بیهازترە لەڕۊ سەربازییەو، بەڵکم ئەرا دویرەوکەفتن لە  رۊوەڕۊبوینیگ کە ئارامی وەرد تاران بشیونێد، و دویرەوکەفتن لە شیواننیگ ناوخۆیی گەورە، هەمیش لەڕخ ئەوڵ کە بوودە هووکار پارچەبوین لەناو رزەیل دەزگا ئەمنییەیل، هەرچەن ئەوەگ بڕڤگ لە شیکارەیل وتنە: ئی رخەیلە زیایچگن بوینە.

هەرچەن راپۆرتەگە  ئەوە وە مەحاڵ دادە قەڵەم، چۊ ئەو جۊرە رۊوەڕۊبوینە پەرە سینێد، بەڵام   وە کەمترین مەزەنە نووڕێد کە یە دروسبوین قەیرانقگ سیاسی ناوخۆیی سەخت نزیکەو کەێد کە ساڵەیلیگ ئەرا چارەسەرکردنی خوازێد.

دۊای ئەوەگ راپۆرتەگە باس لە ئاڵووزییەیل پرۆسەی سیاسی و گروسکر6 حکومەت کرد کە لەوەر جەنگەگە دۊا خریا، دیاری کرد کە  هەر وەو گرنگیە، مەردم وە شیوەیگ گەورە بەشەو بوینە لە وەڵامدان وڵاتەیلیان ئەرا جەنگ ئیران، لە وەختیگ کە هاووڵاتییەیل لە هەرێم كوردستان وە تونی دژ تیکەڵابوین وسیان، هاووڵاتییەیل ترەک لە بەشەیل ترەک وڵاتەگە وە شیوەیگ سەخت لەبان ئی پرسە بەشەو بوینە.

راپۆرتەگە هەمیش وت: پەیمانەیلیگ لە وەردەس نییە، بەڵام هیچ گومانیگ نییە لەوە کە چینیگ گەورە لە دانیشتگەیل عراق، لەناویانیش بڕیگ لەو گرووپەیلە کە محمد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرەیل هەوەجەی وە پاڵپشتییان دیرێد ئەگەر بخوازێد جویر سەرۆک وەزیرەیل گلەو بخوەێد، یا ئەوەسە هاوسووزی وەگەرد ئیران بیاشتوون یا وە ئاشکرا دوژمن ئیسرائیل و ئەمریکا بوون.

 وتیش: بەڵگەیلیگ زیای هەن لەبان ئەوە کە چینەیلیگ دیاریکریاگ لە مەردم لەوەر رویداوەیل دۊایی توندترەو بوینە، و لەوەر یە جویلەکردن دژ ئەو گرووپەیلە کە هاوپەیمانن وەگەرد ئیران لە کەشوهەوای ئیسە، جویر خیانەتیگ ئەرا فرەیگ لە عراقییەیل هەژمار کریەێد.

 لە وەختیگ راپۆرتەگە نشان دا کە ئی ژینگەی ئەمنی ئاڵشتبوی و خراوترە، باس لە شیوەیگ ناکاوی ئابوورییەگە کرد کە لە ئاسوو دەرکەفێد، کە بڕیار ئیران ئەرا بەسانن گەروو هورمز، ملیارا داهات لە پیشەسازی نەفت عراقی لەکیس دا، و یەیش هەڕەشە لە توانای دەوڵەت کەێد لەبان دایین مووچەیل وە خانەنشینییەیل، هەرلیوا نیشان دا کە عراق تا چەنیگ کاریگەرە وە بەرژەوەنییە ستراتیژییە ئیرانییەیل. راپۆرتەگە زیاتر باس کرد کە "رێباز هەشیارانەی بەغداد دی وەردەوام نییە"، وە رووشنکردن ئەوە کە لە سای ئەگەر نەڕەسین دانوسەنینەیل لەناوەین ئەمریکا و ئیران ئەرا چارەسەریگ هەمیشەیی، "هەردگ هیزەگە دووپات لەبان ئەوە کەن کە دەوڵەتەیل ناوچەگە لایەنگری بکەن، لەناویانیش ئەوانەگ لە ناتەباییە ناوخۆییەیل ناڵن، کە یەیش لەڕاسی لە لوبنان رویدەێد"، و وت: ئەوەگ پەیوەندی وە عراقەو دیرێد، ئەوە ئەمریکا و حکومەت هەرێم كوردستان و بڕیگ لە دەوڵەتەیل کەنداو هاتێ داوا لە بەغداد بکەن ریکارەیلیگ جدی دژوە هیزە هاوپەیمانەیل وەگەرد ئیران جیوەجی بکەێد، و شایەت واشنتۆن پەنا بوەێدە هەڕەشەکردن لە حکومەت عراقی وە سزایەیل ئابووری.

 راپۆرتەگە وە پەسەنتر زانست کە ئی گرووپەیلە "رەفتار نێچیرگرانەیان" تونەو بکەن وەخاتر وەرەونوابردن هەڵوێست تاران، و هاتێ لەوەر هەڵوێست نەرم بەغداد گاڵ ویرەدارەو بوین، و لە خود وەخت وتیش: دۊرە حکومەت عراقی کە لەناوەین هەردگ هیزەگە گەمارۆ درياس، بتوەنێد ناگونجیان خوەی لەناوەو چارەسەر بکەێد یا وەرەنگار سیاسەت ئی گرووپەیلە لەبان زەوی راسگانی بوودەو.

 راپۆرتەگە لە کۆتایی وت: "لێرە رخداریە یەکلاییکەرەگە دەرکەفێد کە جەنگەگە لەبان عراق دروسی کرد"، کە لە چوارچبوەی ژینگە نووەگە، واشنتۆن هەڵوێست گریمانەیی حکومەتەگە، وە دویرەوکەفتن لە رۊوەڕۊبوین ناوخۆیی فامێد تەنانەت لە بچۊکترین پرسەیل، جویر رازیبوین و پاڵپشتیکردنیگ ئەرا ئیران.

راپۆرتەگە هوشداری دا کە لە ئەگەر رویداین ئەوە، "بایەسە چەوەڕی رۊوەڕۊبوین سەربازی زیاتر لە عراق و کەفتن زیانەیل ئابووری زیاتر بکەیمن".

راپۆرتەگە کۆتایی هاورد و وت: کە عراقییەیل وەرجە چەن مانگیگ دەنگ دان، و ئامادە بوین ئەرا ئەوەگ حکومەتیگ نوو وەرپرسایەتی بگرێدە دەس و وەردەوام بوود لە چەسپانن گەشەپیدان و ئارامی، بەڵام لە جیای ئەوە، دەوڵەتیان ئیسە بویەسە پشتینەیگ لە جەنگ لەناوەین هیزەیلیگ کە هیچ کۆنترۆڵیگ لەبانیان نەیرێد.

شەفەق نیوز - بەغداد/ تاران/ واشنتۆن

سێ چەودیار لە عراق و ئیران و ئەمریکا ریگرن لەبان ئەوە کە شکست خول دانوسەنین دۊایین لەناوەین واشنتۆن و تاران لە پایتەخت پاکستانی ئیسلام ئاباد مانای کۆتاییهاتن رێڕەو دیپلۆماسی وە شیوەیگ تەواو نییە، بەڵام ناوچەگە خەێدە وەرانوەر قۆناغێگ راگوزەر لەناوەین وەردەوامبوین گفتوگۆیەیل و ئەگەر گلەوخواردن بەرزەوکردن سەربازی.

 چەودیارەیل باس ئەوەگ رویدا کەن کە نوێنەرایەتی "پاشەکشەیگ گەورە" کەێد لەناو ئەو بانمیچ گەشبینییە کە بەرزەو کریاوێد، لە وەختیگ ئەمریکا چگە ناو قۆناغ "هەڵوژاردنەیل سەخت"، لە ناوڕاس دەسگردن توند ئیرانی وە "کلیل جەنگ"، کە گەروو هورمزە، کە دەس لەلی هەڵنیەگرێد مەگەر چارەسەریگ ریشەیی ئەرا قەیرانەگە لەناوەین هەردگ لایەنەگە وەدی باێد.

خول گفتوگۆیەیل دۊایین، کە زیاتر لە 20 سەعات وەردەوام بوی، هات، لە ناوڕاس ئومیدەیل ناودەوڵەتی وە ئەگەر چەسپانن ئاگربەسیگ درویژماوە لەناوەین واشنتۆن و تاران، بەڵام هەردگ شاندەگە لە وەختیگ زۊ لە شەوەکی رووژ یەکشەممە وڵی کردن وەبی هیچ رێککەفتنیگ، لەبان ئەوەگ وەسف کریا وە "بەرزترین ئاست نوێنەرایەتیکردن گفتوگۆ لە ساڵ 1979ەو تا ئیسە".

وەپای دزەپیکردنەیل سیاسی کە راپۆرتەیل جیاجیا باسیان کردنە گر دیارترین خاڵەیل ناکۆکی گەردیەسە دەور سێ کەیس ناوەندی (بەرنامەی ئەتۆمی ئیرانی، و تایبەت پرس پیتانن یۆرانیۆم، و کەیس دەسوەردان هەرێمی ئیرانی، و گەروویگ هورمز)، بیجگە لەوەیش باج و رەدبوین دەریایی لەخوەی گرێد.

وەپای سەرچەوەیل دیپلۆماسی، دانیشتنەیل "لەیەکفامستن بەشەکی وەبی پیشکەفتنیگ راسگانی" وەخوەیان دینە، ئەوەیش کە دۊاتر ئیسماعیل بەقایی قسەکەر وەزارەت دەیشت ئیرانی دووپاتی کرد، وە وتنی کە "دیپلۆماسی کۆتایی نییەێد".

لە وەرانوەر ئەوە، جەی دی ڤانس جیگر سەرۆک ئەمریکی وت: واشنتۆن "دۊایین و خاسترین پێشنیاز" پیشکەش کرد، کە ئەوەیش رەنگدانەوەی گواستنەوەی هەڵوێست ئەمریکییە لە گفتوگۆی واز وەرەو "چەسپانن مەرجەیل کۆتایی".

لە خود چوارچیوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی، قسە کرد لەبان ئەوە کە گفتوگۆەیلیگ "ئەنجام نەیان وە پابەندبوینیگ ئیرانی وە وسانن تەقەلا وەرەو چەک ئەتۆمی"، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە ئی کەیسە "ناوەڕۆک قەیرانەگەس".

قۆناغ راگوزەر

لە سای ئی پیشهات و هەڵوێستەیلە، فیراس ئەلیاس ئەکادیمی و پسپۆڕ لە کاروبارەیل ئیرانی، دوینێد کە ناوچەگە چگەسە ناو قۆناغێگ راگوزەر هویرد، و دیاری کرد کە "تا ئی مەوقە هیچ ویناکردنیگ رووشن لای ئیدارەی ترەمپ ئەرا قۆناغ بانان نییە".

ئەلیاس لە قسەی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد کە واشنتۆن لە ناو مووڵەت وسانن تەقە کە ئەرا دوو هەفتە درویژەو کریاسەو جویلێد، کە بڕیارە لە 21 نیسان / ئەپریل ئیسە کۆتایی باێد.

وتیش: "ئی ماوە مانۆڕەیلیگ دیپلۆماسی وەخوەی دوینێد کە پاکستان یا لایەنەیل ترەک سەرکردایەتیی کەن، وە ئامانج گلەوداین لایەنەیل ئەرا بان مێز گفتوگۆ"، بەڵام لە هەمان وەخت دویر نییەزانێد کە "ئیدارەی ئەمریکی پەنا بوەێد ئەرا ئامرازەیل فشاریگ دوو ئەوەنە کە چەسپانن گەمارۆ دەریاییە ئەگەرکریایەگە، یا ریکارەیل سەربازی دیاریکریاگ، یا گورزیگ تاقیکاری ئەرا نیشاندان جدیەت لەخوەی بگرێد".

ئەلیاس وتیش: هاتێ ترەمپ وەرەو جەنگیگ گشتگیر نەچوود، بەڵکم وەرەو گورزەیلیگ هەژمارکریاگ کە ئامانج لەلیان ناچارکردن ئیرانە لەبان گلەوخواردن ئەرا گفتوگۆیەیل، بەڵام رخبارترین، وەقسەی ئەلیاس، ئەوەسە کە "تووپەگە ئیسە لەناو بازیگای ئەمریکاس"، کە یەیش مانای ئەوەسە کە بڕیار بانان لە بەرزەوکردن یا ئارامکردن کەفێدە دەس واشنتۆن.

یەیش و فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکی، شەو یەکشەممە - دووشەممە، راگەیان کە لە ئمڕووەو دەس کەێدە جیوەجیکردن قەیەغەیگ لەبان گشت جویلەی دەریاوانی کە چنە ناو بەندەرەیل ئیرانی یا لەلیانەو دەرچن، لە گامیگ بەرزەوکردن نوو کە جویر جیوەجیکردنیگ ئەرا راگەیاننیگ وەرین لەلایەن سەرۆک ئەمریکییەو تێد.

لەناوەین بەرزەوکردن و کۆنترۆڵکردن

 لە خوەنستنیگ فرەتر وە هویردی لەناو واشنتۆن، مالیک عەزیز فرەنسیس ئەندام پارت کۆماری ئەمریکی، دوینێد کە ئیدارەی ئەمریکی لەوەرانوەر دوو هەڵوژاردن سەرەکیە: یەکەم، بەرزەوکردن لەری هیز و ئەوپەڕی فشار، کە ئەوەیش گەمارۆیگ دەریایی لەبان ئیران، و تونکردن سزایەیل نەفتی و بانکی، و تەقەلای گووشەگیرکردنی لەڕۊ ناودەوڵەتییەو لەخوەی گرێد.

فرەنسیس، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، باس ئەوە کەێد کە ئی رێڕەوە نوێنەرایەتی درویژەداین ئەو دیدە کەێد کە بڕێگ لە بازنەیل نزیک لە ئیدارەی ترەمپ گردنەسەی خوەیان، کە دوینن "تاسانن ئابووری ئیرانی" کوڵبڕتریم ریە ئەرا ناچارکردن تاران لەبان وەرداین، وە هوشداریداین لەوە کە ئی هەڵوژاردنە "شایەت رۊەڕۊبوینیگ هەرێمی گەورە واز بکەێد"، تایبەت ئەگەر باوەتەگە پەیوەندی وە گەروو هورمزەو بیاشتوود.

بەڵام هەڵوژاردن دۊەم، وەپای سیاسییە ئەمریکییەگە، بریتییە لە کۆنترۆڵکردن و دیپلۆماسی ناڕاسەوخۆ، کە رەسێدە هیشتن کەناڵەیل پەیوەندی وە وازی، و ریگریکردن لە سڕبردن سەربازی، و دۊاخستن یەکلاییکردن کۆتایی.

 فرەنسیس دووپات کەێد کە "نەوین گفتوگۆ وە شیوەیگ تەواو رخداری جەنگ بەرزەو کەێد"، کە یەیش کەسیگ لە ناو واشنتۆنیش دروس کەێد کە پشت بنەێد وەرەو وەردەوامبوین دیپلۆماسی، تەنانەت ئەگەر وە شیوەیگ ناڕاسەوخۆییش بوود.

جی باسە کە مارک کیمیت، دەسمیەتیدەر وەزیرەیل وەرگری و دەیشت ئەمریکی وەرین، دۊەکە یەکشەممە، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات کرد لەبان دەسکردن وە جیوەجیکردن "پلان B" لەوەرانوەر ئیران دویای شکست گفتوگۆیەیل.

کیمیت، لەبان ئەو گامەیلە کە مەزەنە کریەێد دویای راگەیانن جەی دی ڤانس، وە شکست دانوسەنین راسەوخۆ وەگەرد تاران، وت: "پلان B" تەنیا ئەگەرەیلیگ نەمننە، بەڵکم چگەسە بوار جیوەجیکردن لەڕی "چەسپانن گەمارۆ لەبان گەرووەگە".

ناوەڕۆک قەیرانەگە

دیار نییە کە هیچ یەکیگ لە لایەنەیل قەیرانەگە بتوەنێد چەوپووشی لەو رۆڵە ناوەندییە بکەێد ئەرا گەروو هورمز، کە ئاڵشت بویە ئەرا خاڵیگ پشتبەسین ئەرا جەنگ لەناوەین واشنتۆن و تاران.

وەگورەی ساڵح قەزوینی شیەوکەر سیاسی ئیرانی، "تاران کلیل گەرووەگە گردگەسە دەس"، وە هەژمارکردن ئەوە کە "ئەو کارتە بنەڕەتییەگەیە کە تەکان وە لایەنەگەی ترەک نەێد ئەرا خڕخواردن لەلای چارەسەریگ".

وە قسەی قەزوینی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، مەزەنەی لایەنەگەی ترەک وازکردن گەروو هورمزە وەبی پیشکەشکردن هیچ چشتیگ، لە وەختیگ ئیران وەڕاسیەە خوازێد کۆتایی وە جەنگەگە بارێد وەرجە دووارە وازکردنی.

دوینێدیش کە هەر تەقەلایگ سەربازی ئەرا وازکردن گەرووەگە یا چەسپانن کۆنترۆڵکردن لەبانی "بیخود" بوود، چوینکە ئیران وە ژیر کۆنترۆڵ خوەی هیڵێدەی تەنانەت لە مەوقەی دروسبوین هاوپەیمانییگ ناودەوڵەتی.

ئی دیدە گونجێد وەگەرد هوشدارییەیل شارەزایەیل یاسایی، کە هەژمار ئەوە کەن هەر گەمارۆیگ دەریایی لە گەروو هورمز شایەت جویر "کاریگ دژمنکارانە کە رەسێدە راگەیانن جەنگ" توومار بکریەێد، لەوەر ناسکی ئەو رێڕەوە کە نزیکەی یەک لە پەنجەم بازرگانی نەفت جەهانی وەپیەو رەد بوود.

 لەوەرانوەر ئەوەیش، داتایل ئەمنی نشان دەن کە ئیسرائیل وە دڵەڕاوکی چەو لە کۆتاییهاتن خولەگە کەێد وەبی رێککەفتن، وەختیگ راپۆرتەیل خەوەر دان کە ئەیال زامیر سەرۆک ئەرکان ئیسرائیلی رینمایی داگە وە بەرزەوکردن ئامادەیی لەوەر ئەگەر دووارە دەسکردن وە گورزەیل دژ ئیران.

 وەپەی مەزەنەیل ئەمنی، ئیسرائیل خی ئەوە دیرێد شوون ژیرخان ئیرانی بگریەێدە ئامانج، و گورز لە دامەزراوەیل وزە بوەێد، و فشار بخەێد ئەرا ریگریکردن لە هەر لەیەکفامستنیگ ئەمریکی - ئیرانی درویژماوە.

چەودیارەیل باوەڕ دیرن کە ئیسرائیل "خوەشی لە چارەسەرەیل دیپلۆماسی نیەتێد"، و دیاری کەێد کە هەر رێککەفتنیگ وەگەرد ئیران هاتێ "وەختانە و بی گەرەنتی بوود".

 لە وەختیگ گوزەشتە، رووژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ، لەزوان وەرپرسەیل و کەسەیل ئاگادارەو خەوەردا، کە ترەمپ و سڵاکارەیلی دەسکردن وە نووڕین ئەرا هەڵوژاردن دووارە دەسکردن وە گورزەیل سەربازی دیاریکریاگ لەبان ئیران، لە تەقەلایگ ئەرا شکانن بەسانن لە دانوسەنین ئاشتی وەردەوام.

لەبان گشت ئی بەرزەوکردن سیاسی و راگەیاننە، داتایەیل دووپات کەن کە وسانن تەقە هیمان وەردەوامە، و وەپای سەرچەوەیل دیپلۆماسی، پاکستان وەردەوامە لە تەقەلایەیلی ئەرا درویژەوکردن ئاگربەسەگە، لە ناوڕاس پاڵپشتی لەلایەن لایەنەیل ناودەوڵەتی ترەک، لەناویان چین و روسیا و یەکێتی ئەوروپا.

هەرلیوا ئیسحاق دار وەزیر دەیشت پاکستان، بانگەواز کرد ئەرا "وەرداینەیل وەئازار" لەلایەن هەردگ لایەنەگەو، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە شکست ئارامکردن "خەرجی زیاترە لە هەر وەرداینیگ سیاسی".

ئەمریکا و ئیران وەردەوامن لە پابەندبوین وە رێککەفتن وسانن تەقە، کە چگەسە ناو پەنجەمین رووژی، هەرچەن خولەیل گفتوگۆ شکست هاوردنە.

 ئاگربەسەگە لە شەو 7 - 8 نیسان / ئەپریل چگە ئاست جیوەجیکردن، وە ناوجیکردن پاکستانی، و دەق لەبان وسانن تەقە ئەرا ماوەی دوو هەفتە دا، لەشان دانوسەنین سیاسی ئەرا کۆتاییهاوردن وەو جەنگە کە لە 28 شوبات / فێبرایەر گوزەشتەو وەردەوامە.

شەفەق نیوز - هەڵگەردان تایبەت

ماڵپەڕ "ئینک ستیک" ئەمریکی، رەخنەیل ئەرا بان جەنگ جۆرج بوش سەرۆک ئەمریکا لەبان عراق هاوردەو، کە بویەسە جۊر هوشدارییگ رخدار ئەرا ئەوەگ لەو وەختەو لە غەززە و ئیران و لوبنان دوینیمنەی، وەختیگ جەنگەگە لە بنەمای ئەفسانەیل فرووشیەێد، و پرسیار کرد کە ئایا ئیرانییەیل توەنن جۊر ئەوەگ بڕیگ لە عراقییەیل هەس وەپی کردن،  گەردن ئەمریکییەیل لەبان ئەو تاوانەیلە ئازاد بکەن کە حکومەتەیلیان دژیان کردیە.

ماڵپەڕە ئەمریکییەگە لە راپۆرتیگ، کە ئاژانس شەفەق نیوز هەڵگەردانی ئەڕای کردیە، لەباوەت جەنگ نوو دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی وەگەرد ئیران رووشنی کرد، کە وە دەسمیەتی ئیسرائیل، زیاتر لە 2000 مەدەنی کوشتیە، لەناویانیش 175 خوەنەوار و فەرمانبەر ژن، و نزیکەی 3.2 ملیۆن کەس ئاوارە کردیە، و رووژانە لەلای کەمەو ملیاریگ دۆلار لەبان باجداەرەیل ئەمریکی کەفێد.

راپۆرتەگە دیاری کرد کە دا گشت ئیە وە شیوەیگ دڵتەزن وە هۊرمان تیەرێدەو وەختیگ سەرۆک ئەمریکا  وەرەو جەنگیگ برد لەبان چەمیگ لە درو و هەرەسناکی، ئەوەیش جویر نشانەیگ ئەرا جۆرج بوش و جەنگەگەی لەبان عراق لە ساڵ 2003.

وراپۆرتەگە باس ئەو ئەنجامەیلە کرد کە بوینە مدوو پەیانەکردن چەکەیل ویرانکەر وەکۆمەڵ، و ئەرا ئەو هوشدارییەیلە کە هیچ بوینیگ راسگانی نەیاشتن، و ئەرا گەلیگ کە ویلایەتە یەکگرتگەیل هیچ وەختیگ ئەرا لای خوەی قازانجی نەکرد، و ئەرا ئەو ژنەیلە کە لە دەسەڵات پەراویز خریان، و ئەرا ئەو قسەیلە لەباوەت جەنگیگ کە سەرکەفتن تەواو لە ماوەی چەن رووژ یا هەفتەیگ تەنیا وەدەس تیەرێد، کە یەیش ئەوەسە کە لە ساڵ 2003 ژنەفتیمنەی، و ئیسەیش دووارە ژنەفیمنەی.

راپۆرتەگە رەخنە گرد لەوە کە دویای پەلامارەیل 11 ئەیلول / سیپتەمبەر لەبان ویلایەتە یەکگرتگەیل کەفتەو، هەناێ فلیمەیل هۆلیوود و وتارەیل رووژنامەوانی بەرهەم کریان ئەرا ئافەرین لە جەنگەیل توڵەسەنین ئەمریکی لە ئەفغانستان و عراق و "پەرەسین" سەربازەیل ئەمریکی.

راپۆرتەگە وتیش: لەوەر پیشکەشکردن چیرووکیگ جیاواز لەوەگ باوە، بایەسە چەودیاری نویسیان "بەغداد سزێد" بکریەێد کە باوەڕ وەسە کە خاوەنەگەی ژنیگ عراقییە کە تەمەنی 24 ساڵ بویە، و باس لەوە کەێد چوین ئەو کەسەیلە کە لە وڵاتیگ داگیرکریاگ ژیەن چیرووکیگ تەواو جیاواز لە داگیرکەرەیل ئۊشنەو، وەختیگ باس ئەوە کردیاد کە ژیان چوینە، سەعات وە سەعات، لەڕی ئەو تونوتیژیی  و سزاننە لە هەڵمەت پەلامارەیل ئەمریکی و داگیرکردن وڵاتەگەی.

راپۆرتەگە وەردەوام بوی کە "توەنیمن خود هەس وەدەس باریمن لەڕی خوەنستن یا گووشگردن لە مەدەنییەیل و رووژنامەنویسە ئازایەیل لە غەززە، بەڵام لە ماوەی جەنگەیلەمان دویای 11 ئەیلول / سیپتەمبەر لەبان ئەفغانستان و عراق، ژنەفتن هەر دەنگیگ لە لایەن ترەک، دەگمەن بوی، کە یەیش ئەوە بوی کە نویسیان (بەغداد سزێد) کردەی، کە ساعەتەیل سادە و نوکتەیل و نووڕینەیل سووک و قسەکردنەیل وەرد خیزانەگەی پیشکەش کرد، لە سای رخی لە بومبەیل کەفتگ و هەسەیلی وەرانوەر وە ویلایەتە یەکگرتگەیل لەوەختیگ کە دوینیمن وڵاتەگەی پارچە پارچە کەیمن".

راپۆرتەگە وتیش: جەنگ بوش لە عراق وەزەی ئاڵشت بوی ئەرا ئاژاوەیگ خۊناوی، وتیش هاتێ واشنتۆن سەدام حسێن رمانوید، بەڵام لە 5 ساڵ یەکەم، "ئیمە لەلای کەمەو نیمەی شمارەی ئەو عراقییەیلە کوشتیمن کە ئەو لە ماوەی 35 ساڵ لە دیکتاتۆری دڕندانە کوشتیادیان.

راپۆرتەگە رووشنیش کرد کە "وەگەرد هاتن ساڵ 2011، جەنگەگەمان نزیکەی ملیۆنیگ عراقی سەر بڕی، و لەلای کەمەو ملیۆنیگ مناڵ بیباوگ کرد، و 4 ملیۆن کەس لە ناوخوەی عراق یا دەیشتی ئاوارە کرد، هەرلیوا یەک لە هەر 5 عراقییگ ناچار بوی ماڵەگەی وەجی بیلێد.

راپۆرتەگە وەی ئەنجامەیلە وت:  هوشدارییگ رخبارە ئەرا ئەوەگ لەو وەختەو لە غەززە دیمنەی، و ئەوەیش کە ئیسە دەس کردیمنەسە دوینینی لە ئیران و لوبنان.

راپۆرتەگە وتیش: ویلایەتە یەکگرتگەیل تەنیا ئی هەمکەی مەردمە نەکوشت و ئاوارە نەکرد، بەڵکم عراق وە سزاگەیل مایەپۊچ کرد، و وە یۆرانیۆم ژەهراویی کرد، و ژیرخان و چین ناوەنجییەگەی وسران کرد، و دەسکەفتەیلی هەڵوەشان، لە وەختیگ رەوشەیل ژن عراقی وەرەو خوار چگ.

راپۆرتەگە وەردەوام بوی کە لە وەختیگ ئامێر جەنگ ئەمریکی خەریک ویرانکردن عراق بوی و فرە کەم لە خود عراقییەیلە ژنەفتیمن، ئەمریکییەیل لە ماڵەیل خوەیان تویش گورزەیل بوین وە فرەیگ لە فلیمەیل، لە دەسنشانیگ ئەرا فلیمەیلیگ جۊر Hurt Locker و American Sniper، بیجگە کتاوەیل و زنجیرەیل تەلەڤزیۆنی، و چیرووکە خەوەرییەیل لەبان پاڵەوانیەتی سەربازەیل ئەمریکی لە جەنگەگە، هەرلیوا شۆکەیل و ململانێیەیلیان لەبان گلەوخواردن ئەرا نیشتمان خوەیان.

راپۆرتەگە چگە بان پرس سەدان لە عراقییەیل کە دووارە لە نیویۆرک نیشتەجی کریان، وەپەی سیستەم ڤیزای تایبەت ئەرا ئەوانە کە ئەرا ماوەی دوو ساڵ یا زیاتر جویر هەڵگەردانکار ئەرا سوپای ئەمریکی یا وەرپرسە حکومییەیل کار کردنە، لەناویانیش خانمە شاعریگ گەنج وە ناو نوور، و داڵگ سێ مناڵ وە ناو هالە.

راپۆرتەگە باس کرد کە نوور لە تەمەن 16 ساڵی لە ئەبووغرێب زیندانی کریا و شکەنجە دریا چوینکە شعریگ نویساوێد کە وە دڵ سەدام حسێن نەویە، و دویای ئازادکردنی، زوان ئینگلیزی یایگرد ئیجا بویە هەڵگەردانکار ئەرا رووژنامەنویسیگ ئەمریکی، و دویای ئەوە وەردی تویش رفانن بوینەو و لە ساڵ 2005 لە شار بەسرە تەقە لەلیان کریا، و رووژنامەنویسەگە کوشیا، و  ئەویش کەفتە  ژیر چەن نەشتەرگەرییگ، ئمجا وە دەسمیەتی بیوەژن رووژنامەنویسە ئەمریکییەگە هاتە ئەمریکا.

 لەلایەن هالە، کە ژنیگ عراقی ترەکە، راپۆرتەگە وە کەسیگ باسی کرد کە لە هۊرەو نیەچوود، و لە بەغدادەو وەرد شویەگەی و مناڵەیلی لە ساڵ 2009 وایە، و وت: جویر مامووستای جیگر کار کەێد، و لە ماڵ بویە وەرد هیبەی دۊتی کە تەمەنی 20 ساڵ بویە، و مستەفای کوڕی کە تەمەنی نۆ ساڵ بویە کە ئەو کاغەزەیلە نیشان دا کە سەربازەیل و ئەو ئاسمانە لەبانیان کیشاوێد کە بومبەیل لەلی کەفتنە خوار.

راپۆرتەگە لە زوان هالە وت: خوەی و شویەگەی ئەندازیار بوینە، و خوسەیان لە سەدام حسێن هاتگە، بەڵام ژیان خاسیگ وە شیوەیگ تەواو ژیانە، و هیبەی دۊتیان خوەنستیە تا بوودە پزیشک دگان، و دوو کوڕە پۊچگەگەیان لە مەکتەو بوینە.

هالە وتیش: بەغداد ئەرا ئیمە لەو وەختە رەنگین بوی، و وە چەوخشاننیگ ئەرا ئەوسا و ئیسە، جۊر فلیم ئاڤاتار بوی، وەرجە داگیرکاری، بەڵام ویلایەتە یەکگرتگەیل دویای ئەوە داگیرکاری کرد و هەردوگیان کارەیلیان لەدەس دان، و بەهای دینار رمیا، و لەوەر یە شویەگەی بویە هەڵگەردانکار ئەرا وەرپرسە ئەمریکییەیل، دویای ئەوەیش وە ماوەیگ کەم، برای هالە لەجویر تووڵەسەنینیگ کوشیا، هەرلیوا مناڵە ناوەنجییەگەیان رفانن و کوشتنەی وەختیگ تەمەنی تەنیا 15 ساڵ بوی.

دویای ئەوە خیزانەگە وایە ئەرا ئوردن، و ڤیزای چگن ئەرا ویلایەتە یەکگرتگەیل وەدەس هاوردن، وە ئومید ئەوە کە هالە و شویەگەی بتوەنن بانانیگ خاستر و ئارامتر دروس بکەن.

راپۆرتەگە وەردەوام بوی کە لە سای ئەمریکا - ترەمپ، ئیسە نوور یا هالە یا هیچ ژن و پیاویگ عراقی ترەک کە ئیسە لە ئەمریکا نیشتەجین قەبووڵ نیەکریەن، وەبی نووڕستن ئەوە کە چەنیگ قوربانی دانە ئەرا دەسمیەتی ئەمریکییەیل و وەبی نووڕستن ئەگەر ئامانجگردنیان لە نیشتمان خوەیان چوینکە ئی دەسمیەتیەیلە پیشکەش کردنە، وە دیاری کرد کە هیچ پەنابەریگ نیەتوەنێد ماف پەنابەریەتی لە ویلایەتە یەکگرتگەیل وەدەس بارێد، وەختیگ ئیدارەی ترەمپ ریگری لە پەنابەرەیل یا داواکارەیل پەنابەریەتی یا هەر کووچبەریگ لە 75 وڵات کرد، لەناویانیش عراق.

وئامادەکار راپۆرتەگە نویسان کە نیەتوەنێد بووسێد لە هۊرکردن لەوە کە هالە وتیە داوای وەخشین کردم لەبان ئەوە کە وڵاتەگەم چە وە وە وڵاتەگەی کردیە لە ویرانکاری و کوشتن کوڕە پۊچگەگەی، وتیش: هالە تەماشام کرد و سەریگ جویلان، و وت: مستەفا بەو و لە باوەشم بنیش، و گووش بیە ئی خانمە، تا بزانێ کە گشت ئەمریکییەیل ئی جەنگە نەخوازینە.

راپۆرتەگە وتیش: ئەندامەیل خیزانەگە وەردەوام بوین لە نیشاندان دڵسووزی خوەیان، و هالە وەختیگ پرسیار لەلی کریا کە چوین توەنێد وەرگە بگرێد لێرە وەرد دوژمن وەرین بژیەێد، و ئایا لە ئەمریکییەیل تویڕەس، لەوەختیگ وە دڵسوزییگ خەنستیاد وت.. نە نە.. ئیمە لە سەردەم سەدام ژیایمنە، ئیمە زانیمن کە مەردم هەس، و سەرکردەیل هەس، و ئی دووانە چۊ یەک نین.

راپۆرتەگە وە پرسیارکردنیگ کۆتایی هات کە لەوەختیگ ویلایەتە یەکگرتگەیل ئمڕوو پەلامار گەل ئیران دەێد، ئایا ئیرانییەیل توەنن ئی رادە لە وەخشین نیشان بیەن.

شەفەق نیوز - وەدویاچگن 

ئاژانس "رۆیتەرز"، رووژ جمعە، ئاشکرای ئامار ئەو قوربانییەیلە کرد کە لە وڵاتەیل خوەرهەڵات ناوڕاس لە رویداوەیل هەڵکشانن سەربازی لەناوەین ئەمریکا و ئیسرائیل لەلاییگ، و ئیران لەلاییگ ترەک، لە ماوەی مانگ یەکەم لەو جەنگە  کەفتنەر کە لە 28 شوبات گوزەشتە دەس وەپی کرد.

ئیران

ئیران کەفتە سەرلیست قوربانییەیل وەپەی ئەوەگ ئاژانس هەواڵەیل چالاکوانەیل مافەیل مرۆڤ "هەرانا" کە بارەگای ها لە ئەمریکا خەوەر دا، کە ئامارەگە رەسیە 3527 کەس کە گیان لەدەس دانە لە وەخت هەڵایسانن جەنگەگە، لەناویانیش 1606 مەدەنی، کە لەلای کەمەو 244 مناڵ لەخوەی گرێد.

ئاژانسەگە وتیش: داتاگەی لە راپۆرتەیل مەیدانی و سەرچەوەیل ناوخۆیی و پزیشکی و فریاگوزاری و لە رێکخراوەیل کۆمەڵگەی مەدەنی و ماددەیل سەرچەوە وازەیل و بەیاننامە فەرمییەیلەو گردەو کەێد.

یەکێتی ناودەوڵەتی ئەرا کۆمەڵەیل خاچ سوور و مانگ سوور، ئمڕوو جمعە، وت: تا ئیسە لەلای کەمەو 1900 مەدەنی کوشیانە و 20 هەزار کەس زەخمدار بوینە لە کوتانەیل ئەمریکی و ئیسرائیلی ئەرا بان ئیران.

دیار نەویە ئایا ئی شمارەیلە لەلای کەمەو ئەو 104 کەسە گردیەسەو کە سوپای ئیرانی وت: 

 دویای ئەوە کوشیانە کە ژیرئاوگەڕیگ ئەمریکی کەشتییگ جەنگی ئیرانی لە وەرانوەر کەناراوەیل سریلانکا لە 4 ئازار گوزەشتە نوقم کرد.

لوبنان

دەسەڵاتەیل لوبنانی وتن: 1345 کەس لە پەلامارەیل ئیسرائیل لە 2 ئازار گوزەشتەو کوشیانە و لەلای کەمەو 124 مناڵ لەناویان بویە.

دوو سەرچەوەی ئاگادار ئەرا "رۆیتەرز" وتن: زیاتر لە 400 لە چەکدارەیل حزبولڵا کوشیانە لەوەخت دەسوەپیکردن پەلامارەیل حزبەگە ئەرا بان ئیسرائیل لە 2 ئازار/ مارس گوزەشتەو، و هێمان رووشن نەویە ئایا ئامار کوشیاگەیل کە دەسەڵاتەیل راگەیاننە جەنگاوەرەیل لەخوەی گرێد یا نە.

 لەی چوارچیوە، سوپای لوبنانی خەوەردا لە کوشیان نۆ سەرباز لەلای کەمەو لە 2 ئازارەو لە کوتانەیل ئیسرائیلی ئەرا بان وڵاتەگە کە فرەیان لە باشوور بوینە.

سێ لە سەربازەیل ناوجیکەر ئیندۆنیزی سەر وە نەتەوە یەکگرتگەیل لە دوو رویداو جیا لە باشوور لوبنان کوشیان، یەکیگیان وە تەقینەوەیگ سەرچەوە نادیار، و ئەوەکەی ترەک وە گولە.

عراق

دەسەڵاتە تەندروسیەیل عراق باس لەوە کردن کە لەلای کەمەو 108 کەس لە سەرەتای جەنگەگەو کوشیانە، کە مەدەنییەیل و ئەندامەیل هیزەیل حەشد شەعبی و سەربازەیل سوپا و جەنگاوەرەیل هیزەیل پیشمەرگەی کوردی لەناویان بوینە.

وەرپرسەیل ئەمنی لە یەکیگ لە بەندەرە عراقییەیل وتن: یەکیگ لە ئەندامەیل تیمیگ بیگانە لە پەلاماریگ کوشیا کە کەشتییەیل نەفتهەڵگر لە نزیک بەندەرەگە کردە ئامانج.

ئیسرائیل

خزمەتگوزاری فریاکەفتن ئیسرائیلی باس لەوە کرد کە 19 کەس وە مدوو وەشانن مووشەکەیل لە ئیران و لوبنانەو کوشیانە، و سوپا وت: 10 لە سەربازەیلی لە باشوور لوبنان کوشیانە.

 لە رویداویگ ترەک، هیزەیل ئیسرائیلی هەڵە لە ئامانجەگە کردن و جفتیاریگ ئیسرائیلی لە نزیک سنوورەیل وەگەرد لوبنان لە 22 ئازار گوزەشتە کوشتن.

ئەمریکا 

13 لە ئەندامەیل هیزەیل چەکدار کوشیان، و سوپای ئەمریکی راگەیان کە شەشیان مەرگیان پشتڕاس کریاس دویای وەخوارکەفتن فڕۆکەیگ سەربازی ئەمریکی ئەرا سزەمەنی لە عراق، لە وەختیگ هەفت کەس ترەک لە ماوەی ئۆپەراسیۆنەیل ئەرا بان ئیران کوشیان.

وەرپرسیگ ئەمریکی ئەرا "رۆیتەرز" وت: 12 سەرباز ئەمریکی زەخمدار بوینە، کە دووانیان تویش زەخمەیل سەختیگ هاتنە، لە پەلاماریگ ئیرانی ئەرا بان بنکەی ئەمیر سوڵتان ئاسمانی لە سعودیە.

ئیمارات

دەسەڵاتەیل ئیماراتی وتن: 11 کەس لە پەلامارەیل ئیرانی کوشیانە، کە دوو سەرباز لەناویان بویە.

قەتەر

وەزارەت وەرگری قەتەر وت: هەفت کەس لە 22 ئازار گوزەشتە لە دویای وەخوارکەفتن هەلیکۆپتەریگ لەبان ئاوەیل هەرێمی قەتەری کوشیان، لەدویای پەککفتنیگ تەکنیکی لە ماوەی ئەرکیگ رۆتینی. و وەزارەتەگە هیچ هویردەکارییەیل ترەک نەیا.

چوار لە کوشیاگەیل لە ئەندامەیل هیزەیل چەکدار قەتەرین، و یەکیگیان تورکییە لە هیزەیل هاوبەش قەتەری تورکی، و دووانیانیش لە تەکنیککارن.

کوەیت

دەسەڵاتەیل کوەیتی خەوەردان لە کوشیان هەفت کەس کە سێیان لەلییان وە پەلامارەیل ئیرانی، و دووانیان لە کارمەنەیل وەزارەت ناوخۆ و خود شمارە لە کارمەنەیل هیزەیل چەکدارن.

دیم خوەرئاوای فەلەستین 

چوار ژنە فەلەستینی لە پەلاماریگ مووشەکی ئیرانی لە دیم خوەرئاوا کە ئیسرائیل داگیری کردیە کوشیان.

سووریا

ئاژانس عەرەبی سووری باس لەوە کرد کە چوار کەس کوشیان وەختیگ مووشەکیگ ئیرانی باڵەخانەیگ لە شار سوەیدا لە باشوور وڵاتەگە لە 28 شوبات گوزەشتە کردە ئامانج.

بەحرەین

وەزارەت ناوخۆی بەحرەین وت: دوو کەس لە دوو پەلامار جیاجیای ئیرانی کوشیان کە دویایینیان ئەرا بان باڵەخانەیگ نیشتەجیبوین بویە لە مەنامە.

وەزارەت وەرگری ئیماراتی لە 24 ئازار گوزەشتە باس لەوە کرد کە یەکیگ لە خاوەن گریەبەسەیل مەدەنییەیلی لە پەلاماریگ ئیرانی وەبان بەحرەین کوشیاس، و باس لەوە کرد کە ئەو کەسە هەڵگر رەگەزنامەی مەغریبیە.

سەڵتەنەی عومان

دوو کەس وە پەلاماریگ وە فڕۆکەی بیفڕۆکەوان ئەرا بان ناوچەیگ پیشەسازی لە سەحار لە 13 ئازار گوزەشتە کوشیان، کە ئەوان یەکەم دوو کوشیاگن لە سەڵتەنە کە میوانداری دانوسەنین ناوجیکردن لەناوەین ئەمریکا و ئیران کرد.

کۆمپانیای وەڕیەوەبەر یەکیگ لە کەشتییە نەفتهەڵگرەیل وت: کەسیگ لە وەختیگ گوزەشتە گیان لەدەسدا دویای ئەوەگ گولەیگ دا لە کەشتییەگە لە وەرانوەر کەناراوەیل مەسقەت.

سعودیە

دوو کەس کوشیان وەختیگ گولەیگ (قەزیفە) کەفتە بان ناوچەیگ نیشتەجیبوین لە شار خەرج، لە باشوور خوەرهەڵات پایتەخت ریاز.

فەرەنسا

سەربازیگ فەرەنسی کوشیا و شەش ترەکیش زەخمدار بوین دویای پەلاماریگ وە فڕۆکەی بیفڕۆکەوان لە باکوور عراق کە لەورا مەشق و راهێنان ئەرا نواگیریکردن تیرۆر پیشکەش کردوێن.

شەفەق نیوز - هەولێر

ئی جارە، جەنگ تەنیا لە دەورگرد سنوورەیل و بارەگا سەربازییەیل نەگەردیاد، بەڵکم رەسیە وەر ماڵ نێچیروان بارزانی، سەرۆک هەرێم کوردستان لە دهۆک، کە وە رویداویگ ئەمنی جیاواز نەخوەنریا، بەڵکم وە ئەڵقەیگ نوو لە پەلکیشبوین جەنگ ئەمریکی ئیسرائیلی وەگەرد ئیران، و وە نیشانەیگ هێماییتر لەوەگ سەربازی بوود، چوینکە ئەرا پیاییگ وەشیا کە خوەی وە دەنگیگ ئەرا دویریەوکەفتن نەگ ئەرا پەلاماردان، و ئەرا ئارامەوکردن نەگ ئەرا تووڵەسەنین نیشان داگە.

ئەو رممە کە دهۆک لەرزان تەنیا فڕۆکەیگ بیفڕۆکەوان نەوی کە ئامانجەگەی گوم کردوید یا وە ریکەفت هەڵوژاردویدەی، بەڵکم پەیامیگ بوی کە وەوردی ئەرا پیاویگ خوەی کلکریا، کە لە مانگەیل گوزەشتە وەبان گووش گشت لایگ لە هەولێر و تاران و پاریس و واشنتۆن دووارەی کرد کە کوردستان نیەوودە مەیدان جەنگ ئەرا هیچ کەسیگ.

ئاشتی لە وەخت جەنگ

لە وەخت هەڵسان بڵویزەی جەنگ ناوچەیی، نێچیروان بارزانی باوەڕیگ سیاسی قایم گردە وەر کە لەبان دویریەوکەفتن لە ململانێیەیل وسیاس، و نواگیریکردن لە پەلکیشبوین دەرئەنجامەیلی وەرەو ناوخۆ، و زویوەزوی نەکرد ئەرا لایەنگیری، و دەسپێشخەری وتاریگ گاڵدەران نەوی، لەجیای ئەوە، لە گشت بوونەیگ دووارەی کرد کە هەرێم "نیەوودە بەشیگ لە ململانێیەگە"، و نیەوودە "سەرچەوەی هەڕەشەیگ ئەرا ئیران یا هەر وڵاتیگ هاوسا".

لە پەیوەندییەیل خوەی وەگەرد وەرپرسەیل ئەوروپی و ناوچەیی، کوردستان وە "هووکاریگ ئەرا ئاشتی" و "ستوینیگ ئەرا ئارامی" نیشان دا، و داوا کرد ئەرا کۆنترۆڵکردن قەیرانەگە لە ری کەناڵەیل دیپلۆماسی نەگ لە ری فراوانکردن ئاگر.

تەنانەت وەختیگ مووشەکەیل بالیستی ئیرانی وەرجە چەن رووژیگ دانە شوونەیل هیزەیل پێشمەرگە لە سۆران، ک بویە مدوو کوشیان شەش جەنگاوەر و زەخمداربوین سی کەس ترەک، بارزانی پەنا نەوردە زوان گاڵداین، وە رووشنی پەلامارەگە شەرمەزار کرد، و وە "دەسدرویژییگ راسەوخۆ و دوژمنکارانە" دادەی قەڵەم، بەڵام هاوەخت گلەو خوارد تا دووپات بکەێد کە کوردستان "هەڕەشەیگ نییە ئەرا بان هاوسایەیل خوەی"، و کەفتیەسە فتراق پەیوەندی وەگەرد لایەن ئیرانی کە دان وە هەڵەیگ نەیا و پەیمان لێکۆڵینەوە دا.

و دویریش لە رەهەند کەسی رویداوەگە، بارزانی خوەی کەفتە فتراق ئەوەگ وە نیشانەیگ سیاسی و ئەمنی فرە رخدارتر نیشانی بیەێد، وەپەی ئەوەگ ئەرا تووڕ راگەیانن رووداو وتیە، پەلاماردان شوون نیشتەجیبوین سەرۆک هەرێم کوردستان نیەتوەنریەێد وە رویداویگ جیاواز یا باوەتیگ تایبەت رەفتار وەردی بکریەێد، بەڵکم وە پەرەسەنینیگ رخدارە کە پەیوەندی وە گشت عراقەو دیرێد، چوینکە ئاشکرای کەێد تا چەن گرووپە چەکدارەیل دەیشت یاسا خوەیان وەو شیوە دۊنن کە ماف  دەنە خوەیان بارەگا و دامەزراوەیل دەوڵەت وەبی نواگیری بکوتن.

وتیش: ئەوەگ بوی "باوەتیگ کەسی نییە"، بەڵکم ریڕەویگە کە بایەسە نواگیری بکریەێد، ک یەیش نشانەیگ رووشنە ئەرا ئەوەگ هەڕەشە راسەقینەگە تەنیا لە فڕۆکە بیفڕۆکەوانەگە نییە، بەڵکم لەو رەوشەس کە ری وە ردبوینی داگە جویر پەیامیگ هەڕەشەی واز.

وەگەرد ئەوەیش، بارزانی لایەن مرۆیی لە رویداوەگە نەشارتەو، چوینکە وت ماڵەگە لە وەخت پەلامارەگە چووڵ بویە، لەوەر ئەوەگ رووژ پشوو بویە، و کراکارەیل خزمەتگوزاری و پاکەوکردن لەورا نەوینە، ک یەیش نواگیری لە زەخمداربوین کردگە. بەڵام رزگاربوینی لە پەلامارەگە، لەی چوارچیوە، ئەوە نەسڕیەو کە پەیامەگە گەوراتر بویە لە کەسەگە، و فراوانتر بویە لە خود ماڵەگە.

ئەرا یەیش دیار بوی کە شەرمەزارکردنەیل دەرەکی زویوەزوی و یەک لە شوون یەک هاتن، ک نشانەس ئەرا ئەوەگ لە دهۆک رویدا وە رویداویگ ئەمنی ناوخۆیی نەخوەنریا، بەڵکم وە پەلاماردان کەسایەتییگ کە لە لایەن فرەیگ لە پایتەختەیلەو، وە پایەیگ لە ستوینەیل هاوسەنگی لە وەختیگ هەرێمی فرە شیویاییگ دریەێدە قەڵەم.

ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆک فەرەنسا لە ناو یەکەمین ئەوانە بوی کە پەلامارەگە شەرمەزار کردن، وە پەیوەندییگ وەگەرد بارزانی وە تونی پەلاماردان ماڵەگەی شەرمەزار کرد، و پشتیوانی وڵاتەگەی ئەرا عراق و هەرێم کوردستان دووارە کردەو.

لە شوون ئەو، هاکان فیدان وەزیر دەیشت تورکیا پەلامارەگە لە ری پەیوەندییگ تەلەفۆنی وەگەرد بارزانی شەرمەزار کرد، و دووپات لە پشتیوانی ئەنقەرە ئەرا ئاسایش هەرێم و عراق کرد، لە وەختیگ کە هەردوگ لایەنەگە لەبان گرنگی هەماهەنگی و یەککەفتن ئەرا مقیەتیکردن ئاشتی و ئارامی دووپات کردن، لە خود چوارچیوە، عەباس عراقچی وەزیر دەیشت ئیران نامەیگ ئەرا سەرۆک هەرێم کل کرد کە لەناوی پەلامارە "تێرۆریستییەگە" وە فڕۆکەی بیفڕۆکەوان ئەرا بان ماڵەگەی شەرمەزار کرد، و ئی جویرە دەسدرویژییەیلە وە بەشیگ لە تەقەلایەیل فراوانتر ئەرا شیوانن ئارامی هەرێمی و زیایکردن تیژی لە ناوەین وڵاتەیل هاوسا دادە قەڵەم.

لە فراوانبوین بازنەی شەرمەزارکردنە ناودەوڵەتییەیل، شاند یەکێتی ئەوروپا لە عراق و باڵیۆزخانەی وڵاتەیل ئەندام وە تونی پەلامارەگە شەرمەزار کردن، و دووپات کردن کە ئی جویرە لە تونڕەوی بی وەرپرسیارییە هەڕەشەی دروسکردن پەرەسەنین زیاتر لە رەوشە ناسکەگە لە عراق و ناوچەگە هەڵگردگە.

هەرلیوا، لە نامەیگ کە کلیمێنس سیمتەر باڵیۆز یەکێتی ئەوروپا لە عراق رەسانەی وە بارزانی، دووپات کرد لەبان گرنگی دایین جیوەجیکارەیل ئی کار تاوانکارییە وە دەس دادگا، و پەلاماردان هەر دامەزراوەیگ دەوڵەت یا ئەو وەرپرسەیلە کە نوێنەرایەتی عراق و هەرێم کوردستان کەن، یا شاندەیل دیپلۆماسی، وە کاریگ دانە قەڵەم کە هیچ دەسپیچگیگ هەڵنیەگرێد، وەگەرد داواکردن ئەرا پشتیوانیکردن چارەسەرەیل ئاشتیانە و دەسپێشخەرییە دیپلۆماسییەیل ئەرا کوتاییهاوردن وە جەنگ لە ناوچەگە.

لە ناوخۆ، کوتانەگە زەویلەرزەیگ هاورد کە چین فراوانیگ لە سەرکردەیل و پارتەیل لە محمد شیاع سوودانی سەرۆک وەزیرەیل عراقەو، وە بافڵ تاڵەبانی، و عەممار حەکیم، تا رەسێدە ئوسامە نجێفی و خەمیس خەنجەر یەکەو کرد لە شەرمەزارکردنیگ هاوبەش کە پەلامارەگە وە هەڕەشەیگ ئاشکرا ئەرا ئاسایش وڵاتەگە و تەقەلایگ پیس ئەرا بڵاوکردن ئاژاوە دانە قەڵەم.

سنوورەیل بیلایەنی لە وەخت ئاژاوە

لەی چوارچیوە، عەلی حسێن فەیلی ئەندام وەرین پەرلەمان کوردستان دۊنێد کە ئی پەلامارە کاریگ سادە یا ریکەفتیگ ئەمنی نەویە، بەڵکم لە وەختیگ فرە ناسک هاتگە کە دۆسیە گەورەیل لەناوی یەکگرن کە ئایندەی هەرێم کوردستان و عراق دیاری کەن.

دووپات کەێد کە نیشانە سیاسییەگە ئەرا ئەو کەسە کە لەپشت پەلامارەگەس رووشن دیارە، چوینکە نشاندانە لە ئیرادەیگ کە تواێد کۆتایی زوان دیپلۆماسی رابگەیەنێد و یاسای فام ئاژاوە و باجگیری بخەێدە شوون لەیەکفامسنن و چارەسەرە سیاسییەیل.

وتیش: ئەوەگ رویدا، وەگەرد رخداربوینی، لە وەرانوەر نرخ ئەو ریبازە ئاشکرا کرد کە نێچیروان بارزانی نوێنەرایەتی کرد، و شوونەگەی وە یەکیگ لەو کەسایەتییە باوەڕپیکریایەیلە قایم کرد کە توەنن کەناڵەیل پەیوەندی ناوەین هەولێر و بەغدا و پایتەختە کاریگەرەیل لە ناوچەگە واز بیلن، هەرلیوا رەهەندیگ نوو داگە دۆسیەی کوردی لە چەو جەهانەو، لە روی ئەوەگ پەلاماردان هەرێم و ئارامیی دی تەنیا وە ململانێیگ ناوخۆیی نیەخوێنریەێد، بەڵکم وە دەسدرویژییگ ئەرا بان ئاشتی و یاسا.

و ئەگەر شەرمەزارکردنەیل عراقی و کوردی چەوەڕی کریاگ بوین، ئەوە ئەوەگ زیاتر نیشانەیگ سیاسی بوی دەرچگن هەڵوێستیگ بوی لە خود سوپای پاسدارەیل ئیرانیەو.

لە بەیاننامەیگ دویای رویداوەگە سوپای پاسدارەیل پەلاماردان ماڵ بارزانی شەرمەزار کرد، و وە "کاریگ تێرۆریستی" دادەی قەڵەم، و وتی کە کەفێدە ناو تەقەلایەیل ئەرا شیوانن ئاشتی و ئارامی و هەماهەنگی ناوچەیی ناوەین هەرێم کوردستان و وڵاتەیل هاوسا.

وتیش پەلامارەگە، لە چەو ئەوانەو، رەفتار "دوژمنەیل جەنگخواز" نیشان دەێد، و ئامادەیی خوەی ئەرا قایمکردن هەماهەنگی ئەمنی ناوچەیی لە رویوەڕویبوین ئەمریکا و ئیسرائیل راگەیان.

یە داننانیگ ناوەکی بوی، شایەت ئەرا یەکەم جار لەی قەیرانە، ک بارزانی خاڵ هاوسەنگییگ نیشان دەێد کە تەنانەت تاران نیەخوازێد برمێد.

لە وەرانوەر ئەوە، میسال ئالووسی سیاسەتمەدار عراقی ئەرا شەفەق نیوز وت: عراقییەیل "وە وریایی و دڵەخورپەیگ فرە چەودیاری مانۆڕەیل شیویاگ کرێگرتەیی سیاسی لە ناوەنەیل پیلانگێڕی لە ناوچەی خەزرا کەن"، و وتیش: رخباری لەوەس کە "نەفسە لاوازەیل لە ری تێرۆرەو رەت کردن کە لەی دونیا دەرچن، ئەراوە خراوەکاری وەرد ئەوانە کردن کە خاسی وەردیان کردنە".

دیاریش کرد کە پەلاماردان ماڵ بارزانی "تاوانیگ تێرۆریستی ناپیاوانەس کە وە گشت وشەیلە شەرمەزار کریاس".

لە مانا قویلەگە، پەلاماردان ماڵ نێچیروان بارزانی تەنیا کوتانیگ وە فڕۆکەی بێیفڕۆکەوان دیار نییە، بەڵکم کوتانیگە ئەرا بان هویرکردنیگ کە ئەو پیاوە لە سەرەتای جەنگەگەو کەفتەسە فتراق دووارەکردنی، ئەویش ئەوەس کە کوردستان توانێد لە دەیشت جەنگەگە بمینێد ئەگەر بیلایەنی خوەی وە رووشنی رابگەیەنێد، و هاوسایەیل خوەی ئارام بکەێد، و دەس بگرێدە دیپلۆماسیەو.

لە چوارچیوەی شەرمەزارکردنە یەک لە شوون یەکەیل، پرۆفیسۆر دکتۆر دانا مەولوود، سەرۆک جیوەجیکار دامەزراوەی Vision Education وت: ئەوەگ لە دهۆک رویدا تەنیا پەلاماردان شوونیگ نیشتەجیبوین فەرمی نییە، بەڵکم کوتانیگە ئەرا ئارامی کوردستان و ئاسایش عراق و سامیان، وتیش: هاوهەڵوێستی وەگەرد بارزانی لێرە تەنیا لەبان رەهەند کەسی نیوسێد، بەڵکم درویژە کیشێد ئەرا وەرگریکردن لە مانا دەوڵەت لە رویوەڕویبوین فامستن ئاژاوە، و ماف عراقییەیل لەوەگ کەسایەتییەیل و دامەزراوەیلیان لە تێرۆر و پەیامە خویناویەیل مقیەتی بکریەن.

لە کوتایی، فڕۆکە بیفڕۆکەوانەگە وەشوون ماڵیگ نەگردیە، بەڵکم وەشوون پەیامیگ، و ئەوەگ لە دهۆک رویدا سنوورەیل پەلامار ئەمنی رەت کرد ئەرا واتەیگ قویلتر و سەختتر، چوینکە دیار بوی کە تەقەلایگە ئەرا شکانن ئەو هویرکردنە کە نێچیروان بارزانی نوێنەرایەتی کەێد هەر جویر ئەوەگ تەقەلایگە ئەرا شکانن خود شوونەگە، لە وەختیگ کە زوان ئارامەوکردن لە وەرانوەر ژاوەژاو چەک چوودە دویا، پەلامارەگە جویر ئاشکراکردنیگ نوو دیار بوی کە بانگەشەکارەیل ئاشتی خوەیان ئیسە لە وەر پەلامار جەنگن.

شەفەق نیوز - وەدویاچگن

پەلامار سەربازی ئەمریکی وەبان ئیران و ئەگەر پەنابردن ئەرا کلکردن یێز لە ناو خاک، وە دووارەوکردن سیناریۆی هاوشیوەی داگیرکردن عراق و ئەفغانستان، ملهڕییگ دروس کەێد ک تەقەلا دەێد ئەرا زیانڕەسانن وە جەماوەر سەرۆک دۆناڵد ترەمپ وەرجە هەڵوژاردنەیل 3ی تشرین دووەم 2026، وە مدوو ئەوەگ کاریگەری دیرێد لەبان فراوانبۊن جەنگ سەربازی لە ناوچەگە و بڕیان تەکان نەفت جیهانی و دروسبۊن شۆک ئابووری تون، وەپەی راپۆرتیگ لە رووژنامەی "دەیلی سەباح" تورکی.

رووژنامەگە لە راپۆرتیگ وە ناونیشان "ئایا ئیران هاوبەش چارەنووس عراق و ئەفغانستان بوود"، ک  ئاژانس شەفەق نیوز هەڵگەردانی کردگە، باس ئەوە کرد ک شارەزایەیل مەزەنە کەن پەلامار زەمینی فراوان لە ئیران فرە "سەخت" بوود، وەتایبەت وەگەرد زەویوزار سەخت و ناوچەیل کویەیی، بەڵام مەحاڵ نیە، و لەوەر ئەوە هاتی پەنا بوەن ئەرا "کارەیل دیاریکریاگ و پسپۆڕانە" ک تەنیا دامەزراوەیل دیاریکریاگ بکەێدە ئامانج.

راپۆرتەگە دەسنشان کرد ک ئەمریکا ئیرنگە خاوەن 750 تا 800 بنکە یا دامەزراوەی سەربازی کاراس لە فرەتر لە 80 وڵات لە جیهان، ک بۊنەسە خاڵەیل دابینکردن دەریایی و بنکەی ئاسمانی سەرەکی، ک پشتگیری لۆجستی جیهانی دابین کەن.

وەگەرد ئەوەیش، راپۆرتەگە وت ک فرەیان پرسیار کەن دەربارەی بڕ سەرکەفتن ئەمریکا لە پەلامار زەمینی ئەرا بان ئیران، و دەسنشان نموونەیل وەرجەیە کەن جویر عراق و ئەفغانستان، بەڵام وت ئی دیمەنە هێمان سنووردارە.

راپۆرتەگە وەردەوام بۊ و وت: ئەمریکا هەر دو وڵاتەگە وە مدووەیل جیاواز داگیر کرد، ک بۊە مدوو کوشیان ملیۆنا کەس و عراقیگ پارچەپارچە و ئەفغانستانیگ کاولکریاگ وەجی هیشت.

دیاری کرد ک ئەنجام جەنگ 20 ساڵە لە ئەفغانستان رەوان بۊ، وەتایبەت دویای کیشانەوەی پڕ لە شیواشیو هیزەیل ئەمریکی، لە وەختیگ رەوش عراقیش دویای سەدام حسێن هێمان جسگیر نەویەسەو، بەڵام ئیران جویریگ ترەکە لەوەر ئەوەگ ئاست بەرزتر لە شارەزایی و توانا دیرێد.

راپۆرتەگە باس لە کوشیان شمارەیگ لە سەربازەیل ئەمریکی و زەخمداربۊن نزیکەی 200 کەس ترەک کرد لە ناو جەنگ ئیسە، و راگەیان ک "ئی رەوشە ئەرا ترەمپ وەرەو نوا نیەچوود"، و ئەگەر زەرەد گیانی بەرزەو بوود جویر ئەوەگ لە ئەفغانستان یا عراق یا جەنگ ڤێتنام رۊ دا، بوودە باریگ سیاسی گران، چۊن "هەر تابووتیگ گڵەو بخوەێد شایەت زەرەد جەماوەری ترەمپ بەێد وەرجە هەڵوژاردنەیل 3ی تشرین دووەم 2026".

وەپەی راپۆرتە تورکییەگە، مەزەنە کریەێد ک ئەمریکا بەشیگ تەواو ئامادە نەویەسەو ئەرا سیناریۆێگ جویر پەلاماردان وڵاتەیل کەنداو یا بەسانن تەنگەی هورمز یا چەسپانن مین لە کڕەیل دەریایی سەرەکی، لەوەر یە راپۆرتەگە وت ک هاوردن هیز زەمینی ئەمریکی لە ئیرنگە نزیک نیە.

وەگەرد ئەوە کە ئیران وەپەی راپۆرتەگە، کەفێدە زیان گەورە ئەگەر جەنگەگە درویژە بکیشێد، بەڵام ستراتیژییەگەی ئەرا کوتان ئابووری جیهانی توەنێد خەرج فرەتر بخەێدە بان نەیارەیلی و هاوپەیمانەیلیان.

راپۆرتەگە وتیش ک ئەمریکا و ئیسرائیل ک بەرەی دوویەم لە لوبنان واز کردنە، پەلامارەیلیان تونتر کەن ئەرا ژیرخستن ئیران، بەڵام پرسیار کرد ک ئایا تایبەتمەندی جۆگرافی ئیران لە کەنداو، وەگەرد ئەو فشارە ک وە ری گرووپە هاوپەیمانەیلی جویر حوسییەیل لە دەروازەی دەریای سوور دیرێد، بوودە مدوو درویژەبۊن جەنگەگە؟

وەپەی ئەوەگ لە بانەو وتیا، راپۆرتەگە  دیاری کەێد ک جەنگ وەگەرد ئیران هاتی بچوودە گامیگ نوو و رخبار، و باس ئەوە کرد ک ئەمریکا هویر لە کلکردن هەزاران سەرباز کەێد، و ئی گامە هاتی رێڕەو جەنگەکە وەشیوەێگ زویوەزوی ئاڵشت بکەێد.

وتیش: نیشانەیل لە مقیەتیکردن تەنگەی هورمز تا کوتان ناوەند نەفت سەرەکی ئیران لە دورگەی "خارک"، کاریگەری جیهانی رخداریگ دیرن.

راپۆرتەگە کۊتایی وە قسەیلی هاورد و وت ک رخەیل پەیوەندیدار وە ئی گامەیلە گەورەن، و وە هۊر هاوردەوە ک ئیران راگەیان نیاز دیرێد ئەرا تووڵەسەنین وە مووشەک و فڕۆکەی بیفڕۆکەوان، و هەر پەلاماریگ زەمینی هاتی لە دەس دەرچوود و وەشیوەیگ زویوەزوی فراوان بوود.

‏شەفەق نيوز- هەولێر 

له ڤیەننای پایتەخت نەمسا، لە 22 تا 25 ئازار 2026، کارەيل کۆنفرانس REAL CORP 2026 له خول سی و یەکەمەی دەس وە پس کەێد، ک جویر یەکیگ له گرنگترین مەڵبەندەیل ناودەوڵەتی تایبەت وە نەخشەسازی شار و گەشەپیدان ناوچەیی له کۆمەڵگەی زانیارییەیل ناسریەێد، ئەویش وە درووشم "گشت لاییگ جاروبار نەخشەسازی کەێد" و "مقیەتیکردن میراتي و نەخشەسازی ئمڕوو ئەرا سازانن بانانیگ خاستر".

ئی کۆنفرانسە له کۆمەڵگەی مێژوویی ئۆتۆ ڤاگنەر ئەنجام دریەێد، وەگەرد بەشداری فرەتر له 250 کەس له 35 وڵاتەو، هەرلیوا بەرنامەگە نزیکەی 180 بەشداری زانستی گردیەسەو، له ناویان 116 لێکوڵینەوە ئەرا بڵاوکردن و نیشاندایین دیاری کریانە ئەویش دویای یەگ دووارە نووڕین زانستی دووانە ئەرایان کریەێد.

کۆنفرانسەگە پرسیاریگ لێکوڵینەوەیەگ بنچینەیی خەێدە روی، ئەویش ئەوەسە کە تا چەنيگ تەکنەلۆژیا، وەتایبەت زیرەکی دەسکرد (AI)، توەنێد ئاڵشتکاری ریشەیی له شارەیل و پرۆسەیل نەخشەسازی بارێد؛ وەگەرد دووپاتکردن سەرپەرشتیارەیل لەبان یەگ ئامانج کۆتایی ئەوەسە کە شار و ناوچەیل پایەدار و خوەیڕاگر و گونجیاگ ئەرا ژیان بسازێد، نەک تەنیا شارەگە بکەێدە گۆڕەپانێگ ئەرا تاقیکردن تەکنەلۆژیا نووەیل.

هەرلیوا کۆنفرانسەگە له لایەن شار ڤیەنناو چەودیاری کریەێد و گرنگییگ فەرمی وەپی دریەێد، هەر یەیشە هیلێد بەشداری و ئامادەبوین کوردستان له بەرنامەی کۆنفرانسەگە وە شێوازیگ وەرچەو دیار بوود، ئەویش له ری پشتگیریکردن له دامەزراو Visio Education، ئی کۆنفرانسە پشتگیری کریەێد لەلایەن دامەزراوەیگ ئەکادیمی ک بنکەگەی له هەولێرە، و چالاکییەیلیگ له ئاست عراق ئەنجام دەێد.

ئیدریس نێچیروان بارزانی، سەرۆک دامەزراو Vision Education، دووپات کەێد ک پشتگیری دامەزراوەگە ئەرا کۆنفرانس REAL CORP 2026 نیشانەی پابەندییە ئەرا وەهێزکردن هاوکاری ناودەوڵەتی و گفتوگۆ زانیاری له بوارەیل نەخشەسازی شار و گەشەپیدان هەرێمی، هەرلیوا باس گرنگی دروسکردن هاوبەشییگ کە گریەی ناوەین لێکوڵینەوەیل ئەکادیمی و جیوەجیکردن پراکتیکی ئەرا نواگیریکردن سەختیەیل دەێد.

 لە وتار خێرهاتن له ناو بەرنامەی کۆنفرانسەگە، باس لەوە کەێد کە ئی دامەزراوە له هەرێم کوردستان کار کەێد ئەرا پشتگیریکردن له فێرکاری و لێکوڵینەوەیل زانستی، و توەنادارکردن دامەزراوەیل و کەسەیل ئەرا بەشداری له جیوەجیکردن ئاڵشتکارییگ ئەرێنی؛ هەرلیوا دووپاتیش کەێد ک فێرکارییەگە بنەمایگ سەرەکییە له گەشەپیدان کۆمەڵگەیل و وەهێزکردن توانایان ئەرا گونجیان وەگەرد ئاڵشتکاریەیل زویوەزوی.

ئویشێدیش؛ باوەتەیلیگ جویر گەشەپیدان وەردەوام شارەگە، و ئاڵشتبوین کەشوهەوا، و پەرەپیدان تەکنەلۆژیا،  رێکارەیلیگ گردگیر خوازێد ک فێرکاری و سیاسەتەیل گشتی و کارەیل جیوەجیکردن گردەو بکەێد، و داوای  وەرگردن روانگەی دویرمەودا کرد ک پشت وە زانیاری و هاوکاری ناودەوڵەتی بوەسێد.

بارزانی لە کۆتایی قسەیلی دووپات لەبان ئەوە کرد کە هاوبەشییەیل ناودەوڵەتی له بوارەیل فێرکاری و نەخشەسازی توەنێد بەشدار بوود له سازانن شارستانیەیل فرەتر خوەیڕاگر و پایەدار و زیرەک، و شانازی خوەی نیشان دەێد وە بەشداری دامەزراوەگە له پشتگیریکردن ئی رویداو ناودەوڵەتیە.

ئەرا هویردەکاریەیل زیاتر (لەبان بەرنامەی کۆنفرانسەگە)

دکتۆر دانا مەولود، سەرۆک جیوەجیکار دامەزراو Vision Education، لە هەولێرەو جویر قسەکەریگ سەرەکی بەشداری کەێد؛ رووژ 23ی ئازار باوەتیگ وە ناونیشان "کاریگەرییەیل ئاڵشتبوین کەشوهەوا لەبان نەخشەسازی شار و گەشەپێدان له عراق.. سەختیەیل و ستراتیژییەیل گونجیان" پێشکەش کەرد، هەرلیوا رووژ 24 ئازار بەشداری کەرد له دانیشتنیگ گفتوگۆ تایبەت وە بانان فێرکاری له ئەوروپا.

هەرلیوا بەرنامەگە دەسنشان کەێد ک دانا مەولود، وەگەرد پۆستەگەی خوەی له دامەزراوەگە، کار کەێد ئەرا وەڕێوەبردن ناوەند کۆمەڵگەی نەمساوی، و جویر وەڕێوەبەر لێکوڵینەوەیل ژینگەیی له زانکۆی کوردستان-هەولێر کار کەرێد.

بەشدارییەگە تەنیا له وتارەیل سەرەکی نەوی، بەڵکم بەرنامەگە زنجیرەیگ لە لێکوڵینەوەیل زانستی و باوەتەیلیگ گردیەسەو ک له لایەن زانکۆیل و دامەزراوەیل پیشکەش کریەێد، لەوانە: زانکۆی کوردستان-هەولێر، زانکۆی نەورۆز، زانکۆی سۆران، و فەرمانگەی ژینگەی دهۆک.

لە ناو ئەو باوەتەیلە ک دیاری کریانە، لێکوڵینەوەیگ هەس لەباوەت "مقیەتیکردن پەلەیل ئاوی جویر میراتییگ و تێکەڵکردنیان له فێرکاری ئەرا نەخشەسازی وەکارهاوردن زەوی له زاخۆ، و یەکیگ ترەک لەباوەت "کوالێتی وا له شار دهۆک له ماوەی یەکەم لێکوڵینەوە چەودیاریکردن ساڵانە"، وەگەرد لێکوڵینەوەیەیلیگ ک باس له خوەیڕاگری ژیرخانی له هەرێم کوردستان کەێد، و دووارە خاسەوکردن ئەشکەفت جارستین له دهۆک، و شیەوکردنیگ گەشەپێدان شارستانی له دهۆک ناوەین ساڵەیل 2010 و 2025.

بەرنامەی کۆنفرانسەگە بەشەو کریەێد ئەرا چەن دانیشتنیگ سەرەکی و کۆڕبەن و نمایش لێکوڵینەوە ک سێ رووژ کیشێد، لەناوی باس له باوەتەیلیگ کریەێد جویر حوکمڕانی شارەگە، ژێرخان پایەدار، نیشتەجیبوین پووڕیاگ، بانان فێرکاری، کوالێتی ژیان، شارەیل بۊچگ و ناوەندی، و ئاڵشتکاریەیل ئاوای و شارستانی، وەگەرد چالاکییەیلیگ ک گەشتەیلگ ناسین و ئاهەنگیگ پیشوازی فەرمی گرێدەو و کۆتایی تیارێد وە دانیشتنیگ گفتوگۆ له 25 ئازار.

وەپەی بەرنامەگە، REAL CORP 2026 خوەی جویر سەکوویگ ناودەوڵەتی نیشان دەێد ئەرا بەسین لێکوڵینەوەیل زانستی وە کارەیل مەیدانی له نەخشەسازی شارستانی و هەرێمی، له خود وەختەگە بەشداری عراق و کوردستان له ئی خولە رەهەندیگ زیاتر پیشکەش کەێد کە پەیوەندی دیرێد وە هاوردن پرسەیل عراق و هەرێم کوردستان، له کەشوهەوا و فێرکارییەو تا ئاڵشتکاری شارستانی و پایەداری، ئەرا ناوڕاس گفتوگۆ ناودەوڵەتی لەبان شار و ناوچەیل سوو.

شەفق نيوز- وەشوینکەفتن 

توێژینەوەیگ زانستی نوو، ئاشکرای مەزەنەیل رخداریگ کرد ئەرا بانان لایەن لەوەر ئاڵشتبوین کەشوهەوا، کە دوینێد بەرزەوبوین پلەی گەرمی بوودە مدوو مردن سەدان هەزار کەسی ساڵانە وەگەرد هاتن ساڵ 2050 لەوەر نەمان هاز لەش.

تیمیگ لە زانستەیل زانکۆی کاسۆلیکی ئەرجەنتین داتایەیل لە 156 دەوڵەت وە ماوەی زیاتر لە بیست ساڵ شیەو کردن لە (2000-2022) ئەرا فامستن پەیوەندی ناوەین بەرزەوبوین پلەی گەرمی و ئاست گورجی لەش.

تیمەگە رەسیە دەرئەنجامەیلیگ نیگەرانی کە ئویشێد: هەر مانگیگ تیەێدە بان بەرزەوبوین ناوڕاس پلەی گەرمی لە 27.8 پلەی سەدی، بوودە مدوو زیایبوین نەمان هاز لەش وەڕیژەی 1.5% لە ئاست جیهان.

ئی ریژە واتە مردن  470 هەزار و700 هەزار کەس ساڵانە، بیجگە زەرەدەیل ئابووری گەورەیگ کە ساڵانە رەسێد ئەرر 3.68 مليار دولار سنوياً، لەوەر داوەزیان بەرهەم کراکارەیل.

زانایەیل وتنیش: بەرزەوبوین پلەی گەرمی پەکخستن فیسیۆلۆژی لەبان لەش ئایەم چەسپنێد، کە زوو کەفێدە بان دڵ و لویلەیل خوین، و هیلێد هەر مەینەتیگ سەختترەو بوود وەبان لەش، کە ریگری گەورەیگ خەێدە نوای چالاکیەیل وەرزشی لە دەیشت.

  هەمیش ئاشکرا کرد کە ئی سێ ساڵ دویاییە سویەرترین ساڵەیل بوینە لە میژوو توومارکریای، کە هیلێد وەرزشکردن لە بەشەیل فراوانیگ لە جیهان بوودە کار فرە سەختیگ.

جی باسە کە کاریگەریی ئەوە ناوەین وڵاتەیل جویر یەکتری نییە، کە وڵاتەیل ناوڕاس و کەم داهات زیاتر زەرەد وەپییان رەسێد، کە نەمان هاز لەش لەناویان وەڕیژەی 1.85% ئەرا هەر مانگیگ گەرم زیایەو بوود، لە وەختیگ لەبان ئەو وڵاتە دەوڵەمەنەیلە کە ژیرخانەیل خاسیگ دیرن و توانای گونجانن دیرن کاریگەریی فرە کەمترە.

زیاترین ناوچەیل کە زەرەرمەن بوون ئەو ناوچایلەن کە هەر خوەیان گەرمتر جویر ئەمریکای ناوڕاس و ناوچەی دەریای کاریبی و خوەرھەڵات ئەفریقا باشوور بیاوان و باشوور خوەرھەڵات ئاسیا ئیستوایی، کە شایەت بەرزەوبوین ریژەی کەم هازی لەش بڕەسێد ئەرا 4% ئەرا هەر مانگیگ پلەی گەرمی لەناوی لە 27.8 پلە زیاتر بوود.

زانایەیل هوشداری دان کە ئی نشانەیلە واتە بەرزەوبوین پلەی گەرمی خوەی تەنیا شکیەێدە بان ئەو پیشکەفتن وەدەسهاوردن ئامانج ریخریاگ تەندروسی جیهانی نە تەمەی داوەزیان بیهازی لەش وەڕیژەی 15% وەگەرد هاتن ساڵ 2030 دیرێد، و هەمیش بوودە مدوو یەواشەوبوین لە ئەوزەڵکردن ئابووری لەوەر داوەزیان بەرهەم کراکارەیل.

وەلێ هەر تەنیا کیشان وینەیگ سییە نەوی، وەلێ چارەسەریەیلیگ پیشکەش کریا کە توانێد لەی کارەساتە کەمەو بکەێد، لەلییان دیزاینکردن شارەیل وەشیوەیگ وەگەرد گەرمی بگونجێد، و دروسکردن شوینەیلیگ وەرزشیی سەردەوکریای وە نرخەیل گونجیاگ، و دەسکردن وە هەڵمەتەیل هوشیاریکردن لە رخداریەیل گەرمی مەوقەی وەرزشکردن.

زانایەیل باس گرنگی رەفتارکردن وەگەرد چالاکی لەش کردن جویر چشتیگ گرنگ پەیوەندی وە کەشوهەوا دیرێد، هوشداری دان نە شکستهاوردن لەوە بوودە مدوو شیوەی فراوانیگ لە تەمەڵی ژیان کە بیماریەیل دڵ و شەکرە و زەرەدەیل ئابووری گەورە وەگەرد خوەیەو تیارێد.

شەفەق نیوز - هەولێر/بەغدا

لە وەختیگ جەنگ سەربازیی ناوەین ئەمریکا و ئیسرائیل لە لاییگ و ئیران لە لاییگ ترەک چوودە رووژ نۆهەمی، هەرێم کوردستان عراق هەر تەنیا تەماشاکەر نییە، کە بویەسە "سندووقیگ پۆستە"ی خویناوی ئەرا پەیام مووشەکی، لە ناوەین تەقەلای نائومیدکەرەیل سەرکردایەتی سیاسی خوەی ئەرا دویرکەفتن لە جەنگیگ کە رەهەندەیلی لە تواناس وەرگریکردن ناوچەگە زیاترە.

ئی چالاکی دیپلۆماسیی خەس و پڕە کە هەولێر سەرکردایەتی کەێد و هەڵوێستە ناودەوڵەتییە جی دەسخوەشی پاڵپشتی کەێد، وەرگرد راسییگ هەڵپووقیان لەبان زەوی،  لە وەختیگ سەرکردایەتی کورد رکدارە لەبان ئەوە کە خاکەگەی نیەوودە "پەیوەندی هەڵدان جەنگ"، فڕۆکەی بێفڕۆکەوان پڕ تەقینەوە وەبان هۆتێلە مەدەنیەیل و دامەزراوە نەفتییەیل وارێد.

ری رەوشە پرسیار بنەڕەتی لەبان توانای "بنەمای بیلایەنی" ئەرا وەرگەگردن ستراتیژی "ئەڵقەی ئاگر" و زیایبوین زوورەیل ئەمریکا ئەرا وازکردن وەچیگ لە باکوور خوەرئاوای ئیران دروس کەێد.

بنەمای بیلایەنی

لەو چوارچیوە، شرۆڤەکار سیاسی محمد زەنگەنە دووپات کەێد کە سەرکردایەتی و حکومەت سیاسی لە هەرێم کوردستان هەرگیز ری نیەێد هەرێم بوودە گۆڕەپان جەنگ، و دیاری کەێد کە "هەرێم دژوە لایەنیگ لە بەرژەوەنی لایەنیگ ترەک نییە، و وەگەرد لایەنیگ وەرانەور لایەنیگ ترەک نیەوسێد و رازی نییە خوەی وەگەرد هیچ بەرەیگ رێکبخەێد".

زەنگەنە لە دیداریگ وەگەرد ئاژانس شەفەق نیوز، جیاوازییگ گەورە لە ناوەین هەڵوێستەیل هەولێر و بەغدا نشان دەێد و ئویشێد "شایەت حکومەت فیدراڵی بەشداری گردوێد لە بردن عراق وەرەو گۆڕەپان جەنگ وەشیوەیگ نەرم و نیان وەگەرد میلیشیایەیل و وازکردن ری رەدبوین لە سنوورەیل، بەڵام یە لە هەرێم کوردستان  پەسەن نەکریاس".

ئویشێدیش: پەیوەندی دیپلۆماسی وەرد جیهان و ئیران جیددییەت هەرێم دەرخەێد و ئویشێد: "لایەن ئیرانی ئەو لایەنە خوەیدیەسە، و لەوەر بیتوانایی لە وەڵامدان وەرانەور ئەمریکا، خوازێد ئازایەتی خوەی وەرانەور هەرێم نیشان بەێد، کە خوەی لە پەلامارە مووشەکییە دووارەبوەیل دەرخستگە، تەنانەت لە مەوقەی ئاشتیش".

ئی "کەلەڕەقی" ئیرانییە رووژ جمعە 7 ئازار 2026 لەبان زەوی دیار دا و بویە کردار، وەگەرد راگەیانن پەلامار فڕۆکەی بێفڕۆکەوان وەبان ئەو گروپەیلە کە وە گروپە جیاییخوازەیل لە هەولێر باسیان کردر یەیش دویای پەلاماردان "خاتەم ئەلئەنبیا" وەبان بارەگایل ئۆپۆزسیۆن لە سلێمانی، لە وەڵامیگ وەرجەوەختە ئەرە قسەیل دۆناڵد ترەمپ، سەرۆک ئەمریکا، کە پەلامار زەمینی کوردی ئەگەری وەبان ئڤران وە "چشتیگ گەورە" باس کرد.

ئەجێندا هەرێمییەیل

لەلای خوەییش، شرۆڤەکار سیاسی یاسین عەزیز پێگەی ئیسەی کورد ەە "عەقڵانی و دانا" وەسف کەێد و دووپات لەوە کەێد کە "سەرکردایەتی رەتیکەێد هەرێم جویر قەوارەیگ ئیداری و دیمۆگرافی، لە سەرگەرمییگ تێکەڵ بکەێد کە شایەت جەزرەوەی قورسیگ بەێد ناوەین  ئەو واقیعە نادیارە کە چەوەڕیی هەرێم کەێد".

عەزیز ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئاشکرا کرد کە "ئیرنگە پرەنسیپ بیلایەنی زاڵە"، بەڵام باس نیگەرانییگ ئەرا بڕیاردەران هەولێر کرد: "دەسوەردان میلیشیایەیل عراق کە لەژیر رووشنایی لاوازی حکومەت فیدراڵی ئەجێندای هەرێمایەتی جیوەجی کەن".

عەزیز هوشداریشیدا لەوە وەردەوامی "رۆڵ تەماشاکەر" بەغدا وەرانەور ئەو پەلامارەیلیگ کە ناوچەگە کەنە ئامانج- ئەو پەلامارەیلە کە دی جیاوازی نیەکەن لە ناوەین بنکە سەربازییەیل، دامەزراوە مەدەنییەیل، یا تەنانەت کێڵگە نەفتییەیل، جویر ئەوەگ لە مەیدان HKN لە پارێزگای دهۆک رویدا- سەرکردایەتی کورد ناچار کەێد "سەروەخوەیی گام بنەێد ئەرا مقیەتیکردن ئاسایش و سەقامگیری هەرێم".

ئی هوشداریە لە وەختیگە کە راپۆرتە هەواڵگرییەیل گوشارەیل ئەمریکا (بەرنامەیگ ژیروەژیر سی ئای ئەی) ئەرا گاڵداین چەکدارەیل ئۆپۆزسیۆن ئەرا چگن وەرەو ناو ئیران ئاشکرا کردگە، حکومەت هەرێم لە ری پێشەوا هەورامی قسەکەری، وەتونی ئەو تەقەلایەیلە رەتکردگە و وە بەدخوازانە زانیەی و ئامانجیان فراوانکردن مەودای جەنگە.

وشەی کۆتایی

عەلی ئەلمعماری، شارەزای ئەمنی، دوینێد هەرێم کوردستان "رەوشیگ فرە رخبار" وەخوەی دوینێد، یەیش ریکارەیل ناوازەیگ خوازێد ئەرا ریگریکردن لە دویرکەفتنی لە جەنگەگە.

ئەلمعماری لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز پێشنیار "هەماهەنگی تەواو وەگەرد حکومەت فیدراڵی و هیزەیلی کەێد تا وە هاوبەشی سنوور عراق و ئیران پاسەوانی بکەن".

وتیش: ئی  هاوکارییە "دڵنیایی دەێد و نواگیری هەر  دەسپیچگیگ کەێد کە لەلایەن میلیشیایەیل و ئیرانەو وەکار باێد"، لە کۆتایی هەڵسەنگاندنەگەی ئویشێد "هەماهەنگی راسگانی تاکە رییگە ئەرا دویرخستن هەرێم لە پەرەسەنین جەنگ ناوچەگە"، لە وەختیگ جەنگەگە لە هەفتەی دویەمی رەد کەێد لەژیر ناو "ئۆپەراسیۆن داستان تویڕەیی".

دیالۆگ چارەسەرە

لەلای خوەیەو بافڵ تاڵەبانی سەرۆک یەکێتی نیشتمانی کوردستان دووپات لە گرنگی پەنابردن ئەرا دیالۆگ کەێد ئەرا چارەسەرکردن ناکۆکی و کێشەیل هەرێم، دووپاتیش کەێد کە هەرێم کوردستان نیەوودە مەیدان جەنگ.

لە دیداریگ وەگەرد فۆکس نیوز، کە دویەکە شەممە بڵاو کریا، تاڵەبانی وت:  "یەکێتی خوازێد بوودە پیەڵیگ ئەرا گفتوگۆ و چارەسەرکردن کێشەیل لەڕی لەیەکفامسنن، رۆڵیگ کە سەرۆک کووچکردگ مام جەلال رانیەی".

وتیش: "ئەوەگ نیگەرانیم کەێد، قەیرانە مرۆییەیلە، چوسنکە خەڵک خوەرهەڵات ناوڕاس وەخوەیان دوینن، ئیسەیس مەوقەی سەقامگیری و ئاشتی وەردەوامە".

تاڵەبانی، لەباوەت پەیوەندییە تەلەفۆنیەگەی وەرد دۆناڵد ترەمپ، سەرۆک ئەمریکا، باس لەوە کرد کە "پەیوەندییەگە فرە نایاب بوی، سەرۆک ترامپ کوردەیل وە جەنگاوەر ئازا وەسفکرد و سوپاس کرد ئەرا کارەیلیان وەگەرد هیزە تایبەتەیل ئەمریکا لە ماوەی ساڵەیل گوزەشتە".

ئاشکرا کرد کە "ئەوەگ لە قسەیل سەرۆک ترامپ فامستم ئەوەسە کە مقیەتیکردن هاووڵاتیەیل لە عراق لە ئەولەوییەتییە سەرەکییەیلیە"، وتیش: "کورد لە ئیران شایستەی خاسترە، لە ناو پەیوەندییە تەلەفۆنییەگەم وەرد وەزیر دەیشت ئیران ئاشکرا کرد کە خوازن لە ری دیالۆگ و لەیەکفامستن کێشەیل چارەسەر بکەن".

جی باسە ئیوارەی رووژ جمعە پارێزگای هەولێر کەفتە وەر پەلامار فڕۆکەی بێفڕۆکەوان 

  وەبان هۆتێلیگ، تەنیا چەن ساعەتیگ دویای هوشداریی ئەمریکا لە پەلاماردان هۆتێلەیل هەرێم کوردستان.

وەگورەی زانیاریەیل ئاژانس شەفەق نیوز؛ ئەو هۆتێلە کە کریاسە ئامانج، "ئەرجان ڕۆتانا" بویە، کە کەفێدە جادەی 100 مەتری ناوڕاس شار هەولێر پایتەخت هەرێم کوردستان. 

دویای ئەوەیش هەرێم کوردستان کەفتە وەر چەن پەلاماریگ وە درۆنەیل میلیشیایەیل لایەنگر ئیران چ لە خود هەولێر یا دهۆک و سلێمانی و شوینەیلیگ ترەک.

لە 28 شوبات ئیسرائیل و ئەمریکا دەسکردن و. پەلامارەیلیگ وەبان ئیران و لە ئەنجامی سەدان کەس گیانیان لەدەسدان، لەناویان عەلی خامنەیی، ریبەر باڵای ئینقلاب ئیسلامی و چەن وەرپرسیگ ئەمنی.

ئیران تووڵەی کردەو وە پەلاماردان ئیسرائیل و ئەوەگ وە "بەرژەوەنی ئەمریکی" لە وڵاتەیل عەرەبی باسی کەێد، کە بویە مدوو کوشیان و  زەخمداری و زیان وە ژیرخانەیل مەدەنی جویر بەندەر و بینای نیشتەجیبوین رەسان.

شەفەق نیوز – هەولێر

(وتار قوباد ئاراش ئەرا ماڵپەڕ دیپلۆماسی ئیران، هەڵگەردان ئاژانس شەفەق نیوز)

لە ناوڕاس مانگ یەک ساڵ 2026، خوەرهەڵات ناوڕاس سەرلەنوو کەفتە لە کەنار کارەساتیگ گەورەی مرۆیی و جیۆپۆلەتیکی، دویای ماوەیگ ئارامیی تاڕادەیگ دویای رمیان رژیم بەشار ئەسەد، گۆڕەپان سوریا جاریگ ترەک  سەرهەڵدا، هەناێ حکومەت نوو دیمەشق وە سەرۆکایەتی ئەحمەد ئەلشەرع، پەلامار ناوچە کوردنشینەیل باکوور وڵات دا، ئی پەلامارە رێبازیگ تەواو سەربازی بوی، لە بنەمای قسەیگ تونڕەوی ئیسلامی، لەژیر پەرچەم گلەوداین "سەروەری تەواو" و کۆتاییهاوردن وە هەر جویرە خوەیوەڕیەوبردنیگ.

جەنگ و تەقەکردن لە جەرگەی شار حەلەب دەسوەپی کرد و گەڕەک شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە تۆپواران سەختیگ کریان، ئیجا ئۆپراسیۆنە سەربازییەیل وەرەو حەسەکە و ئمجا وەرەو پەراویز کۆبانی بڵاو بوی، کە شاریگە ئەرا کورد گرنگییگ تایبەت و رەمزی دیرێد، وەگەرد وەرخودان هیزەیل سوریای دیموکرات لە وەرانوەر ئەو پەلامارەیلە، ناهاوسەنگی هیز و کەمەوبوین پشتیوانی بەشیگ لە هاوپەیمانە ناوخۆییەیل کورد هیشت هەڵوێست کورد ناسک بوود.

قەیرانەگە لەوەر  بڕین پەلگ دویەتیگ شەڕڤانا کورد دروس بوی کە لەو جەنگە  کوشیا، ئەندامیگ هیزەیل حکومەت زیاتر بوی، ئی کردەوە  وه تویڕەیی فراوانیگ لەلایەن کوردەیل ناو و دەیشت سوریا لەلی بویەو، و ناڕەزایەتی جەماوەری فراوانیگ لە هەولێر و سلێمانی و پایتەختەیل ئەوروپا، وەگەرد هەڵمەت خەسیگ فریاگوزاری و میدیایی لەلی بویەو.

لە تویڕەیی جەماوەرییەو ئەرا کردەوەی سیاسی

لەناو ئی پەرەسەنینە، ئەوە ئاشکرا بوی کە تەنیا تویڕەیی جەماوەری بەس نییە ئەرا ریگریکردن لە سڕبردن وەرەو جەنگ ئاشکرا، لێرا رۆڵ نێچیرڤان بارزانی سەرۆک هەرێم کوردستان دیار دا، کە هەرێمەگە لە "تەماشاکەریگ نیگەران ئەرا ئەکتەریگ سیاسی و ناوەنگیری ناوچەیی" ئاڵشت کرد.

بارزانی وە ئەزموونە فراوانەگەی لە وەڕێوەبردن قەیرانەیل ئەو زانێد کە رزگارکردن کۆبانی تەنیا لە ری روانگەی کەناڵ سیاسی و دیپلۆماسییەو کریەێد، چگە پیری پەیوەندیکردن وەگەرد هەردوگ لایەن جەنگ، پەیوەندی وە مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتی هیزەیل سوریای دیموکرات و ئەحمەد ئەلشەرع کرد لە دیمەشق کە گامیگ ویرەدار لە وەختیگ کە بیمتمانەیی رەسیەسە لوتکە.

لەم پەیوەندییەیلە بارزانی دووپات لەوە کرد کە دویرخستن کورد لە بانان سوریا، وڵات بەێدە ناو جەنگیگ نوو پەرتبوین و هەڕەشە تیرۆریستییەیل زنیەو کەێد، داوا لە سەرکردەیل کورد کرد کە ریبازیگ پراگماتیک بگرنەوەر کە لە بنەمای دیالۆگ وەرد دیمەشق، نەک جەنگ سەرتاسەری.

هاوتەریب وەگەرد ئەوەیش بارزانی چەوپووشی لە رەهەندە سیاسییە رەمزی و ناوخۆییەیل نەکرد، رووژ 16ی 1، هەولێر میوانداری گردەوبوینیگ باڵا ناوەین مەسعوود بارزانی و مەزڵوم عەبدی کرد، پەیامیگ ئاشکرای یەکڕزی کورد بوی کە قەوارەی دانوسەنکاری کورد پتەوتر کرد و سەختی هەر پەلاماریگ وەبانی زیای کرد.

لە ئاست ناودەوڵەتیش نێچیرڤان بارزانی تووڕ فراوانیگ پەیوەندی وەرگرد گەپە کاریگەرەیل کرد، وەگەرد فەرەنسا و ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپا و هەرلیوا تورکیا و ئیمارات هەماهەنگی کرد و وتار بەرژەوەنی هاوبەش پیشکەش کرد نەک جەنگ، بارزانی خستە یاد ئەنقەرە کە درویژەدان وە جەنگ لە باکوور سووریا هەڕەشە لە ئاسایش سنوورەیلی دەێد و هوشداری دا وە واشینتۆن کە پەرەسەنین جەنگ خزمەت وە نەیارەیل هەرێمیی و جیماگەیل رژیم وەرین کەێد.

لە ئاگربەسیەو ئەرا رێککەفتن سیاسی

ئی جویلەکردنە لە بان زەوی ئەنجام وەرچەویگ لەلی بویەو، خەسی جەنگەگە کەمەو بوی و ئاگربەسیگ وەختانە دریا، کە وە زویوەزوی درویژە وەپی دریا، وەرجە ئەوە کە لە 29ی کانوون دویەم رێککەفتنیگ سیاسی فراوانتر باێد، لە رێککەفتنەگە یەکخستن هیزەیل سوریای دیموکرات وە دامەزراوەیل دەوڵەت سوریا و رادەسکردن دەروازە سنوورییەیل و کێڵگە نەفتییەیل وە حکومەی ناوەندی، لە وەرانوەر دانپێدانان دەستووری وە مافە رووشنهویری و ئیدارییەیل کورد و گەرەنتی لە دژ گووشەگیریی کورد.

یەکیگ لە دەرئەنجامە فرە دیارەیل ئی فامستنە، چارەسەرکردن پرس زیندانیەیل داعش بوی، کە رخباری ئەمنی گەورەیگ دروسکرد، لەوەر هەماهەنگی ناوەین دیمەشق و هەولێر و واشنتۆن، شمارەیگ فرەیان ئەرا عراق کلکریان، گامیگ کە وە دەسکەفتیگ وەرچەو ئەرا ئاسایش ناوچەگە و ناودەوڵەتی باسی کریا.

رۆڵ ناودەوڵەتی نێچیرڤان بارزانی لە ری هەماهەنگی وەرد پاریس و واشنتۆن و ئەنقەرە رەسیە لوتکە، پەیوەندی ڕاستەوخۆی وەرد ئیمانوێل ماکرۆن کرد کە وە ئاشکرا دەسخوەشی لە تەقەلایەیل ناوەنگیری کرد، وەرجەیە ئەوە کە  دویاتر لە هەولێر پیشوازی لە وەزیر دەیشت فەرەنسا بکەێد، هەرلیوا بارزانی میوانداری کلکریای تایبەت ئەمەریکا لە سوریا کرد، گامیگ کە ڕەنگدانەوەی هەڵوێست ئەو جویر ناوەنگیر هەرێمی بوی کە توانای ئاشتکردن بەرژەوەنییە ناکۆکەیل دیرێد.

لەباوەت تورکیاش، ئەو رێبازیگ ناسک داشت کە هەستیارییە ئەمنییەیل ئەنقەرە لەوەرچەو گرد و لە ری کەناڵە ناڕاستەوخۆیل بەشداری کرد لە تێکەڵکردن نیگەرانییەیلی لە پرۆسەی چارەسەرکردن، نەک پشتگووشیان بخەێد.

وە گشتی رویداوەیل مانگ یەک و شوبات 2026 ئەو چەسپانن کە دیپلۆماسی تا ئیسەیش توانای چەسپانن چارەسەری دیرێد، تەنانەت لە ئاڵووزترین گۆڕەپانەیل خوەرهەڵات ناوڕاس، نێچیرڤان بارزانی وە سەرکەفتن پایتەخت سیاسی و دیپلۆماسی هەرێم کوردستانی وەکار هاوردە تا کۆبانی نەوودە سیمایگ ترەک لە ویرانکاری، مۆدێلیگ رۆڵ چالاکانەی کورد لە داڕشتن داینامیکی ناوچەگە نشان دا.

شەفەق نیوز – هەڵگەردان تایبەت

قالی ئیرانی کووچبردنیگ وەرچەو وەرەو کوردستانی عراق و تورکیا توومار کەێد، وەگەرد ئەوەیش تەونکەرەیل سەرهەڵگرن لە تەبریزەو وەرەو هەولێر و شارەیلیگ ترەک، کە هەڕەشەی ئیران دەێد وە فەوتیان دیارترین سویەی هەناسەدانی لەی پیشە کە سەدان ساڵە هن خوەیە.

وەرپرسەیلیگ لە کەرت پیشەیل دەسڕەنگینی لە شار تەبریز ئیران ئاشکرا کردن کە خاوەن پیشەیل و تەونکەرە بەهرەدارەیل لە ناوچەیل ئازەربایجان خوەرئاوایی وەرەو هەرێم کوردستان عراق سەرهەڵگرن، وەتایبەتی ئەرا هەولێر پایتەخت، وەمینەی کاریگ و دراوردن تیکەنان رووژانە، و هوشداری دان لە کاریگەری داوەزیان پشتگیریکردن پیشەی تەونکاری و دروسکردن قالی دەسی.

شوین جیگر 

راپۆرتیگ لەلایەن ئاژانس فارس خەوەری ئیرانی وت: ئەیوب بەشیری، جیگر سەرۆک دەسەی قالی و گەشتوگوزاری، دووپات کرد کە هەرێم کوردستان (هەولێر) و تورکیا رویکردن سەرەکیین ئەرا تەونکەرەیل لە پارێزگایەیل سنووری ئیران.

بەشیری لەناو گردەوبوینیگ لە ژوور بازرگانی تەبریز ئەرا باسکردن لە گیچەڵەیل قالی و چالاکی گەشتوگوزاری رووشنایی خستنە بان ئی کووچبردنە کە جویر زەنگ رخداریە هەڕەشەی چووڵکردن ناوچەگە لە مەزنترین بەهرەیل مرۆیی دەێد، و دیاری کرد کە گرنگی نەیان وە ژیانگوزەرانی تەونکەرەیل هیلێد سەر خوەیان هەڵگرن وەرەو بازاڕەیل هەرێم کوردستان کە ژینگەی کارکردن ئارامتر پەیا کەێد.

15 پیشە کەفتنەسە هەڕەشەی گڵووڵەبوین 

ئەو وەرپرسە دیاری کرد کە دروسکردن قالی هەر پیشەیگ دەسڕەنگینی نییە، وەلێ زەنجیرەیگ ژیانە کە نان هەزاران خیزان دەێد، کە دروسکردن قالی نان 15 چین پیشەیی جیاجیا دەێد، هەر لە دیزانکەرەیل تا رەنگدەرەیل و تەونکەرەیل تا رەسێدە بارکەر و بفرووشەیل.

هوشداری دا کە هەر رمیانیگ لەی زەنجیرە بوودو مدوو قەیرانەیل ئابووری و کۆمەڵایەتی، و داوای پشتگردن ئەرا مقیەتیکردن ئی میراتی کولتووری هاوبەشە کرد.

هاوکاری گەشتوگوزاری 

لەلای خوەییش، بەشیری رەخنە لەوە گرد کە  نەوین پێشانگایەیلیگ تایبەتمەن  لەناو تەبریز ئەرا ساڵەیل دویرودرویژیگ نییە، دووپاتیش کرد کە سازیان پێشانگایەیل قالی لە شارەگە بازرگانەیل و چالاکوانەیل لە هەرێم کوردستان و دەوڵەتەیل هاوسا کیشێد،  کە پاڵپشتی لە جویلەی گەشتوگوزاری و ئابووری کەێد.

 هەرلیوا، بەشیری راگەیان کە مۆزەخانەی قالی تەبریز ئامادەس و تەنیا چەوەڕی ئامادەکارەیل ناوی کەێد، تا بوودە شوینیگ کەلتووری و گەشتوگوزاری جیهانی دەسمیەتی دەێد لە ناسانن میژوو و ناسنامەی کویەن قالی لە ناوچەگە.

لەلای خوەییش، محمد مەلەکی، جیگر دویەم سەرۆک دەسەی قالی و گەشتوگوزاری وت: کەرت گەشتوگوزاری کە پەیوەندی وە دروسکردن قالی و پیشەیل دەسڕەنگینی دیرێد، زیاتر کەفێدە کاریگەری رەوشەیل ئابووری ئیسە، و داوا لە حکومەت کرد بڕەیل پشتگیریکردن زویوەزوی پیشکەش بکەێد تا ریگری لە رویدان کارەساتیگ لەی کەرت خزمەتگوزاریە بکەێد کە گەلەیل ناوچەگە لەڕوی کەلتوور و ئابووری وەیەکەو بەسێد.

شەفەق نیوز - میونشن

لە هۆتێلەیل بایریشەر هۆف و ڕۆزوود لە کۆنفرانس ئاسایش میونشن 2026، کە لە 13-15ی شوبات وەڕیەو چگ، نێچیروان بارزانی لە ناوەین هۆڵە بەسیاگەیل و دیدارەیل زویوەزوی جویلیاد، لە ناوەین کوڵەڕیەیل ژاوەژاو شوین کۆنفڕانس تەقلیدی و شوین گردەوبوینە تایبەتەیل هۆتێل دویەم هاتیاد و چیاد. یەیش لە وەختیگ کە ئەوروپا مشتومڕ لەبان واتەی هاوپەیمانی ترانزاتلانتیک و جەنگ ئۆکرانیا و ئاڵشتکاری لەناکاوی یاسایەیل بازیەگە کردیاد.

بەڵام لە پشت یەیش، ئەوەنە راگەیانن دەسپیشخەرییگ نوو نەوی، باوجی تەقەلایگ بوی ئەرا دیاریکردن پایەی هەرێم  کوردستان لەبان نەخشەیگ ئاڵشتکار، شوین کورد لە چوارچبوەی هاوکیشەیگ ئاڵووز و پایەی هەولێر لە پەیوەندییەگە کە وەردەوام لە ناوەین بەغدا لە لاییگەو و واشنتۆن و بەرلین و بروکسل لە لاییگ ترەک هامشوو کەێد.

جی باسە کە تەقەلای چەسپانن ئی هەڵوێستە داگە لە ری سێ دەسەواژەی دووارەبوی، کە وەشیوەی جیاواز نشان دریان، لە وتارەیل دویای گردەوبوینەگە: هەرێم کوردستان هاوبەشە ئەرا سەقامگیری، مافەیل کورد دەستووریین، سوریایش یەکگردگە.

“سوریایگ یەکگردگ” لە دیمەشقەو

گەورەترین تاقیکردن کۆنفرانس ئاسایش میونشن، سوریا بوی، لە هەژمار فەرمی سوریای دیدار ئەسعەد شەیبانی وەزیر دەیشت وەگەرد بارزانی، فەرهەنگ سەروەری دەوڵەت و یەکپارچەیی خاک جویر قەواسەیگ دیارە کە نیەشکێد، وەگورەی راپۆرتەیل بارزانی پشتیوانی خوەی ئەرا "یەکگردگی و سەقامگیریی سوریا" دووپاتکرد، و سەقامگیرییەگەی "پایەیگ بنەڕەتییە" ئەرا سەقامگیری عراق و ناوچەگە.

ئی زوانە تەنیا هویردەکارییگ نییە، بەڵکم نشانەس ئەرا کۆنترۆڵکردن باسەگە وەرجە ئەوەک دەسیش وەپی بکەێد، کە و وەختیگ دەوڵەت نوو ئویشێد "یەکێتی" خوازێد، نەک هەر پرەنسیپیگ رەوشتی گرێدەو، بەڵکم سنوور سیاسییش دانەێد تا ئمجا   باسیگ لەلی بکریەێد لەباوەت نامەرکەزییەت و دەسەڵاتە ناوخۆییەیل و رێکخستنە ئەمنییەیل لە باکوور خوەرهەڵات.

وەرانوەر ئەوە، بارزانی بیرۆکەیگ هاوتەریب دووپات کەێد، بەڵام وە چوارچیوەیگ ترەک  نەک لەڕی دەسەکەفت وەختانە یا کڕەیل وەرکەفتن، بەڵکم باس چەسپانن مافەیل لە دەقیگ دەستووری لە چوارچیوەی یەک دەوڵەت.

ئی واتە لە دیدارەگەی وەرد مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی هیزەیل سوریای دیموکرات وە ئاشکرا دیار بوی، کە بەیاننامەی سەرۆکایەتی هەرێم کوردستان دووپات لە “چارەسەریگ سیاسی لە ری دیالۆگەو کرد کە مافەیل کورد و گشت پێکهاتەیل ناو سوریایگ یەکگردگ دەسەوەر بکەێد”. 

لێرا تەقەلایگ دریەێد ئەرا دروسکردن زەمینەیگ ناوڕاس: نە جیاوەبوین ڕاستەوخۆ و نە گلەوخواردن ئەرا "حوکمڕانییگ مەرکەزی" کە هەمەجویریی وەبی گەرەنتی خنکنێد، هویر ناڕاستەوخۆ ئەوەسە کە ئەوەگ لە دەستوور نەنویسیاس، وە ئاسانی مینێدەو تا هەڵوەشانن، وە تایبەت لە وڵاتیگ کە تا ئیسە لە جەنگ ناسنامە و بۆشاییەیل دەسەڵات خاسەو نەویە، کە داعش دزە کەێدە ناوەو هەر وەختیگ کڕیگ وەرکەفتن شکێد، یا یەکلاییکردن رمیەێد.

پەیام دویەم ئەمریکا بوی، کە دیدارەگەی بارزانی وەگەرد مارکۆ ڕوبیۆ، وەزیر دەیشت ئەمریکا، وەپەی بەیاننامەی سەرۆکایەتی، ئامانج چەسپانن پشتیوانی و هاوکاری وەرد عراق و هەرێم کوردستان بوی، بەڵام لایەن فرە گرنگ ئەوەسە کە لە دیدارەگە وەگەرد ئەلیسۆن هوکەر، جیگر وەزیر دەیشت ئەرا کاروبار سیاسی وتیا.

وەگورەی نویسینگەی سەرۆکایەتی کۆمار، هوکەر ئافەرین لە بەشداری بارزانی لە رێککەفتن ناوەین دیمەشق و هیزەیل سوریای دیموکرات (هەسەدە) کرد و پابەندبوین واشنتۆنیش دووپاتکرد ئەرا پاڵپشتیکردن عراق و هەرێم کوردستان و هاوکاریکردن لە "چارەسەرکردن کێشەیل ناوەین هەولێر و بەغدا".

یە تەنیا دەسخوەشیکردن پرۆتۆکۆڵی نییە؛ ئاڵشتکاری بارزانییە ئەرا "کەناڵیگ" لە باوەتیگ ناسک سوریا، لە خود  وەختیش ئی رۆڵە وە رەوشیگ ناوخۆی عراقەوە بەسێدەو، پەیامیگ کلکەێد ئەرا هەردوگ تەماشاکەر ناوخۆیی و ناودەوڵەتی. ئەوانەگ سەقامگیری لە عراق و سوریا خوازن  پشت وە هەولێرەو بەسن، ئەوانەگ هەولێریگ هازدار خوازن، بایەسە کڕ پەیوەندی واز وەگەرد بەغداەو داشتوون لەجیای ململانێ، جویر جەنگیگ هەمیشەیی.

لە ئاسایشەو ئەرا بەرهەمکاری ئەرا پەنابەرەیل 

لە میونشن بارزانی هەرێم کوردستان هەم جویر سەرمایەیگ ئەمنی و هەمیش جویر دەرفەتیگ ئابووری پیشکەش کرد. شایەت گردەوبوینەیل وەگەرد وەرپرسەیل وەرگری و ئابووری و گەشەپیدان ئەڵمانیا تەقەلایگ بوود ئەرا فراوانکردن هاوبەشییەگە لە دەیشت مەشق سەربازی وەرەو "زانین و بەرهەمکاری"، یەیش لە وەختیگ کە ئەوروپا لە ئیسەو گرژ بویە وەرانەور پرسەیل وزە و بەرهەمکاری و کووچکردن.

لەی چوارچیوەیە گرنگی زنجیرە دیدارەیلی وەگەرد وەزیر هاوکاری ئابووری و گەشەپیدان ئەڵمانیا ریما ئەلعەبلی رادۆڤان، وەزیر کاروبار ئابووری و وزە کاتارینا ریش و وەزیر دەیشت ئەڵمانیا یۆهان وادێفول ئاشکرا بوود، ئەگەر هیچ ئامار و ڕێکەفتنیگ نوویش ئاشکرا نەکریاس، تەنیا ئەوە کە ئی دیدارە لە پەراویز کۆنفرانس ئەمنی ئەنجام دریا، ئەوە نشان دەێد کە هەولێر تەقەلا دەێد وە بەرلین بویشێد ئەو ئاسایشە کە وە مەشق و راهێنان و چەک پویل ئەرای دیاری کەێد، هەمیش  ئابوورییگ خوازێد کە دەرفەت و خزمەتگوزارییەیل پەنابەرەیل بگرێدەو، و حوکمڕانییگ سەقامگیر کە ریگری بکەێد لە دووارەبوین تونڕەوی.

مەچیریگ سێیەم هەس کە کەمتر بانگەشە ئەرای کریەێد لە چەو سوریا و ئەمریکا، بەڵام مەچیریگ کە کاریگەری فرەیگ دیرێد لەلای ئەوروپا و دامەزراوە ناودەوڵەتیەیل: پرس پەنابەرەیل، کە دیدارەکەی بارزانی وەرد بەرهەم ساڵح، کۆمیساریا باڵای پەنابەرەیل نەتەوە یەکگرتگەیل، بارگرانی مرۆیی خستە ناو دڵ خود وینەکیشان هەرێمەگە، جویر شوین میوانداری و وەیەکەوژیان کە پشتیوانی وەردەوام خوازێد تا فشارە کۆمەڵایەتییەیل پەرە نەسینن ئەرا قەیران ئەمنی و شەپۆل نوویگ کووچکردن.

یە تەنیا باوەت "سیاسەت وینە" نییە؛ کە تاکتیکیگ دانوسەنینە وەرد بەخشەرەیل، ئەگەر جیهان خوازێد هەرێم کوردستان جویر قەڵایگ لە دژ ئاژاوەگیڕی بمینێد، بایەسە ئەوە لەهویری بوود کە قەڵای مقیەتیکردن خوازێد نەک تەنیا قسەکردن.

پوختەی کۆنفرانس میونشن

لە کۆنگرە رووژنامەوانییەگەی کۆتایی لە میونشن، دیار بوی نێچیروان بارزانی تەقەلای ئەوە دا کە سێ رووژەگە وە لێدوانیگ گشتگیر کۆتایی بارێد، نەک وە نەخشەڕی نویسیای، کە  وت: "گشت وڵاتەیل خوازن هەرێمیگ هازدار لە چوارچیوەی عراقیگ فیدراڵی بوود"، هەرلیوا ناوچەگە خوازێد "فاکتەریگ سەرەکی ئەرا سەقامگیری" بوود لە ناوچەیگ کە پڕە لە رمیان بویچگ.  

لە یاداشتیگ پەیوەندیدار، کڕیگ تورکیا زیایکرد کە نشانەس ئەرا خواست ئەنقەرە ئەرا وەردەوامبوین لە پرۆسەی ئاشتی، هەرچەن وە یەواشی، جویر ئەوە کە مەودای سەقامگیری لە دەیشت سنوورەیل هەرێم فراوانتر بکەێد.

بەڵام دەرەنجام ئەوەنە پرسیارەیل چارەسەر نیەکەێد ئەوەنەی ڕێکیان خەێد، کاتێک باس لە "سوریای یەکگردگ" کریەێد شانوەشان "ماف دەستووری تەواو" و وەختیگ "فیدراڵیزمی عراق" جویر مەرجیگ ئەرا یەکگردگیی هەرێمی باس کریەێد، نەک تەنیا شیوەی حوکمڕانی، تاقیکردنەیل هاتگ کەفنە دەیشت تەقەلایل میونشنە.

شەفەق نيوز- ئەڵگەردان تایبەت 

دەسەڵاتەیل دادوەری لە پارێزگای کوردنشین کرماشان، لە خوەرئاوای ئیران، دەرکردن نزیکەی 200 لیست تووەمەتکردن لەبان توومەتبارەیلیگ راگەیانن لە شوین ئەو شیواشیو و ژاوەژاوە کە لەی دویاییە پارێزگاگە وەخوەی دی، لە وەختیگ دووپات کرد لە مەرەقەزکردن شمارەی گەورەیگ لە زیندانیەیل ناو بەندیخانەیل وە مەرجەیلیگ یاسایی.

ئاژانس خەوەری "فارس" لە ژوان شەهرام کەرەمی سەرۆک دەزگای دادوەری لە پارێزگاگە، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەڕدانی کرد وت: دەزگایەیل ئەمنی توانستن رەوشەیل لە کرماشان کۆنتڕوڵ بکەن، وتیش: بڕ زەرەدەیل وەچەو ئەو ناوچەیل وڵات سنووردار بوی.

ئەو وەرپرس دادوەریە لە گردەوبوینیگ وەگەرد ئاخوندەیل ناوخوەیی وەرجە مانگ رەمەزان وت: بەش دیاریگ لەوانە کە بەندی کریانە دویای واژووکردن لەبان دەسنویس پەیماننامە، یا وەگورەی بڕیارەیل یاسایی ئازاد کریان، لە وەختیگ ئەوانە کە دەسەڵاتەیل وەپییان ئویشن "ئەندامەیل سەرەکی و سەرپەرشتەیل ژاوەژاو" هانە ژیر وەشوینکەفتن دادوەری وە شیوەیگ زویوەزوی و یەکلاییکەر.

وەگورەی قسەیل فەرمی، تا ئیسە نزیکەی 200 لیست توومەتکردن دەرکریاس، بیجگە بڕیارەیل سەرەتایی وەبان شمارەیگ لە توومەتبارەیل، وەگەرد دووپاتکردن لایەنەیل دادوەری لە تەقەلای کوڵەگردن ماوەی دادکاری و نواگیریکردن لە درویژەداین وە ماوەی دادکاریەیل، وەگەرد مقیەتیکردن هویردبوینین دادوەری.

هەرلیوا، کەرەمی باس بەشداریکردن فراوان لە ریپیروانەیل 22 بەهمەن (ساڵیاد شووڕش ئیسلامی) 11ی شوبات کرد، کە وت: ئەوە نشان هوشیاری و پشتگیری گەل دەێد. 

زانیاریەیل فەرمی خەوەردەن کە دادگایەیل لە پارێزگای کرماشان مانگانە نووڕن وە نزیکەی 76 کەیس یاسایی، لە وەختیگ دەسەڵاتەیل ئویشن؛ کوڵەوکردن ماوەی بڕیاردان دادوەری و بەرزکردن کوالێتی ریکارەیل دادوەری لە ماوەی ئایندە گرنگی وەپییان دریەێد.

ئەو وەرپرس دادوەریە هەمیش باس پرسەیلیگ کۆمەڵایەتی کرد، لەناویان دزیکردنەیل سادە، و تاوانەیل ئالوودەیی، و داوای هەماهەنگییگ فراوانتر خرم لەناوەین دامودەزگایەیل فەرمی و دەزگایەیل کۆمەڵایەتی ئەرا چارەکردن ری دیاردەیلە.

شەفەق نیوز - بەغدا/هەولێر

عراق بۆشایی دەستووری قویلتر وەخوەی دوینێد دویای ئەوەگ پەرلەمان شکست هاورد لە هەڵوژاردن سەرۆک کۆمار، ئینجا لە گامی ئەرا دانان سەرۆکوەزیرەیل، یەیش رخدارییگ فراوان دروس کەێد کە وڵات چوودە ناو قەیران حوکمڕانییگ واز کە توەنێد دامەزراوە دەستوورییەیل دەوڵەت تا ماوەیگ نادیار گڵووڵە بکەێد.

ئی قەیرانە لە وەختیگ تیەێد کە ناسکی دیمەن سیاسی عراق و پەرەسەنین فشارە ناوچەیی و ناودەوڵەتییەیل، کە کاریگەریی لەبان توانای هیزە سیاسییەیل داشتن لە رەسین وە سازان و ڕێککەفتن ناوخۆیی، وەتایبەتی ناوەین هەردوگ حزب کوردستانی، پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان، هەرلیوا چوارچیوەی هەماهەنگی کە هیزە سیاسییە شیعەیل دەسەڵاتدار لە وڵات یەکخەێد.

پسپۆڕەیل دووپات کەن کە وەردەوامی ئی بەسیان سیاسیە، وڵات خەێدە نوای چەن سیناریۆییگ، لەناویان جەزرەوەیل ئابووری و ئەمنی و سیاسی، شایەت بڕەسێد ئەرا گلەوداین عراق ئەرا ژیر وەرز هەفتەم، و چەسپیان سزایەیل ناودوڵەتی یا سزایەیل ئابووری، لەوەر رکداری لەبان کەسایەتیەیلیگ لە لەڕوی ناودڵەتی رەت کریانە، یەیش وەگەرد هەڕەشەیل ئەمنی وەردەوام تیەێد، و گلەوخواردن ئەگەرەیل گورجبوین ریخریاگ داعش.

بۆشایی دەستووری   

ئەنجومەن نویەنەرەیل عراق، رووژ جمعەی گوزەشتە، خشتەی کاروبار دانیشتن هاتگی راگەیان، کە بڕیارە سوو دوو شەممە ئەنجامی بەێد، کە هیچ باس هەڵوژاردن سەرۆک کۆمار لەناوی نییە، کە دەسنشان وەردەوامی نەڕەسین ئەرا هەماهەنگی سیاسی کەێد ئەرا ئی باوەت ناسکە، و تیژی بۆشایی دەستووری لە وڵات زیایەو کەێد.

محمد جمعە پسپۆر یاسایی ئویشێد:  وڵات چگە ناو بۆشایی دەستووری، وەلێ وەگورەی دەستوور هیچ ریکاریگ سزایی لەبان رەدبوین لە ماوەی دەستووری نییە، وەلێ وڵاتەگە چوودە ناو سەختییگەو لە سای کاریگەریەیل سیاسی و ئابووری.

  جمعە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئویشێدیش: حکومەت ئیسە وە دەسەڵات وەڕیەوبردن کارەیل کار کەێد، ئەراوە توانای دەرکردن بڕیار نوو نەیرێد، و هەر بڕیار نوویگ لەی حکومەتە کەفێدە وەر پویچەڵکردن، و وەزیرەیلیش ئەرایان نییە واژوو بکەن یا کتاو و بڕیارەیل نوو دەرکەن.

 دووپاتیش کەێد کە شکست فراکسیۆنەیل سیاسی لە هەڵوژاردن سەرۆک کۆمار، ئیجا دامەزرانن سەرۆک ئەنجومەن وەزیرەیل، بایەسە بڕیگ لە نویەنەرەیل نواگیریی بکەن وە ریکارەیلیگ ئەرا سنووردارکردن ئی بۆشایی دەستووریە، وەلێ ئەگەر کەفتنە ژیر رای سەرۆکەیل فراکسیۆنە سیاسیەیلیان، و وڵاتەگە ئەرا ناو کاریگەریەیل سیاسی و ئابووری بردن، ئەوە بوودە شکانن قسەمخواردنیان، و ئەوەیش سزا هابانی.

رخباریەیل سیاسی   

لەلای خوەییش، محمد زەنگەنە شرۆڤەکار سیاسی کورد، دیاری کەێد کە دەسوەردان دەرەکی هیشت سیمای سیاسی تورتەو بوود، جویر ئەوە کە دیار دا یەی پۆست لەلایەن دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکا هاوسەنگەیل وەبان گشت لایەنەیل سیاسی ژیروبان کرد، لە دەسنشانکردن ئەرا ئەو پۆستە کە لەناوی راگەیان کە رازی نییە وە کاندیدکردن نووری مالیکی سەرۆک هاوپەیمان دەوڵەت یاسا ئەرا سەرۆکایەتی وەزیرەیل.

زەنگەنە، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش: "کورد مدوو قەیرانەگە نییە، تەنانەت وەبی ڕێککەفتن ناوەین دوو لایەنە سەرەکییەگەی کورد، توانید سەرۆکیگ هەڵوژیەێد، لە ری ئەوە کە وە 'بۆشایی نیشتمانی' لەناو ئەنجومەن نوێنەرەیل ناسیاس".

وە قسەی زەنگەنە، "لایەن ئەمریکی دژایەتی کاندیدکردن نووری مالیکی و هەر کەسایەتییگ کەێد کە وەگەرد بەرژەوەنییەیل ئەمریکا ناکۆکی داشتوود، یەیش رخدارییگ وەرچەوە لەبان رەوش سیاسی عراق".

ئەراوە هوشداری دەێد لەوە کە  "یەکیگ لە دەرئەنجامە چەوەڕیکریاگەیل ئەو بەشەوبوین سیاسی ئیسە گلەوخواردن داعشە، وەتایبەتی وە هاوردن هەزاران زیندانی لە سوریا ئەرا عراق وە رەزای بەغدا و هاوبەشی چەن فراکسیۆنیگ".

زەنگەنە باس لەوەیش کەێد کە "قەیرانیگ ترەک هەس، ئەگەر رکداری لەبان وەردەوامی وەرد مالیکی بوود، پەیوەندی وە گلەوداین عراق دیرێد ئەرا بەش هەفتەم پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتگەیل و چەسپانن سزای ناودەوڵەتی یا ئابووری، کە شایەت بوودە مدوو کیشانەوەی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەیل و گلەوخواردن عراق ئەرا گووشەگیریی ناودەوڵەتی".

لەباوەت ریکارەیل بانان پەرلەمان، موختار ئەلموسەوی، سەرکردە لە ریخریاگ بەدر کە بەشیگە لە چوارچیوەی هەماهەنگی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: "مەزەنە کریەێد هەڵوژاردنەگە لە خول هاتگ ئەرا هەڵوژاردن سەرۆک کۆمار یەکلایی بکریەێد، و ئەگەریش هەس ئەندامەیل پەرلەمان پەنا وە دەنگدان نهێنی بوەن ئەگەر زیاتر لە کاندیدیگ بوود".

ئی قسەیلە دویای سەردان شاندەیل چوارچیوەی هەماهەنگی ئەرا هەولێر و سلێمانی تیەێد، کە وەگەرد سەرکردەیل پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان گردەوبوین ئەنجامدان ئەرا باسکردن لە هەڵوژاردن سەرۆکایەتی کۆمار و گامە سەرەتایەیل دروسکردن حکومەت نوو فیدراڵی.

شەفەق نيوز/ 3ی شوباتی 2026: تۆڕی هاوپەیمانی19 (سەنتەری میترۆ سەپەرشتی دەكات)، لە كانونی دووەمی 2026، چاودێری (113) چالاكی مەدەنیی ئاشتیخوازانەی لە شارەكانی هەرێمی كوردستان كردووە، كە رێژەی (86%)ی بۆ پشتیوانی كۆمەڵگەی كوردستانی رۆژئاوا و ناڕەزایی دەربڕین بوون بەرانبەر هێرشەكانی سوپای سوریا بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان و زیانگەیاندن بە دانیشتوانی مەدەنی ئەو ناوچانە.

ئەو چالاكییە مەدەنییانەی تۆڕی هاوپەیمانی19، چاودێری كردوون بریتی بوون لە:

(77)گردبوونەوە، (17) رێپێوان، (16) كۆنگرەی رۆژنامەوانی، (2) شەقام داخستن، (1) مانگرتن.

چالاكییەكان بە پێی شوێن:

(47)چالاكی لە سلێمانی بە رێژەی (42%)، (24) چالاكی لە هەولێر بە رێژەی (21%)، (9) چالاكی لە دهۆك بە رێژەی (8%)، (6) چالاكی لە هەڵەبجە بە رێژەی (5%)، (15) چالاكی لە ئیدارەی راپەرین بە رێژەی (13%)، (8) چالاكی لە ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیان بە رێژەی (7%)، (4) چالاكی لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆران بە رێژەی (4%) بووە.

جۆری داخوازییەكان:

(98) خۆپیشاندان بۆ پشتیوانی رۆژئاوای كوردستان بووە كە رێژەی(86%)ی چالاكییەكانی پێكهێناوە، (2) خزمەتگوزاری (2%)، (1) مووچە (1%)، (1) مافی خاوەن پێداویستی تایبەت (1%)، (1) مافی خوێندكار (1%)، (1) سەروەری یاسا (1%)، (8) داخوازی جیاجیا بوون (7%)، (1) بۆ مافی ئاژەڵان(1%).

تۆڕی هاوپەیمانی19 لە چاودێری كردنی خۆپیشاندانی مەدەنی و ئاشتیخوازانەی سەدان هەزار هاوڵاتی هەرێمی كوردستان، رایدەگەیەنێت: ئاڵای كوردستان دیمەنی خۆپیشاندانەكانی داپۆشیبوو نەك ئاڵای حزبەكان، هیچ رواڵەتێكی توندوتیژی تێدا نەبوو و هێزی ئەمنی ئەركی پاراستنی چالاكییەكانیان بە سەركەتووی ئەنجامدا.

هەروەها، چاودێرانمان لە هەموو شارەكانی هەرێمی كوردستان، هیچ جۆرە دەستدرێژییەكیان بۆ سەر ژنان و كچان تۆمار نەكردووە، گوتاری رقاویش لە ئاستێكی زۆرلاواز بوو و گەر هەستی پێكرابێت پەیوەندی بەگوتاری خۆپیشاندانەكانەوە نەبووە، پارستنی ژینگە و بەشداری ژنان و گەنجان لەئاستێكی باڵا بوو.

تۆڕی 19 لە لایەن كۆمەڵێك رێكخراو و داكۆكیكارانی مافی مرۆڤ دامەزراوە، سەنتەری میترۆ سەرپەرشتی دەكات، داكۆكی لە پرەنسیپەكانی جاڕنامەی گەردوونی مافی مرۆڤ و بەڵگەنامە نێودەوڵتەییەكانی تری تایبەت بە ماف و ئازادییەكان دەكات، بە تایبەتیش بەندی 19ی جاڕنامەی گەردوونی مافی مرۆڤی نەتەوە یەكگرتووەكان.

شەفەق نيوز- واشینتۆن 

مستەفا هاشم

ئیران و دەوڵەتەیل ناوچەگە، کەفتنەسە جویریگ لە ئامادەباشی گشتی، وەگەرد هەڕەشەیل ئەمریکا لە واشینتۆن وە سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ وە پەلاماردان رژیم و ئەتۆمی ئیران، لە وەختیگ جادەی ئیرانی کە کەشوهەوای خوەینشاندان وەخوەی دوینێد، لەناو خەوەرەیل کوشتن و بڕینی  وەلایەن دەسەڵات، و بڕین ئەنتەرنێت وەشیوەی تەواویگ لە وڵاتەگە، کە سەختی زیایەو کرد، وەگەرد رخداری ناودەوڵەتی لە کردەوەیل ئیران وەرانەور گەل خوەی.

 لە سای ئی ژاوەژاوەیلە، و رەسین کەشتیەیل و فڕۆکەهەڵگرەیل ئەمریکا ئەرا خوەرھەڵات ناوڕاس، مەزەنەی پەلامارەیل ئەمریکا وەیات وەرپرسەیل رژیم ئیران زیایەو بوود، کە ئەوە بوودە چارەسەری ئەو گەلە کە رشیاسە ناو جادەیل وەمینەی ئاڵشتکردن رژیم، و داواکاری خاسەوکردن ئابوورییان کە تەواوەتی ویران بویە.

 لەی باوەتە، فرانک مسمار مامووستای ئابووری سیاسی و سەرۆک ئەنجومەن سڵاکاری لە زانکۆی ميريلاند، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: ئەمریکا نزیکە لە ماوەی چەن رووژیگ بەێد لە ئیران، کە دۆناڵد ترەمپ ئی هاز سەربازی گەپە نزیک سنوور ئیران گردەو کردگە، و بیگومان دەێد لە ئیران وەنە ئاوڕویی چوود.

 مسمار وتیش: لە وەختیگ مەزەنەی ئامانجەیل تا رادەی گەورەیگ کریەێد، وەلێ دەرئەنجامی دیار نییە، ئەراوە، ئەگەر ترەمپ بڕیار پالاماردان دا، ئەگەر دەرئەنجامەیل چە بوود؟

مسمار وەڵام پرسیارەگەی خوەی دا کە وت: هیزەیل ئاسمانی و دەریاوانی ئەمریکا گورزەیل سنووردار و هویرد وەبان سەربازگەیل سوپای پاسداران ئیران و یەکەی باسیج و سەکووەیل وەشانن و ئەمارکردن مووشەکەیل بالیستی کەنە ئامانج، بیجگە بەرنامەی ئەتۆمی ئیران، کە وەڕاسیەو رژیم ئیران رمنێد، و ئەرا دیموکراتی راسگانی چوود.

وتیش: سیناریۆی مەنین رژیم وەگەرد راسەوکردن سیاسەتەیلی جویر نموونەی ڤەنزوێلا، کە کار زویوەزوی ئەمریکا بوودە مدوو مەنین رژیم وەلێ وەگەرد راسەوکردن سیاسەتەیلی، واتە مەنین کۆمار ئیسلامی، و یەیش شمارەی گەورەیگ لە ئیرانیەیل وەپی رازی نیین، وەلێ ناچار بوود پشتگیریکردن میلیشیایەیل چەکدار لە گشت خوەرھەڵات ناوڕاس کەمەو بکەێد، و وسانن یا کەمەوکردن بەرنامەی ئەتۆمی و مووشەکی بالیستی، وەگەرد سووکەوکردن کوشتن و بڕین ناڕەزایەیل.

دیاری کرد کە ئی سیناریۆ کەمتر ئەگەر دیرێد  کە کۆمار ئیسلامی ئیران لە هەڵوێست خوەی و نواگیریکردن ئاڵشتکاری واز نیارێد یە ماوەی 47 ساڵە، و دیارە کە نیەتوەنێد ئیرنگە باێد ری خوەی ئاڵشت بکەێد.

مسمار وتیش: رمیان رژیم و ئاڵشتکردنی وە دەسەڵات سەربازی ئەگەر فرەتر دیرێد، هەرچەن رژیم وە ئاشکرا دیارە جەماوەری نییە، و هار شەپوول لەبانیەکیگ لە ناڕەزایەتی وەگەرد ساڵەیلەو زیاتر لاوازی کەێد، وەلێ هیمان دەوڵەت قویلیگ هەس خاوەن دەسەڵات فراوانیگە و بەرژەوەنی وەگەرد مەنین ئی رژیمە دیرێد.

وتیش: مدووە سەرەکی ئەرا شکستهاوردن ناڕەزایەتیەیل تا ئیسە لە رمانن رژیم خوەی نەوین پارچەبوین گەورە لەناو رژیم، لە وەختیگ گەیاکەرەیل دەسەڵات ئامادەن ئەرا وەکارهاوردن زوور و وەحشیانەی بی سنوور ئەرا مەنین لە دەسەڵات، لەناو ئەو ژاوەژاوە لە شوین هەر گورزیگ ئەمریکی، مەزەنە کریەێد بڕەسێد وە حکومڕانی ئیران وەلایەن حکومەتیگ سەربازی هازدار وەلایەن کەسایەتیەیلیگ لە سوپای پاسداران ئیرانی.

مسمار دیاری کرد: دیارە هیزەیل ئیران بەجەر هاز دەریاوانی و ئاسمانی ئەمریکا نیەکەێد، وەلێ هیمان توانای ئەوە دیرێد وە مووشەک بالیستی و درۆنەیل پەلامار سەربازیگەیلیگ ئەمریکی بەێد وە درویژایی دیم عەرەبی لە خەلیج، وەتایبەت لە بەحرەین و قەتەر، وەلێ ئیران توەنێدیش ئەگەر ئەوە بخوازێد، پەلامار بەشیگ لە ژیرخانەیل هەر دەوڵەتیگ بەێد کە دەسی لەناو هەر پەلاماریگ ئەمریکی بوود، جویر ئوردن یا ئیسرائیل.

 وتیش: ئیران توەنێد مین لە خەلیج بکاڵێد، کە چەنای چەنیگ هەڕەشەی دەریاوانی جیهانی دا لە جەنگ ئیران و عراقەو، کە ئیران مین لە ریەیل بارکردن کاڵیە، و مینهەڵگرەیل دەریاوانی شاهی دەسمیەتی دان لە هەڵگردنیان، دیاری کرد کە گەروو هورمز ناوەین عراق و عومان خاڵیگ گرنگە ئەرا تاسانن.

وتیش: رمیان رژیم و دروسبوین ژاوەژاو لە شوینی ئەوە رخدارییگ گەورەس، کە یەکیگە لە هویرکردنەیل سەرەکی لەلای دەوڵەتەیل هاوسا، وەگەرد ئەگەر قومیان جەنگ ناوخوەیی، هەکاتی سوریا و یەمەن و لیبیا.

لەلای خوەییش؛ حەسەن هاشمیان پسپۆڕ سیاسی ئەمریکی لە بنچینەی ئیرانی، دووپات کرد کە رژیم ئیران توانای چەوهەشارەکی لە دانوسەنین وەرد ئەمریکا لەدەسدا، و کاغەزەیل فرەیگ وەدەسیەو نییە وەختیگ چوودە ناو دانوسەنین وەردیان، و واشینتۆن خوازێد وەتەواوی خوەی بەێدە دەس لە باوەت ئەتۆمی و ئۆڕانیۆم، و مووشەک و سیخوڕەیلی و دەسوەردان لە ناوچەگە.

هاشميان وتیش: ئەمریکا خوازێد گەرەنتی لە مافەیل گەل ئیران بوود، لە جیوەجینەکردن کوشتن و بڕین ئی گەلە، و باوەت بڕین ئەنتەرنێت لە مەردم، و باوەتەیلیگ جیاجیا خوازێد ئەرا گەل ئیران مسۆگەر بکەێد، واتە هەر هاتنیگ ئەرا دانوسەنین خوەی وەدەسدان تەواوە، و یەیش رژیم نیەخوازێد بکەێدەی.

هەمیش باس سەرکەفتن گەل ئیران لە رمانن رژیم کرد، دویای ئی کوشتار دویاییە لە ئیران و کوشتارەیل وەرین لە ماوەی 47 ساڵ، تویڕەیی جەماوەری هەس کەفتیەسە شوین رژیم، و نەفرەت لەناو گەل ئیران لە سەرکردایەتی ئی رژیمە هەس، و ئی رژیمە شەرعیەتی لەدەسداگە، و گەلیگ نەیرێد پشتی بگرێد،  و تەنیا نانەزگخوەرەیل لە حزبولڵای لوبنانی و نویەنەرەیلی لە عراق دیرێد.

وتیش: ئی رژیمە رخی لە وازکردن ئەنتەرنێت چوود، چوینکە پەیوەندی ناوەین گەل ئیران واز کەێد، و زانیاری لەناوینیان کلکریەێد، هەمیش رخی چوود لە هاتن جەماوەر ئەرا ناو بازیگایەیل وەرزشی، جویر قەیەغەکردن جەماوەر لە چگن ئەرا تەماشاکردن بازییگ تووپان، واتە ئی رژیمە رخی چوود لە هار گردەوبوینیگ لەناو مەردم، و یەیش بەڵگەس کە رژیم گەل نەیرێد، و رخی چوود لە زیاتر لە 90 ملیۆن ئيراني تویڕە، لە سیاسەتەیل ناو و دەیشت ئی رژیمە، و ئەگەر پالامار سەرکردەیل و عەلی خامەنەئی ریبەریان دریا، و سەرۆکەیل سوپای پاسداران، گەل ئیران هەڵسێد و چوودە ناو بنکەیل دەسەڵات وەزارەتەیل دەوڵەت.

دیاری کرد کە توومارکردن سوپای پاسداران لەناو لیست تیرۆر ئەوروپا، فشار لەبان رژیم ئیران زیایەو کەێد، و شەرعیەت ناودەوڵەتی لەدەسی چوود، کە دەوڵەتەیل ئەوروپی وەیجویرە جویلە کەن، و یەیش هازیگ ترەکە دریەێد وە ئەمریکا، لەباوەت دانوسەنین، ئەراوە گشت ری و دەرەیل لەڕوی ئی رژیمە بەسیانە، و تەنیا رییگ دیرێد رازی بوود وە داواکاریەیل گەل ئیران، و داواکارییەیل ناودەوڵەتی لەباوەت ئەتۆمی و مووشەکی و دویرکەفتن لە دەسوەردان لەناو کاروبار دەوڵەتەیل ناوچەگە، دیاری کرد کە توومارکردن رژیم ئیران لەناو لیست تیرۆر ئەوروپی، گامیگ گەورەس ئەرا قایمکردن هەڵوێست ئەمریکا و پشتگیریکردن پەلاماردان ئی رژیمە.