شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏دویای کێبڕکێ تونیگ هەفت خولەکی لە زیادکردنیگ لە نیویۆرک تابلۆیگ  هونەرمەن کووچکردگ ئەمریکی، جاکسۆن پۆلۆک، نرخیگ مێژوویی توومارکرد.

‏وەپای راپۆرتیگ رووژنامەی  "ئێلمۆندۆ"ی ئیسپانی، تابلۆی "شمارە 7A، 1948" کە یەکیگە لە دیارترین و ناسریایترین کارەیل پۆلۆک، وە نرخ 181 ملیۆن دۆلار فروشیا و وەیەیش شمارەی پەیمانەیی وەرین خوەی  وە زیاتر لە سێ ئەوەنە شکان.

‏فروشتنەگە تەنیا گرێبەستیگ ئاسایی نەوی، بەڵکم لە چوارچمگ زیایکردنیگ کۆمەڵە بەرهەمە هونەرییە تایوەتەیل  میدیاکار کووچکردگ ئەمریکی، ساموێل ئیرڤینگ نیوهاوس بوی، کە شاکار چەندین هونەرمەن گەورە گردبویە خوەی.

شەفەق نیوز ـ وەدویاچگ

‏پۆلیس نەرویج راگەیان، کوڕیگ تەمەن 14 ساڵان ئەرا جار سێەم لەماوەی شەش مانگ پاسیگ دزیە و مەودای فرەیگ وەپی بڕیە.

‏‌‌وەپای خەوەریگ ماڵپەڕ"nrk"،  کوڕەگە دویەکە شەوەکی دوارە پاسیگ کۆمپانیای (Unibuss)ـی لە شار ئۆسلۆ دزیە و وە ڕێگەیگ خێرا وەرەو خوەرئاوا چگە تا لە نزیک   شار کریستیانسان دەستگیر کریاس.

‏پۆلیس ناوچەی ئاگدار دیاری کرد  دویای وەرگردن چەندین پەیوەنی لەلایەن شۆفێرەیل ترەو کە تێبینی  کردبوین شۆفێر پاسەگە فرە مناڵ دیارە، توەنستن پاسەگە بوسنن، مەودای ناوەین ئۆسلۆ و ئەو شوێنەی پاسەگە لێ وسنیاس زیاتر لە 300 کیلۆمەترە.

‏یە یەکەمجار نییە  مناڵەگە ئێ کارە بکەێد لە مانگ نیسان گوزەشتە  پاسیگ تر لە ئۆسلۆوە دزیبوی و تا وڵات سوید رانییەسێ.

‏هەمیش لە تشرین دویەم ساڵ گوزەشتە پاسیگ لە ناوچەی ستاڤانگەر دزیبوی و  سێ ساعەت وە ناو شار رانیبویێ دویایی خوەی پاسەگە گلەودابوی.

‏ئیرنگە کوڕەگە دریاسە دەس پۆلیس و دەزگای چەودێری کۆمەڵایەتی مناڵان ئەرا گردەوەر رێکار هەوەجە کریاگ.

‏

‏

شەفەق نیوز - بانكۆک

وەرجە نزیکەی 100 ملیۆن ساڵ، لە ماوەی سەردەم تەباشیری زۊوەخت، لەوەگ ئمڕوو وە باکوور خوەرهەڵات تایلەند ناسیاس، "ناگاتیتان چایافۆمینسیس" ژیایە کە یەکیگە لە دایناسۆرە کەپە مل دریژەیل، وەپای وەشکینیگ کە لە رووژ 14ی مایۆ بڵاو کریاس لە گۆڤار "ساینتفیک ریپۆرتس" (Scientific Reports).

ئی دایناسۆرە سەر وە کۆمەڵەی دایناسۆرە گیاخوەرە کەپەیلە کە وە ناو "تیتانۆسۆرەیل" ناسیانە، کە بڕیگ لە گەورەترین ئەو ئاژەڵەیلە لەخوەی گرێد کە لە میژوو زەوی لەبان هشکانی ری کردنە، و فرەجاریگ جیاواز بوینە وە لەش فرە چاخ، و مل دریژ، و شیواز خوەراکی کە لەبان رووەکەیل بەسیاگە.

لێکۆڵەرەیل لە وەسفکردن جۊرە نووەگە پشت وە پەیکەریگ سقان نیمچەیی بەسان کە لە پێکهاتەی خوک کروات جیۆلۆجی لە هەرێم چایافۆم تایلەندی پەیا کریاگە، کە پێکهاتەیگ تاشەبەردینەس و گلەو خوەێد ئەرا سەردەم تەباشیری خوارین، وەپای تیم وەشکینەگە، ئی ئاشکراکردنە یەکەم دایناسۆر لە سۆرۆپۆدەیلە تیەێد، کە تۊنریەێد وە وردی لەی پێکهاتە جیۆلۆجییە دیاری بکریەێد.

 سۆرۆپۆدەیل ئەو دایناسۆرە گیاخوەرە مل دریژەیلەن کە تیتانۆسۆرەیل و گەپەیل ترەک لەخوەی گرێد، لە وەختیگ ئاشکراکردنە وەرینەیل لە ناوچەگە فرەجاریگ سنووردار بوینە لە دگانەیل یا سقانەیل بڵاوەوبۊ کە سەختە بنرەیەێدە شان جۊریگ دیاریکریاگ.

جیماگەیل دایناسۆرەگە لە ناوچەی "بان فا نانگ سوا" پەیا کریاگە، و چوار بڕبڕەی پشت، و پەراسۊەیل، و سقانەیل لە کوڵک، و سقان پا، و سقان ران لەخوەی گرێد، بیجگە لە بەشەیلیگ لە بڕبڕەیل ترینجگ، کە ئەو بڕبڕەیلەن لە کوڵکەو نزیکن.

 شیەوکردنەیل نشان دەن کە ئی سقانەیلە وە ئەگەر فرەیگ گلەو خوەن ئەرا تاکیگ فرە گەورە، و نەک ئەرا چەن ئاژەڵیگ تیکەڵکیش، وەپای ثیتیۆت سیتاپانیشاکۆل نۊسەر سەرەکی وەشکینەگە، کە خوەنەوار دکتۆراس لە زانستەیل زەوی لە زانکۆی کۆلێژ لەندەن.

سیتاپانیشاکۆل لە لێدوانەیلیگ ئەرا جەزیرە نێت وت: کە ناو "ناگاتیتان چایافۆمینسیس" ئەرا سێ بڕگە گلەو خوەێد، "ناگا" نشانەس ئەرا ماریگ ئاوی ئەفسانەیی لە فۆلکلۆر تایلەندی و باشوور خوەرهەڵات ئاسیا، و "تیتان" ئەرا گەپە ئەفسانەیل یۆنانی، و "چایافۆمینسیس"، لە چایافۆمەو هاتگە، کە ئەو ناوچەی تایلەندییەسە کە وەسانبویەیل لەناوی پەیا کریانە، و ئەوە چواردەهەمین دایناسۆرە کە لە تایلەند ناو نریەێد.

لێکۆڵەرەیل کیش ئی دایناسۆرە  لەناوەین 25 و 28 تەن مەزەنە کردن، کە یەیش کەێدەی گەورەترین دایناسۆر کە تا ئیسە لە باشوور خوەرهەڵات ئاسیا ناسریاس، و گرنگی ئی شمارە تەنیا لە قەوارەگە نییە، بەڵکم لەوەسە کە نشان دەێد دایناسۆرە گیاخوەرە کەپەیل لەی ناوچە توانای ئەوە داشتانە بڕەسنە قەوارەیگ فرە گەورە، شایەت لەناو شەپوولیگ فراوانتر لە زیایبوین قەوارەی سۆرۆپۆدەیل لە ئاسیا لە ماوەی سەردەم تەباشیری ناوڕاس. نۊسەر سەرەکی وەشکینەگە ئەگەر ئەوە دەێد کە ئی زیایبوینە لە قەوارە شایەت پەیوەندیدار بویە وە شبوەیگ ژینگەیی و کەشوهەوای گونجیاگ؛ چۊنکە ناوچەگە لەو وەختە خاوەن کەشوهەوایگ نیمچە هشک بویە، وەل ژینگەیلیگ کە لە ساڤانا و زەوییە دارستانە وازەیل چن، کە ژینگەیلیگن هاتێ رووبەرەیل فراوان و سەرچەوەی رووەکی تەواو دابین کردۊن ئەرا پشتگیریکردن لە ئاژەڵەیلیگ وەگەرد ئی قەوارە.

هەرلیوا، وەشکینەگە نشان دەێد کە پێکهاتەی "خوک کروات" سیستەمیگ ژینگەیی دەوڵەمەن داشتگە، کە ماسی و تیمساح و دایناسۆرە دڕندەیل لەناوی ژیانە، لەناویان جۊرەیلیگ نزیک لە سپینۆسۆرەیل و کارکارۆدۆنتۆسۆرەیلە، کە ئەوەیش واتای ئەوەسە کە "ناگاتیتان" بەشیگ بویە لە جیهانیگ ژینگەیی فرەجۊر و ئاڵووز.

ئەرا فامستن لە شوین "ناگاتیتان" لەناو دار بنچینەی دایناسۆرەیل، لێکۆڵەرەیل شیەوکردنەیل وەراوردکاری جیوەجی کردن کە 153 جۊر لە دایناسۆرەیل و 570 خەسڵەت توێکاری لەخوەی گرد، تا لەی نشانەیلە وردەکارییەیل هویردە لەناو سقانەیل، جوور شیوەی بڕبڕەیل، و پێکهاتەی حەوز، و تایبەتمەنیەیل سقانەیل پەلەیل، کە یەیش رەگەزەیلیگن زانایەیل وەسانبویەیل وەکاریان تیەرن ئەرا زانین رادەی نزیکی جۊرەیلە لە یەکتر.

 وەپای سیتاپانیشاکۆل، ئەنجامەیل دەرخستن کە دایناسۆرە نووەگە سەر وە کۆمەڵەیگە کە وە ناو "یوهیلۆپۆدیدای" ناسریاس، کە بڕیگ لە دایناسۆرە مل دریژەیلە کە لە خوەرهەڵات ئاسیا لە ماوەی سەردەم تەباشیری بڵاوەو بۊن، باوجی ئەڵاجەوی ئەوەسە کە "ناگاتیتان" وە راستەوخۆ نزیک دیار نییە لەو جۊرەیلە کە وەرجەتر لە تایلەند و لاوس ناسریانە، جویر "فویانغۆسۆر" و "تانغفایۆسۆر".

یەیش نشان دەێد -وەپای لێکۆڵەرەگە- کە باشوور خوەرهەڵات ئاسیا شایەت فرەجۊرییگ گەورەتر لە دایناسۆرە مل دریژەیل داشتگە، لەوەگ زانایەیل بڕوا وەپی داشتانە، کە وینەی ئیسە هێمان ناتەواوە وە هووکار کەمی ئەو وەسانبویەیلە کە ئاشکرا کریانە یا سەختی لە پۆلێنکردنیان.

لێکۆڵەرەیل لە پیناسەکردن جۊرە نووەگە پشت بەسانە وە بڕەیلیگ لە شیوە توێکارییە دەگمەنەیل، وە تایبەت لە بڕبڕەیل پشت، کە پێکهاتەیل ناوخوەیی پشتگیریکەر وە دوو شیوەی جیاواز دەرکەفتن، بیجگە لە وردەکارییەیل جیاوەکەر لە بڕبڕەی پشت و سقان پا و کوڵک، و ئەرا توومارکردن ئی وردەکارییەیلە وە هویردی، تیمەگە تەکنیکەیل سکانکردن سێ رەهەندی وەکار هاوردن ئەرا دروسکردن نموونەیل دیجیتاڵی ئەرا سقانە پەیاکریاگەیل، کە ری وە وەشکینیان و وەراوردکردنیان دا وەبی ئەوەگ نموونە رەسەنەیل بکەفنە وەر لەناوچگن.

شەفەق نیوز - چەودیاریکردن

لێکۆڵینەوەی دویرودرویژیگ دەرخست کە ئەو مناڵەیلە کە کەفتنەسە وەر بوو سەوزەوات بوینە لە وەختیگ لەناو زگ داڵگیان بوینە، خی دیرن وە شیوەیگ ئەرێنی وەڵامی بیەنەو لە وەخت رەسینیان وە سێ ساڵی.

و لێکۆڵینەوەگە دووپات کردە بان شیەوکردن کارلیکەیل مناڵەیلە وەگەرد بوو گەزەر و کەلەرم لۊل، ئەرا ئاشکراکردن چۊنیەتی کاریگەری زۊوەخت ئەرا سەوزەمەنی وەرجە لەداڵگبوین لەبان دابونەریتە خوەراکییەیلیان لە دۊاتر.

 شارەزایەیل چەودیاریکردن دوو لێکۆڵینەوەی وەرین کردن کە کوورپەیل و مناڵەیل تازە لەداڵگبۊ لەخوەی گرد، کە داڵگەیلیان کەپسوولەیل خواردیۊن کە گەزەر یا کەلەرم (کێڵ) لەناوی بوی لە ماوەی قۆناغەیل دۊایین لە دووگیانی.

و لێکۆڵینەوەگە کە زانکۆی دۆرهام وەڕییەو برد، پەیا کرد کە ئەو مناڵەیلە لە تەمەن سێ ساڵی و ئەوانەگ داڵگەیلیان کەپسوولەیل هاڕیاگ گەزەر لە وەخت دووگیانی خواردنە، کاردانەوەیل نەرێنی کەمتریگ نیشان دانە وەرانوەر بوو گەزەر.

وە خود شیوە، ئەو مناڵەیلە کە داڵگەیلیان کەپسوولەیل هەڕیاگ کەلەرم لۊل لە وەخت دووگیانی خواردنە، وە شیوەیگ ئەرێنی وەگەرد بوو ئی رووەکە کارلیک کردن.

ئی ئەنجامەیلە نشان دەن کە مناڵە بۊچگەیل هۊریگ هقڵنەو ئەرا تام و بوو ئەو خوەراکەیلە کە لە کۆتاییەیل ماوەی دووگیانی وەپییان رەسیە.

 پرۆفیسۆر نادیا ریسلاند، لە بەش دەروینناسی لە زانکۆی دۆرهام، وت: لە وەخت سەیرکردن کاردانەوەیل مناڵەیل لە تەمەن سێ ساڵە، تۊەنی بۊنی کە ئەوە وەڵامدانیگ راسگانیە.

 قۆناغەیل یەکەم لە لێکۆڵینەوەگە وەکارهاوردن شەپوولەیل ئەوبان دەنگ لەلایەن لێکۆڵەرەیلەو لەخوەی گرد ئەرا چەودیاریکردن نشانەیل رۊی کوورپەلەیل لە هەفتەی 32 و هەفتەی 36 لە دووگیانی، وەگەرد جیوەجیکردن نووڕینەیل زیاتر دۊای نزیکەی سێ هەفتە لە لەداێگبوین.

پرۆفیسۆر ریسلاند ئاشکرا کرد کە لە هەر جاریگ، ئیمە نشانەیل رۊیان پۆلین کردیمن لە وەخت  رەسین تام یا بوو گەزەر یا کەلەرم لۊل وەپیان، و ئەوەگ وە تۊەڕبوین وەختەگە دۊنیمنەی ئەوەسە کە مناڵەیلە هێمان زیاتر قەبووڵی کەن ئەرا ئەو سەوزەمەنیە کە وەپییان رەسیە وەختیگ لەناو زگ داڵگ بوینەر و لەیرەو، ئیمە تۊنیمن پێشنیار بکەیمن کە رەسین تامیگ دیاریکریاگ لە کۆتاییەیل دووگیانی تۊنێد بوودە هووکار هۊریگ ئەرا تام یا بوو لای زاڕووەیل، کە شایەت خوەشیان لە خوەراکیەیلیان دۊای چەن ساڵیگ لە لەداڵگبوین پەیا بکەێد.

 لە ژیر رووشنایی ئی ئەنجامەیلە، پرۆفیسۆر ریسلاند تەمەی داڵگە دووگیانەیلە کرد وە مقیەتیکردن سیستەمیگ خوەراکی دەوڵەمەن و فرەجۊر کە میوە و سەوزە خاوەن رەنگە جیاجیایەیل لەناوی بوود.

 لێکۆڵەرەیل دیاری کردن کە قەوارەی نموونەی لێکۆڵینەوەگە بۊچگ بویە، چۊنکە چەودیاریکردن 12 مناڵ لە تەمەن سێ ساڵی لە کۆمەڵە گەورەترەگە لە کوورپەیلە و مناڵە تازە لەدایگبۊیەیل لەخوەی گردگە.

‏شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏بیمارییەیل دڵ یەکیگ لە سەرەکیترین هووکارەیل مردنە لە جیهان، بەڵام خەوەرە خوەشەگە ئەوەسە فرەگ لە هووکارەسل رخداری هانە ژیر کۆنترۆل خوەمان.

‏وەپای خەوەریگ لە ماڵپەڕ ماڵپەڕێ"healthline"، ئەرا مقیەتیکردن تەندروسی دڵ و نواگیری لە تویشبوین وەی بیماریەیلە، شارەزایەل دووپاتکەن لەبان چەن ئاڵشتکاریگ گرنگ لە شێواز ژیان.

‏هەوەجە کەێد واز لە سیگارکیشان بارێد، چوینکە بوودە مدوو رەقبوین دەمارەیل و کووەوبوین چەوری لەناوی.

‏پەیڕەوکردن  سیستەمیگ خوەراکی تەندروس کە دەوڵەمەنە وە  میوە، سەوزە، دانەوێڵە و ماسی، و دویرکەفتن لە شەکر و خواردنەیل پرۆسێس کریاگ فرە  گرنگە.

‏چالاکیی لەش و وەرزشکردن وەلای کەم ئەرا ماوەی سەد و پەنجا خولەک لە هەفتەیگ دەسمیەتی وەهێزکردن ماسولکەیل دڵ و داوەزیان کێش دەێد.

‏وەهویردی چارەسەر بیماریەیل جویر شەکرە و پەستان خوین بکرێد و چارەسەرەیل  وە ڕێکوپێکی وەربگیرێد.

‏

‏

‏شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏شەربەت چەوەندەر یەکیگە لە نووشەمەنیەیل تەندروس، وەتایبەت هنای شەوەکیان نووشرێد، ئی شەربەتە دەوڵەمەنە وە توخمە خوەراکییە سەرەکییەیل جویر ترش فۆلیک، ئاسن، پۆتاسیۆم و دژەئۆکسانەگان.

‏وەپای راپۆرتیگ لە ماڵپەڕ "Onlymyhealth، یەکیگ لە دیارترین سوودەیل چەوەندەر توانای خاسەوکردن سوڕ خوینە، چونکە دەوڵەمەنە وە نیترات سروشتی کە جەسە ئاڵشتەو کەن ئەرا ئۆکسید نایتریک، ئی ئاوێتە دەسمیەتی فرەوانەوبوین دەمارەیل خوین دەێد، یەیش هیلێد ئۆکسجین زیاتر ئەرا بەشەیل لەش بچوود، سیستەم وەرگیری لەش قایم کەێد هەسکردن وە شەکەتی کەمەوکەێد.

‏ نووشین شەربەت چەوەندەر لە شەوەکیان بوودە هووکار پاڵپشتکردن لە ئاست تەندروسی پەستان خوین، و بویین نیترات دەسمیەتیدەرە  لە داوەزانن پەستان خوین وە شیوازیگ سروشتی  ئ ی کارەش سوود وە تەندروسی دڵ رەسنێد.

‏لەهەمان وەخت، دژەئۆکسانەیل ناو چەوەندەر، بەتایبەت "بیتالاین" دەسمیەتی کەمەوکردن هەوکردن و فشار ئۆکسێنەر دەن، ک هەردووکیان پەیوەنی وە بیماری درێژخایەنەیل دێرن.

‏یەکیگ تر لە سوودە سەرەکییەگان، پاکەوکردن لەشە لە ژەهر چونکە چەوەندەر پاڵپشتی فەرمانەیل جگەر کەێد لە ری چالاککردن ئەو ئەنزیمەیلە کە ژەهر لەناو وەبەن.

شەفەق نیوز - چەودیاریکردن

وەشکینیگ زانستی کە لێکۆڵەرەیل لە زانکۆی شیکاگۆ جیوەجیی کردنە ئاشکرا کرد کە زیایچگن لە خواردن گووشتەیل سوور شایەت بوودە هووکار تۊشبوین وە بیماریەیل درویژماوە.

لێکۆڵەرەیل داتایەیل لەبان سیستەمەیل خوەراکی ئەرا ئایەم کۊن، و لێکۆڵینەوەیل تەندروسی نوو، و میکانیزمە گەردیلەییەیل کە گووشتەیل وەپیان کاریگەری لەبان لەش کەن شیەوکردن، وتن: گووشتەیل سوور گرنگ بوینە ئەرا وزە و چەوری لای پیشینەیل کۊنمان، باوجی بڕ و شیوازەیل وەکارهاوردنیان لە سەردەم نوو فرە جیاوازە لە وەراورد وەگەرد سیستەم خوەراکی ئەرا ئایەم کۊن، لەوەر یە دی بایەسە کاریگەرییەیلیان لەبان تەندروسی بزانیەێد.

هەرلیوا، ئەنجامەیل شیەوکردن داتایەیل دەرخستن کە وەکارهاوردن وەردەوام ئەرا گووشتەیل سوور، و وە تایبەت گووشتە دروسکریاگەیل، پەیوەندیدارە وە زیایبوین رخداری تۊشبوین وە بیماریەیل دڵ و لۊلەیل خۊن، و بیماری شەکرە لە جۊر دۊیەم، و شێرپەنجەی قۆڵۆن، و مردن زۊوەخت.

زانایەیل لە وەخت لێکۆڵینەوەگەیان وە شبوەیگ تایبەت دووپات کردنە بان گەردیلەی Neu5Gc کە لەناو گووشتەیل سوور هەس، کە لەش ئایەم نیەتۊنێد وە شیوەیگ سروشتی بەرهەمی باەرێد، چۊنکە دەرکەفت کە ئی گەردیلە لەناو شانەیل گردەو بوودەو دۊای خواردن ئی گووشتەیلە و گاڵ هەوکردنە درویژماوەیل دەێد.

 لێکۆڵەرەیل دیناری کردن کە لێکۆڵینەوەگە بانگەواز ئەرا دۊرەوکەفتن تەواو لە خواردن گووشتەیل نێەکەێد، بەڵکم ئەرا دووارە نووڕستن لە دابونەریتە خوەراکییە نووەیل، وە لەوەرچەوگردن ئەوە کە ئاست ئیسەی وەکارهاوردن گووشت فرە رەد کەێد لەوەگ ئایەم لە ماوەی قۆناغەیل وەرەونواچگن لەبانی چاشیاس.

شەفەق نیوز - چەودیاریکردن 

رۆبەرت لیڤاندۆڤسکی پەلاماردەر پۆڵەندی، رووژ شەممە، وە یەکجاری جیهیشتن رزەیل یانەی بەرشەلۆنەی ئیسپانی راگەیان، دۊای کۆتاییهاتن رکابەرییەیل وەرز ئیسە.

 ئی بڕیارە دۊای کاروانیگ تیەێد کە ئەرا ماوەی 4 وەرز وە درێس تیپەگە وەردەوام بوی، تا ئی ئەسارەی دیارە پەڕەیگ گرنگ لە کاروان پیشەگەری خوەی بپیچێدەو و دەس وە گەشتیگ نوو بکەێد دۊر لەو یاریگایەیلە کە لەناویان بازی کردگە.

بازیگەرەگە هەڵوژارد ماڵئاوایی لە یانەی بەرشەلۆنە و جەماوەرەیلی بکەێد لە ری پەیامیگ سووزداری کە لەبان هەژمار خوەی لە سەکوو ئینستاگرام بڵاوی کرد، و لیڤاندۆڤسکی دیارترین یادەوەرییەیلی وەگەرد تیپەگە هاوردەو هۊر، وە نشاندان سوپاسگوزارییگ گەورە ئەرا گشت ئەوانەگ لە ماوە دڵخوەشەیل پشتگیریی کردنە کە بەشداری لە نویسین میژووییگ نوو ئەڕای لەناو لاکبشە سەوزەگە کردن.

 ئی گەشتە تاجگوزاریی وە سێ پاڵەوانێتی وەخوەی دی، تا ئی دەسکەفتە وە نیشانەیگ تایبەت لە میژووی وەگەرد یانەگە بمینێد وەرجە ئەوەگ بڕیار نویسین دەسەواژەی کۆتایی لەی چیرووک سەرکەفتگە بیەێد.

 رۆبەرت لیڤاندۆڤسکی لە بەیاننامە فەرمییەگەی وت: دۊای 4 ساڵ پڕ لە ئاڵنگارییەیل و کار جدی، وەخت ئەوە هات کە وەرەو نوا بچیمن، و من وەجی هیلم و هەست وە ئەوە کەم کە ئەرکەگە وە سەرکەفتن جیوەجی کریاس دۊای ئەنجامداین 4 وەرز و وەدەسهاوردن 3 پاڵەوانێتی.

و پەلاماردەر پۆڵەندییەگە هەمیش وت: هەرگیز ئەو دووسیە لە هۊر نیەوەم کە لە رووژەیل یەکەممەو لە جەماوەرەیل وەری گردمە، و کەتەلۆنیا شۊن دڵخواز منە لەبان رۊی زەوی.

 لیڤاندۆڤسکی کۆتایی وە پەیامەگەی هاورد وە پیشکەشکردن سوپاس ئەرا گشت ئەوانەگ دەسمیەتی لەی گەشتە کردن و وت: سوپاسیگ تایبەت ئەرا گشت ئەو کەسەیلە کەم کە لەی ساڵەیلە لە ریەگەم چەوم وەپیان کەفت، و سوپاس ئەرا خوان لاپۆرتا سەرۆک ئەرا داین دەرفەت ژیان لە تامدارترین وەرز لە کاروان پیشەییم. و کۆتایی وە قسەگەی هاورد و وت: بەرشەلۆنە گەلەوخوارد ئەرا ئەو شۊنە کە هن خوەیە، بژی بەرشەلۆنە و بژی کەتەلۆنیا.

شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏سەرچەوەیگ لە دەزگای رزگارکردن ئوسترالی، ئمڕوو شەممە، خەوەردا لە رزگارکردن گەنجیگ سی ساڵان وە زەخمداری سەختیگ لەدویای رویوەرویبوین پەلمارداین وەلایەن نەهەنگیگ.

‏وەپای خەوەر ئاژانس "فرانس پرێس"، رویداوەگە لەبان  کەنار دەریا لە دوورگەی "رۆتنست" لە وەرانوەر شار "پێرس" لە خوەرئاوای ئوسترالیا رویدایە، و فڕۆکەیگ کۆپتەر ئەرا رزگارکردن زەخمدارەگە وەرەو شوون رویداوەگە وەرێکەفت، وەپای قسەی قسەکەریگ لە دەزگای فریاکەفتنەکە.

‏ئوسترالیا لە ساڵ 1791ەوە نزیکەی 1300 پەلامار نەهەنگ وەخۆیەو دییە، کە لەوانە 260 پەلاماریان کوشەر بوینە، یەیش وەپای  بنکەی زانیارییگ پسپۆر لە رووداوەیل ناوەین ئاژەڵە گوشتخوەرەیل و ئایەم.

‏کۆتا رویداو لەی جویرە گلەوخوەد ئەرا مانگ کانوون دویەم/یەنایەر، کە بویە مدوو کوشیان مناڵیگ دوانزە ساڵان لە کەنداو سیدنی.

‏

‏

شەفەق نیوز - چەودیاریکردن

لێکۆڵینەوەی نوویگ دەرخست، کە ناوەین 7% و 16% لە جۊرەیل رووەکی شایەت وەرجە ساڵ 2100 دیار نەمینن.

 لێکۆڵینەوەگە کە لە گۆڤار Science بڵاو کریاس، زیاتر لە 90% لە ژینگە باوەیل رووەکەیلە گردیەسە خوەی.

 لێکۆڵەرەیل لە زانکۆی "کالیفۆرنیا"ی ئەمریکی هەس وە هاوشیوەکردن چارەنویس نزیکەی 68 هەزار جۊر کردنە (کە نوێنەرایەتی نزیکەی 18% لە رووەکەیل جیهانی کەێد) و ئاشکرا کردن کە کێشەگە تەنیا لەوە نییە کە رووەکەیل نەتۊنن وە  زویوەزوی خوەیان بگونجێنن ئەرا هاوڕیبوین وەگەرد ئاڵشتبوین کەشوهەوا وەرەو ناوچە سەردترەیل.

 شیاولی دۆنگ نویسەر سەرەکی لێکۆڵینەوەگە ئاشکرا کرد: کە چشتیگ گرنگتر لەوە هەس، ئەویش ئەوەسە کە رەوشە گونجیاگەیل ئەرا ژیان خوەی دیار نەمینێد.

دیاری کرد کە رووەکەیل لە ناوچەی جەمسەر باکوور وە شیوەیگ تایبەت رۊوەرۊ رخباری بوینە چۊنکە گەرمەوبوین کەشوهەوا لەورا وە تونی زیایەو بوود، و هیچ شۊنیگ دۊرتر نییە کە بتۊنن وەرەو پی بچن، وە مەزەنەکردن زەرەدەیل گەورەیگ لە ناوچەی دەریای ناوڕاس و باشوور خوەرهەڵات ئوسترالیا وە مدوو هشکەساڵی.

 وەپەی لێکۆڵەرەگە، ئەو ناوچەیلە کە زیاتر رۊوەرۊ رخداری بوینەسەو، باشوور ئەوروپاس، و خوەراوای ویلایەتە یەکگرتگەیلە، و باشوور ئوسترالیا، و لەناوەین ئەو جۊرە رووەکەیلە کە هەڕەشەی فەوتیان یەکجاری لەبانیان هەس ئۆکالپتۆس، و باوباب، و بڕیگ لە ئۆرکیدەیل، و سیکویا، و ماگنۆلیاس.

وەگەرد ئەوەیش بڕیگ لە ناوچەیل هەسارەگە شایەت زیایبوین فرەجۊری رووەکەیل وەخوەیان بوینن، لەوەر ئەوەگ بازنەیل ژینگەیل دەس کەنە ئاڵشتبوین و تیکەڵبوین وەگەرد یەکتری.

 مەزەنە کریەێد ئی جۊرە زیایبوینە لە فرەجۊری ناوخۆیی روی بیەێد، ئەرا نموونە، لە خوەرهەڵات ویلایەتە یەکگرتگەیل، و هیندستان، و باشوور خوەرهەڵات ئاسیا، و بەشیگ لە ئەمریکای باشوور.

 نویسەرەیل دووپات کردن: کە قسەگە لەبان پرۆسەیگ فراوانە ئەرا دووارە دروسکردن سیستەمە ژینگەییەیل، و ری سەرەکییەگە ئەرا کەمەوکردن لە زەرەدەیل لەیرا کەمەوکردن دەرهاوردەیلە وە شیوەیگ زویتر، بیجگە لە مقیەتیکردن تۊمەیل، و باخچە رووەکییەیل، و پەناگە کەشوهەواییەیل.

شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏لە نووترین پەیاکردن  شوینەوارەل لەناوچەی  هیمەرلاندی دانیمارک، گەنجینەیگ تەڵا سەردەم ڤایکینگەیل پەیاکریا  کە تەمەنی ئەرا 1000 ساڵ وەرجە لە ئیرنگە گلەوخوەێد.

‏وەپای خەوەریگ ماڵپەڕ "timesofindia"، ئەم دۆزینەوەیە کە بە "گەنجینەی رۆڵد" ناسراوە، پەیاکردنەگە بازنگ لەدەسی بویە  لە تەڵای پاک پێکهاتیە و کێشەگەی رەسیەس ئەرا  762.5 گرام، کە وە سێیەم گەپترن گەنجینەی تەڵا ئەو سەردەمە لە مێژووی دانیمارک دانرێد.

‏شوینەوارناسەیل دیاریکەن ئێ بازنگەیلە مێژووەگەی ئەرا کۆتایی سەدەی دەسەم و سەردەم پاشا 

‏شوێنەوارناسان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم بازنانە  "هاراڵد بلوتوس" چوود.

‏وە مدوو ئەوەگ بازنگەیلەلە شوینەواریگ دویر لە قەورسان یا نشینگە پەیاکریاگە، پسپۆرەیل لەو باوەڕەن جویر قوربانیگ ئەرا خوداوەندەیل نریاسە خاک، یا لەلایەن کەسایەتی باڵای ئەرستۆکراتیەیل لە سەردەم پڕ لە ململانی سیاسی و جەنگ شاریانەیەو.

‏

‏

شەفەق نیوز - وەشوینکەفتن 

کۆمپانیای ENEOS Corporation یابانی راگەیان  کە ئەندازیارەیلی تۊنستنە سزەمەنییگ شل وە وەکارهاوردن دوانۆکسید کاربۆن لە وا دروس بکەنر کە وە کردەیی چەمک "سزەمەنی لە وا" چەسپانن.

 ئی بەرهەمە ئەوەس کە وە (e-fuel) ناوبریەێد، واتە سزەمەنییگ دەسکرد کە بەرهەم تیەێد لەڕی تیکەڵکردن دوانۆکسید کاربۆن و هایدرۆجین دەرهاتگ لە ئاو، و ئەوەیش وە وەکارهاوردن وزەی نووەوبۊ، کە وە شلەیگ کە تۊنێد، وەپای تایبەتمەندییەیلەی، شوین بەنزین یا سزەمەنی دیزڵ بگرێد.

جی باسە کە تەکنەلۆجیا نووەگە وە کردەیی پرۆسەی رووشنەپیکهاتن لەبان ئاستیگ پیشەسازی وە وەکارهاوردن هاندەرەیل رووشنەیی تایبەت و وزەی نووەوبۊ بەرهەم تیەرێدە، و ئی کارە وە شیوەیگ تایبەت ئەرا یابان فرە گرنگە کە هێمان نزیکەی 90% لە خوازینەیل وزە لەڕی دابینکردنەیل لە خوەرهەڵات ناوەڕاسەو دابین کەێد.

ئەراوە کۆمپانیای ENEOS دەس کردە بەرهەمهاوردن سزەمەنییگ دەسکرد وە پیشەیی لە وا و ئاوەو، وەبی نەفت، و وەبی دراوردن باو، و یەیش وە کردەیی لەڕی دووارە گلەوداین دوانۆکسید کاربۆن (CO₂)ە ئەرا سزەمەنی جاریگ ترەک.

وەلی قەوارەی بەرهەمهاوردن ئیسە فرە بۊچگە، واتە تەنیا یەک بەرمیل لە رووژیگ. وەگەرد ئەوەیش ئەو ئامانجە کە خریاسە وەر 10.000 بەرمیلە لە رووژیگ تا ساڵ 2040.

لە لاییگەو، یە نوێنەرایەتی وەرچەرخانیگ چەوەڕیکریاگ کەێد، و ئەگەر تەکنەلۆجیاگە تۊنست فراوان بوود و بوودە خاوەن قازانجیگ ئابووری، لۆژیک وزە خوەی وە شیوەیگ ئاڵشت کەێد کە دەردراوەیلە جاریگ ترەک وەرەو سەرچەوەیگ ئاڵشتەو بوون، و پشتپەسین وە نەفت کەمەو بوود، و کەرت وزە فرەتر ناوخۆیی (نامەرکەزی) بوود، و لە لایگ ترەکەوە جیاوازییگ ورد هەس کە وەگشتی باس لەلی نیەکریەێد.

 ئەرا بەرهەمهاوردن جۊر ئی سزەمەنییە بڕیگ فرە گەورە لە کارەبا خوازێد، و لیوا پرسیارەگە لە سزتەمەنی لە وا نییە، بەڵکم لە نرخ ئەو وزەس کە ئەرا بەرهەمهاوردنی خوازێد.

 ئەگەر کارەبا نرخەی گران بوود ئەوە نموونەگە وە تەواوی رمیەێد، و ئەگەر هەرزان بوود (ئەرا نموونە لەڕی وزەی ئەتۆمی، یا نووەوبۊ، یا سەرچەوەیل ئایندە ئەوە نوێنەرایەتی جیگریگ راسگانی کەێد.

شەفەق نیوز - وەدویاچگن 

لێکۆڵینەوەیگ نوو کە زیاتر لە 10500 نموونەی خۊن لەخوەی گرد، بڵاوبوینیگ فراوان ئەرا "مادەیل کیمیایی هەمیشەیی"، یا PFAS، لەناو لەش ئایەمەیل نیشان دا.

وەپەی لێکۆڵینەوەگە، کە لەبان دانیشتگەیل ویلایەتە یەکگرتگەیل جیوەجی کریا، دەرکەفت کە فرەی گەورەیگ لە بەشداربویەیل زیاتر لە یەک جۊر لەی ئاوێتەیلە هەڵگرن.

ئەنجامەیل، کە لە گۆڤار تەندروسی پیشەیی و ژینگەیی بڵاو کریانە، نشان دەن ئەرا ئەوە کە نزیکەی 98.5% لە نموونەیل جۊرەیل فرەیگ لە مادەیل PFAS لەخوەیان گردنە، ئەوەیش رەنگدانەوەی بڵاوبوینیگ نیمچە گشتگیر ئەرا ئی مادەیلە لە لەش ئایەم دیرێد، و یەیش وا کەێد ئی لێکۆڵینەوە یەکیگ بوود لە گەورەترین ئەو لێکۆڵینەوەیلە کە وەرجە ئیسە باس لە پەیمانەکردن ئاستەیل ئی ئاوێتەیلە لە خۊن کردنە.

 مادەیل PFAS ناسیەن وە ئەوە کە بڕیگ گەورەن کە نزیکەی 10000 مادەی کیمیایی لەخوەی گرێد، کە لە دەیان ساڵەو لە فرەیگ لە پیشەسازییەیل و بەرهەمە رووژانەیل وەکار تیەن، جوور پڕتاڵ و ئامرازەیل خوەراک نەلکیاگ و ئامێرەیل ئەلیکترۆنی و ئامرازەیل پزیشکی، و ئی مادەیلە جیاواز بوون وە توانایان لەبان مەنیین ئەرا ماوەیلیگ درویژ وەبی شیکارەوبوین، ئەوەیش تیەرێدە مدوو کەڵەکەبوینیان لە ژینگە و لە ناو لەش ئایەم، و ئاو و خوەراک و ماڵەیلیش لەناوی.

وەگەرد ئەوە کە کاریگەرییە تەندروسییەیل ئەرا گشت ئی ئاوێتەیلە هێمان وە تەواوی فام نەکریانە، ئەوە لێکۆڵینەوەیلیگ وەرین بڕیگ لە جۊرەیلەیان بەسانەو وە کێشەیلیگ تەندروسی رخبار، جویر شێرپەنجە و نەزۆکی و بەرزەوبوین کۆلیسترۆڵ و لاوازی سیستەم وەرگری.

 لێکۆڵینەوەگە نیشان دا کە ئاوێتەی "ترش پیرفلۆرۆ هێکسان سلفۆنیک" (PFOA) بڵاوترین بوی لەناوەین نموونەیل، چۊنکە لە نزیکەی 97.9% لەلیان دەرکەفت، و ئی ئاوێتە وە یەکیگ لەو مادەیلە هەژمار کریەێد کە فرەترین لێکۆڵینەوەیل وەرین لەبانیان جیوەجی کریانە، چۊنکە پەیوەندی دیرێد وە کاریگەرییەیلیگ نەرێنی وەڕێکەفت لەبان جگەر و سیستەم وەرگری و رژێنی دەرەقی، ئەوەیش هیشت فرەیگ لە دەوڵەتەیل کۆتوبەندەیل لەبان وەکارهاوردنی بچەسپنن.

 لەباوەت شیوەی جیوەجیکردن لێکۆڵینەوەگە، توێژەرەیل پشت وە شیکارکردن نموونەیلیگ لە سیرۆم و پلازما بەسان، کە وەشکین ئەرا دەیان ئاوێتەی جیاواز لە PFAS کریا ئەرا چەودیاریکردن بوینیان و تیکەڵبوینیان لەناو لەش، و ئەو ئەنجامەیلە نیشان دان کە 58 پێکهاتەی کیمیایی جیاواز هەس لە وەخت وەشکین 13 ئاوێتە، و 16 پێکهاتەی ترەکیش هەس لە وەخت وەشکین 18 ئاوێتە.

هەرلیوا، ئەنجامەیل نیشان دان کە 98.8% لە نموونەیلە وە کەمترینەو یەک ئاوێتە لەی مادەیلە لەخوەیان گردنە، لە وەختیگ کە ریژەیگ فرە کەم (0.18%) تەنیا یەک ئاوێتە لەخوەی گردۊد لە کەمترین ئاست پەیمانەکردنی.

 توێژەرەیل توومار کردن کە بڵاوترین تێیەڵە لە پەنج ئاوێتە لە PFAS دروس بۊد، لەناویان هەردگ ئاوێتەی PFOS و PFOA، وەگەرد جیگرەیلیگ کیمیایی ترەک کە لە بەرهەمەیل وەکاربەر جویر قاوەیل خوەراک نەلکیان و پەڕووەیل وەرگر لە پەڵە و کەفیگ ئەرا کپەوکردن ئاگر وەکار تیەن، و ئی تیکەڵە لە زیاتر لە 2700 نموونە دەرکەفت، واتە نزیکەی چارەکیگ لە بەشداربویەیل.

خانمە دکتۆر لۆرا لابای توێژەر بەشداربوی لە لێکۆڵینەوەگە ئاشکرا کرد کە ئەنجامەیل دووپاتی کەن کە وەرکەفتن وە ئی مادەیلە وە شیوەیگ تاک روی نیەێد، بەڵکم وە شیوەی تیکەڵەیگ لە چەن ئاوێتەیگ لەناو لەش، کە ئی شیوازە لە وەرکەفتن شایەت گرنگتر بوود لە خوەنشتن هەر مادەیگ وە تەنیا، لەوەر کارلیەککردن ئی ئاوێتەیلە وەگەرد سیستەمە جیاوازەیل لەش.

 توێژەرەیل لە کۆتایی لێکۆڵینەوەگەیان دەسنشان کەن ئەرا ئەوە کە یەکیگ لە کۆتوبەندە سەرەکییەیل ئەگەر جیوەجی نەکردن گشت ئاوێتەیل PFASە کە لەڕاسی لە نموونەیل هەس، ئەوەیش واتە ئاستەیل راسگانی وەرکەفتن هاتێ بەرزتر بوود لەوەگ چەودیاری کریاس.

شەفەق نیوز - چەودیاریکردن

کۆمپانیای ئەپڵ خوەی ئامادە کەێد ئەرا مەرەقەزکردن نەوەی نوو لە سەعاتە زیرەکەگەی Apple Watch Ultra 4، کە وەپەی ئەوە دەرکەفێد وە شیوەیگ گەورە هویرد لەبان خاسەوکردن وردی چەودیاریکردن تەندروسی و پته‌وكردن ئاسایش بایۆمەتری کەێد، وەگەرد بەرزەوکردن توانای وەکارهاوردن وزە.

دزەپیکریاگەیل نشان دەن کە ئامێرەگە خاسەوکردنەیلیگ کردەیی هەڵگرێد زیاتر لەوەگ ئاڵشتکاری شێوەیی بوود.

 ئەپڵ لەی وەشانە کەفێدە فتراق پەرەپیداین تەکنیکەیل هەستەوەر لەناو سەعاتەگە، وەگەرد چەوەڕیکردنەیل وە زیایکردن شمارەیگ گەورەتر لە هەستەوەرەیل لە وەراورد وە وەشانەیل وەرین.

ئی پەرەپیداینە ئامانج دیرێد ئەرا کەمەوکردن پشتبەسین وە مەزەنەی نەرمەکاڵایی و بردن ئەرا پەیمانە فیزیکییە راستەوخۆیەیل، کاریگ کە وردی داتا تەندروسییەیل پته‌و کەێد.

خاسەوکردنە چەوەڕیکریایەیل چەودیاریکردنیگ جیگیرتر ئەرا تێکڕای کوتان دڵ لەخوەی گرێد تەنانەت لە ماوەی راهێنانە سەختەیل، و خاسەوکردن وردی پەیمانەکردن ریژەی ئۆکسجین لە خوین، وەگەرد شیەوکردنیگ وردتر ئەرا قۆناغەیل خەو و جۊرایەتیی.

ئی تایبەتمەندییەیلە سەعاتەگە نزیکتر لە ئامێریگ پزیشکی دەسمیەتیدەر کەن، لەجیای ئەوەگ تەنیا سەعاتیگ زیرەک بوود.

 لە دیارترین زیایکردنە چەوەڕیکریایەیل هاوردن تەکنیک ناسانن بایۆمەتری Touch ID، کە هاتێ لەناو دوگمەی جویلە یا تاج دیجیتاڵی تێکەڵ بکریەێد.

ئی گامە ئامانج دیرێد ئەرا ئاسانکردن وازکردن ئامێرەگە و ئەنجامداین پرۆسە هەستیارەیل وە شیوەیگ ئارامتر.

لە وەکارهاوردنە ئەگەرداشۊەیل ئەرا ئی تەکنیکە چەسپانن پرۆسەیل پارەداینە لەڕی Apple Pay، و وازکردن ئامێرەیلیگ ترەک بەسریاگ جۊر iPhone یا Mac، وەگەرد مقیەتیکردن داتا و نەرمەواڵە ناسکەیل.

ئی تیکەڵکردنە لەناوەین ئاسایش و ئاسانی وەکارهاوردن رەنگدانەوەی رۊکردنیگ ئاشکرا کەێد وەرەو گردن سەعاتەگە وە بەشیگ سەرەکی لە سیستەم ژینگەیی ئەرا ئامێرەیل ئەپڵ.

هەرلیوا، ئەپڵ کار کەێد لەبان خاسەوکردن تەمەن پاترییەگە لەڕی دووارە دیزاینکردن سیستەم هەستەوەرەیل و نووەوکردن چارەسەرکەر S-series، وە ئامانج زیایکردن ماوەی وەکارهاوردن رووژانە وەبی هەوەجەیگ ئەرا زیایکردن قەوارەی پاترییەگە.

 ئی خاسەوکردنە گرنگ بوود ئەرا ئەو وەکارهاورەیلە کە پشت  بەسنە وە سەعاتەگە لە چەودیاریکردن راهێنانەیل و خەو و ئەرکە رووژانەیل، کە چەوەڕی کریەێد کارکردنیگ جیگیرتر لە دۊرایی رووژەگە پیشکەش بکەێد.

 Apple Watch Ultra 4 پشت وە شیوەیگ گەورەتر وە پەیمانەیلیگ بەسێد لەجیای مۆدێلە نەرمەکاڵاییەیل، کاریگ کە داتایلیگ تەندروسی باوەڕپیکریاتر لە وەخت راسگانی پیشکەش کەێد.

 ئی ئاڵشاکاری وردە ئەو زانیارییەیلە نشان دەێد کە وەکارهاور وەدەسیان تیەرێد، چ لە ماوەی راهێنانەیل بوود یا لە شیەوکردن خەو.

چەوەڕیکردنەیل نشان دەن کە شایەت سەعاتەگە راگەیانن لەباریەو بکریەێد لە ماوەی رویداو پاییزی ئەپڵ لە ئەیلول / سێپتێمبەر ئایندە، لەشان زنجیرە تەلەفۆنەیل ئایفۆن نوو.

و وەپەی ئەوە دەرکەفێد کە ستراتیژی کۆمپانیاگە کەفتیەسە فتراق خاسەوکردن کارکردن و ئەرکەیل  لەجیای دووارە دیزاینکردنیگ تەواو.

 وە شیوەیگ گشتی، Apple Watch Ultra 4 رەنگدانەوەی رۊکردنیگ کەێد وەرەو پەرەپیداین کردەیی کە لەبان وردی و توانا وسیاس، وەگەرد هۊرکردنیگ ئاشکرا لەبان تەندروسی و ئاسایش.

ئەگەر ئی دزەپیکریاگەیلە راس بوون، ئەوە شایەت ئی چاپە نوێنەرایەتی گامیگ گرنگ بکەێد لە پەرەسەنین ئامێرەیل لەوەرکریاگ وەرەو وەکارهاوردنەیلیگ پیشەگەرانەتر و راسگانیتر.

‏شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏دادگای باڵای بۆمبا بڕیار ئەڵاجوی و تونیگ دژ وە ژنیگ 90 ساڵان دەرکرد و راگەیان بایەت 20 ساڵ ترەک چەوەڕی  بکەێد وەرجە ئەوەگ گوزش بگیرێد لە کەیسەگە.

‏دادوەر "جیتێندرا جاین" ئی کێشە یاساییە لە ناوەین "تارینیبێن" تەمەن 90 ساڵ و لایەنەیل وەرانوەر وە "جەنگ خوەیپەرسی" ناو برد و دیاری کرد کە ئێ جویرە کەیسەیلە سیستەم دادوەری پەکخستنە، هەر ئەرا یە، فەرمان دا دانیشتن ئایندەی ئەی کەیسە لە دویای ساڵ 2046 ئەنجام بدریەد.

‏داواگە لەساڵ 2017 توومارکریاس پەیوەنی وە رویداوەیل ساڵ 2015  کۆمەڵەی نیشتەجیبوین "شیام" دیرێد، لەناوی داواکارەیل وە مدوو "بیزارکردن دەروونییەو" داوای قەرەبووی 2.4 ملیۆن دۆلار کەن. دادگا لەگوزەشە داوا کردبووی کێشەگە وە داوای لێبوردنیگ کۆتایی باد، بەڵام سووربوین ژنە تەمەن 90 ساڵەگە لەبان وەردەوامبوین  کەیسەگە، هیشت دادوەر بڕیار دواخستنەگەی بدەێد.

شەفەق نيوز- وەشوینکەفتن 

‏پیشانگای نوو   هونەرمەن "بیپڵ" لە مۆزەخانەی نیشتمانیی بەرلین، سەرنج جیهان وەلای خوەی کیشا.

‏وەپای خەوەریگ ماڵپەڕ"NBC"، لەی پێشانگا چەن سەگیگ رۆبۆتی کە سەر سیلیکۆنی کەسایەتییە ناودارەیل جویر ئیلۆن مەسک و مارک زوکەربێرگ هاسەریان، وە ناو مۆزەخانەگە گرخوەن.

‏رۆبۆتەیل لە ری کامێرای ناوخوەیی و ژیریی دەسکرد، وینەی دەوروگەردیان گرن و وە شێوازیگ تایبەت چاپ کەن.

‏هەر سەگیگ وەپای ئەو کەسایەتییە نوێنەرایەتی کەێد، وینەیل ئاڵشتکەێد؛ ئێ کارە هونەرییە رەخنەیەگە لەوەگ کە چوین تەکنەلۆژیا و خاوەن کۆمپانیا زەبەلاحەیل دیدگای ئیمە ئەرا جیهان ئاڵشتکەن.

‏بیپڵ یەکیگە لە هونەرمەنە دەستڕەنگینەیل جیهان و لە گوزەشتەش کاریگ تر وە 69 ملیۆن دۆلار فرووشتیە.

‏

شەفەق نیوز - وەدویاچگن 

رووژنامەی "دەیلی مەیل" ئەمریکی، ئاشکرا کرد کە فیلیگ ملیۆنێریگ ئەمریکی تا مردن لە ماوەی گەشتیگ راوکردن لە ئەفریقا تلانیە.

رووژنامەگە خەوەر وت: پیاو کارەیل ئەمریکی، وەناو ئێرنی دۆزیۆ، کە تەمەنی رەسێدە 75 ساڵ، وەگەرد راوچییگ شارەزا بویە لە گەشتیگ لە دارستانیگ ئیستیوایی، هەناێ تویش هەڕەشە بوین کە پەنج ما لە فیلەیل دارستان وەگەرد بەچکەیان پەلاماریان دان.

 وتیش: ئەو ئاژەڵەیلە دۊای ئەوە کە ئەوان وە هەڕەشە زانستن، پەلامار هەردگ پیاوەگە دان، و پەلامارەگە بویە مدوو زەخمداربوین راوچییە شارەزاگە وە زەخمەیلیگ رخبار، لە وەختیگ دۆزیۆ کە چەکدار بوی وە تفەنگیگ راوکردن، نەتۊیەنست وەرگری لە خوەی بکەێد، تا فیلەیل تا مردن تلاننەی.

رووژنامەگە دیاری کرد کە باڵیۆزخانەی ئەمریکی لە گابۆن ئیسە هەماهەنگی لەبان پرۆسەی گلەوداین تەرم دۆزیۆ ئەرا ویلایەتە بنەڕەتییەگەی لە کالیفۆرنیا کەێد.

 وەپوی شارەزایەیلیگ رووژنامەگە لەلیان وتیە: پەلامار فیلەیل دەگمەنە لەی ناوچە، و فرەی وەختەیل لە وەخت رۊوەڕۊبوینەیل لەناکاو لە دارستانە خەسەیل رۊ دەێد، تایبەت لە ئەگەر بویین بەچگەیل لەناو رێنەگە.

هەرلیوا "دەیلی مەیل" وە هۊر هاورد و وت: کە فیلە ئەفریقییەیل هەژمار کریەن وە گەوراترین ئاژەڵەیل کویە لەبان رۊ زەوی، کە تویڕەیان کەێد و رخداری پەلامار دیرن، کە بەرزی مێیەیل رەسێدە نزیکەی چوار مەتر، و تۊنێد  دەوکردنی بڕەسێدە نزیکەی 40 کیلۆمەتر لە سەعاتیگ.

‏شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏پەیاکردن شوینیگ نیشتەجیبوین گەپیگ دایناسۆرەیل لە ناوڕاس هیندستان، کە  256 خا و 92 لانە هاناوی، یەکیگە لە گەورەترین شوین  دایناسۆرەیل کە تا ئیرنگە پەیاکریاوێد.

‏وەپای خەوەریگ ماڵپەر "daily galaxy" ئێ پەیاکردنە پەیوەنی وە  ە دایناسۆر "تایتانۆسۆرەیل" دیرێد،

‏دەریخەێد  ئێ بوونەوەرە گەپە جویر مەل وە بڕەو لانە دروسکردنە.

‏  توێژینەوەگە دیاریکەێد، شەش جویر جیاواز خا لەورا پەیاکریاس، یەیش ئەوە رەسنێد چەن جویریگ دایناسۆر ئەو شوینە وەکارهاوردنە.

‏زانایەیل باس لەوەکەن وە مدوو نزیکی لانەیل لە یەکتر لەوە نیەچوود کە دایناسۆرە گەپەیل لەورا مەنوێن چونکە هاتێ خایەیل خوەیان بتلنن.

‏

‏

شەفەق نیوز - پەکین

کۆمپانیای BYD لە ماوەی چالاکییەیل پێشانگای پەکین ئەرا ماشینەیل، ئاشکرای ماشینەیل کرۆس ئۆڤەر نوو "Atto 3" کرد کە تایبەتمەنی و شیوەیلیگ وەدەس هاوردگە کە کەێدەی وە رکابەریگ لە جیهان ماشینە کارەباییەیل.

ماشینەگە وە دیزاینیگ سەردەمیانە و پەیکەریگ لۊس تیەێد، وە درویژی 466 سم، و پانی 189 سم، و بەرزی 157 سم، و مەودای ناوەین هەردگ بنەمای تایەرەیلی رەسێدە 277 سم، هەرلیوا ئامادە کریاگە وە تایەرلیگ پان وە قەوارەی 18 و 19 ئینج، کە یەیش لۊسی و جیگیربوین لەبان ریل وەپی دەێد.

ئی ماشینە وەپای دزەپیکریاگەیل دوو جۊر لە پاترییەیل لیسیۆم-ئاسن-فۆسفات (LFP) لە بەرهەمکاری کۆمپانیای FinDreams سەروە BYD وەدەس هاوردگە، پاترییگ وە توانای 57.545 کیلۆوات سەعاتیگ کار کەێد وەگەرد بزوێنەرێگ کارەبایی وە هاز 322 ئەسپ، و بەش ماشینەگە کەێد ئەرا بڕین 540 کم وە یەک جار چارجکردن، و پاترییگ وە توانای 68.5 کیلۆوات سەعاتیگ، کار کەێد وەگەرد بزوێنەرێگ کارەبایی وە هاز 322 ئەسپ، بەش کەێد ئەرا بڕین مەودای 630 کم وە چارجکردن تەواو.

 لە دیارترین ئەو چشتەیلە کە ئی ماشینە جیای کەێدەو وەپەی دزەپیکریاگەیل تەکنیک چارجکردن فرە زوی تیەێد، کە تۊیەنریەێد پاتریەگە چارج بکریەێد لە 10 تا 70٪ تەنیا وە 5 خولەک، و لە 10 تا 97٪ وە نۆ خولەک، تەنانەت لە پلەی گەرمی کە رەسێدە -30 پلەی سەدی، وەخت شەحنکردنەگە زیای نییەوود مەگەر تەنیا وە بڕ 3 خولەک، کە یەیش ماشینەگە کەێدە رکابەریگ بەرز لە بازاڕەیل ماشینە کارەباییەیل لە جیهان.

 ماشینەگە تایبەتمەنیەیل ئاسایش جۊراوجۊر وەدەس هاوردگە جۊر تایبەتمەنی خاڵ کوور ئەرا دویرەوکەفتن لە رویداوەیل، و ریگر سڕبردن لەبان پیچەیل و ریە سڕەیل، و سەرینەیل هەوایی ئەرا مقیەتیکردن گشت سەرنشینەیل لە وەخت رویداوەیل، و سیستەم مقیەتیکردن رێڕەو لەبان ریە خێرایەیل، و کامێرا و هەستەوەرەیل مەودای نوا و دۊا.

 نوێنەر کۆمپانیای BYD ئەرا ئاژانس "نۆڤۆستی" رووسی دیاری کرد کە بڕیارە ماشینەگە بخریەێدە رۊ ئەرا فرووشتن لە نیمەی دۊم لەی ساڵە، و بڕ پۊل گیرهاوردن وەرین ئەڕای لە ناوەین 140 تا 180 هەزار یوان چینی بوود (کە یەکسانە نزیکەی 20,400 تا 26,200 دۆلار ئەمریکی).

شەفەق نيوز- وەشوینکەفتن 

‏خەفتن کوڵیگ لەناوڕاس رووژ کە، وە سەرخەو شکانن ناسریاس یەکیگە لە باوترین ریەیل ئەرا نووەوکردن وزە و بەرزەوکردن ئاست دویزکردن، وە تایبەت ئەرا ئەو کەسەیلە کە شەوان خەو تەواو نیەکەن.

‏وەپای خەوەریگ لە ماڵپەڕ "calm"، ماوەی خەفتنەگە کار سەرەکی دیرێد لە دیاریکردن جویر ئەو  سوودە کە وە لەش ڕەسێد:

‏10 تا 20 خولەک: جویر بارگاویکردن (شەحنکردن) خێرا کار کەێد و هوشیاری مێشک زیای کەێد بی ئەوەگ هەس وە تەمەڵی بکەید.

‏30 خولەک: پوڕیاگە ئەرا خاسکردن بار دەروونی و مەزاج.

‏60 تا 90 خولەک: مژار وە مێشک و لەش دەێد ئەرا نووکردن تەواوەتی.

‏خاسترین وەخت کەیە؟

‏پسپۆڕەیل رووشنیکردنە ساعەت 1 تا 3ی دویاینیمەڕوو خاسترین وەختە، چوینکە لەی وەختە وزەی ئایەم وە شیوەیگ سروشتی کەمەو بوود ئی پشووە دەسمیەیتی قەرەبووکردن ئەو کەمخەفتنە دەێد کە بوودە هووکار بیتاقەتی.

‏رێنمایی ئەرا خەفتیگ خاس:

‏شوونیگ بیدەنگ و تاریک و هوونگ پەیا بکە، ئەگەر خەفتنیش  نەکریا، تەنیا بەسان چەوەیل و بیدەنگبوین ئەرا ماوەیگ کوڵ، مێشک ئارامەو کەێد و ئامادەی کەێد ئەرا تەواوکردن کارەیل رووژانە وە وزەی فرەتەرەو.

‏جی باسە کە کەمخەفتن شەوانە رخداری چاخی،  شەکرە و بیماریەیل دڵ زیای کەێد، هەر وەی مدووە سەرخەوشکانن  پشوو نییە، بەڵکم خوازینیگ تەندروسییە.

‏

شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏ئینسایکلۆپیدیای جەھانی "ویکیپیدیا"، وەرگردن لە ژیری دەسکرد (AI) ئەرا دروسکردن یا داڕشتن ناوەڕۆک باوەتەیل قەیەغە کرد.

‏لە ئاڵشتکردنیگ نوو، ویکیپیدیا راگەیان  وەرگردن لە مۆدێلەیل زوانەیل گەورا (LLMs) فرەیگ جار "پێشێل بنەما سەرەکییەیلمان کەێد".

‏ئێ بڕیارە دویای ئەوە هات کە سەرنووسەرەیل خوەيبەخش لە دەنگدانیگ پشگیری لە قەیەغەکردنەگە کردن، بیجگە لە دوو حاڵەت: یەکەمیان ئەڵگەردانن، دویەمیان ئەرا وەپیاچگن و هەڵچگ سادە، وەو مەرجە کە ئایەم وەپیاچگ کۆتایی ئەرای بکەێد و مانای دەقەگە جویر خوەی بمینێد.

‏ویکیپیدیا هوشداری دەێد کە ژیرییە دەسکردەیل زانیاری "درووکانی" (Hallucinated) یا چەواشەکارانە دروس کەن کە وەگەرد سەرچەوەیل زانستی یەک نیەگرنەو.

‏جیمی وێڵز، دامەزرێنەر ویکیپیدیا، لە گوزەشتە راگەیان کە مۆدێلەیل ئیرنگە هێمان شوون وەراوەری نین ئەڕا نووسین. ئێ بڕیارە لە وەختیگە کە ساڵ گوزەشتە ئەرا یەکەمین جار، رێژەی سەردانیکردن مانگانەی "ChatGPT" کەفتە نوای ویکیپیدیا.

شەفەق نیوز - وەدویاچگن

لیۆنێل مێسی سەرکردایەتی تیم ئینتەر میامی کرد ئەرا سەرکەفتن لەبان کۆلۆرادۆ رابیدز وە ئەنجام 3-2 لە بازییگ جۊشدار لە دەیشت زەوی خوەی، دۊای ئەوەگ دوو گۆڵ گرنگ توومار کرد.

 وەی ئاستە، مێسی بویە زیایترین بازیزان کە رەسێدە 100 بەشداری گۆڵکردن لە میژوو خول ئەمریکی ئەرا تووپان وە تەنیا 69 بازی، هەرلیوا ئی بەشدارییەیلە گۆڵەیل و پاسە یەکلاییکەرەیل لەخوەی گرێد.

 گێم دۊیەم تەقەلایگ هازدار لە کۆلۆرادۆ رابیدزەو ئەرا گلەوخواردن لە ئەنجامەگە وەخوەی دی، کە رافائێل ناڤارۆ گۆڵێگ تاکەکەسی رەنگین لە خولەک 58 توومار کرد، وەرجە ئەوەگ دارین یابی یەکسانبوینەگە وەدی بارێد دۊای چوار خولەک، وە سوودگردن لە پاسیگ یەکلاییکەر لە لوکاس هێرینگتۆن هاوڕیی.

بەڵام مێسی رازی نەوی سەرکەفتنەگە لە دەس تیمەگەی دەربچوود، و گلەوخوارد و گۆڵ وەرەونواچگن لە خولەک 79 توومار کرد دۊای کارامەییگ بەرز لە بڕین و وەشانیگ هویرد.

وەگەرد دەرکردن یانیک برایت وە کارت سۊر لە خولەکەیل کۆتایی، ئینتەر میامی مقیەتی وەرەونواچگن خوەی کرد ئەرا وەدیهاوردن سەرکەفتن وە 3-2، و وەرەونوابردن خوەی لە خشتەی رزبەندی خول ئەمریکی قایمەو کرد.

‏شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

‏هەستیاری وەهار یەکیگە لە کێشە تەندرووسییە باوەیلە کە وەگەرد وەرز وەهار سەرهەڵدەێد.

‏هووکار سەرەکی ئی هەستیارییە بڵاوبوین تووز گوڵ و گیا لە ناو هەواس ئەرا ئەوەس کە کۆئەندام وەرگری ئایەم، جویر تەنیگ بێگانە لەیەک دەێدەی.

‏دیارترین نیشانەیل هەستیاری وەهارە بریتین لە (پژمین وەردەوام، سویرەوبوین چەو، خوریان لویت و قوڕگ، هەسکردن وە شەکەتی و هەناسەتەنگی).

‏پسپۆڕەیل مژار تەندروسی چەن رییگ پێشنیازکردنە ئەرا مقیەتبوبن، لەوانەیش (وەکارهاوردن چاویلکەی خوەر ئەرا مقیەتیکردن چەو و شووردن دەم و چەو دویای گلەوخواردن لە دەیشتەو).

‏لە ئەگەر تونەوبوین نیشانەیل، وەکارهاوردن دەرمان دژە هیستامین لەژیر چەودیاری پزیشک، خاسترین چارەسەرە ئەرا رەدکردن وەرز وەهار، وە تەندروسییگ خاستر.

‏شەفەق نيوز- وەشوینکەفتن 

لە وەرانوەر خەرج خواردن شام لە یەکیگ لە چێشتخانەیل پاریس، وە زۊی براوەیگ بەختەوەر دەرفەت وەدەسهاوردن تابلۆیگ رەسەن ئەرا هونەرمەن پابلۆ پیکاسۆ وەدەس تارێد، کە مەزەنەی نرخەگەی وە زیاتر لە ملیۆنێگ دۆلار کریەێد.

رێکخەرەیل پێشبڕکێیگ یانسیب وە ناو "پیکاسۆ لە وەرانوەر 100 یۆرۆ" واز کردن، کە دەرفەت دەێدە بەشداربویەیل ئەرا بردنەوەی تابلۆی "سەر ژنیگ" (Tête de Femme) کە هونەرمەن ئیسپانییەگە لە ساڵ 1941 کیشاسەی، و بڕ بلیت بەشداریکردن رەسیە 100 یۆرۆ، نزیکەی 116 دۆلار ئەمریکی کەێد.

رێکخەرەیل 120 هەزار بلیت سەن  ئەرا اکیشانن کە بڕیارە لە 14ی نیسان / ئەپریل وەڕیەو بچوود، وە مەرجیگ گشت داهاتەیلی بچوودە خزمەت "دامەزراوەی توێژینەوەیل زەهایمەر" ئەرا پاڵپشتیکردن خوەنستنە کلینیکییەیل نەخۆشییەگە لە ئەوروپا.

یەیش سێیەمین چاپە لە دەسپیشخەرییەگە، وەختیگ قازانجەیل چاپ یەکەم لە ساڵ 2013 تەرخان کریا ئەرا خاسەوکردن شار سور میژوویی لە لوبنان، لە وەختیگ قازانجەیل چاپ دۊەم لە ساڵ 2020 کل کریا ئەرا پاڵپشتیکردن دارایی بەرنامەیل ئاو و پاکی لە ماوەی پەتای کۆڤید-19.

 ئۆلیڤیە ویدماێر پیکاسۆ، نەوەی هونەرمەن کووچکردی، لە لێدوانەیل رووژنامەوانی وت: باپیرەی "سەر ژنیگ" لە خود ستۆدیۆ کیشاگە کە لەداڵگبوین تابلۆ وەناوبانگەگەی "گێرنیکا" وەخوەی دیە.

وتیش: نرخ مەزەنەکریاگ ئەرا تابلۆگە رەنگە کەمتر بوود لە شایستەیی راسگانی خوەیە، وە وتنی: "ئەوە فرە زیاتر لە ملیۆنیگ دۆلار هەرزێد، لەوەر یە خەڵاتیگ تایبەتە".

 تابلۆی "سەر ژنیگ" گلەو خوەێد ئەرا ئەو ماوە کە پیکاسۆ لەناوی نیشتەجی پاریس بویە لە ژیر داگیرکاری ئەڵمانی لە ماوەی جەنگ جەهانی دۊەم، و تابلۆگە ئیلهام لە شیواز کوبیزم کە وەپی ناسریاس تیارێد، لەری سیمایەیلیگ شیویاگ  وە شیوەی بووریگ کە رەنگدانەوەی  نووڕین ناویە.

نەوەی پیکاسۆ دووپات کرد کە براوەگە ئازادی تەواو دیرێد لە رەفتارکردن وەگەرد خەڵاتەگە، چ وە هیشتنی یا نیشاندانی لە مۆزەخانەیگ یا دووارە فرووشتنی، مە  باپیرەی خود فەلسەفە لە وەخشین کارە هونەرییەیلەی داشتگە.

شەفەق نيوز- وەدویاچگن 

‏وەپای توێژینەوەیل دەروینی ئەو کەسەیلە هاوڕێ نزیک نیەرن مەرج نییە کەسەیل گووشەگیریگ بوون یا ناپەسەن.

‏وەپای خەوەریگ  ماڵپەڕ"siliconcanals"، فرەیگ لەو کەسەیلە لە مناڵیەو هووکارە بوینە نیشاندان هەستەیل و لاوازیەیلیان بوودە مدوو ژان ئەرایان، هەنای گەورە بوون لەو باوەڕەن دویرە پەرێزی لە مەردم سەلامەترین ریگەس.

‏ وەپای تیۆر وابەسەیی، شیواز پەیوەنی ئیمە وەگەرد داڵگ و باوگمان  لە مناڵی نەخشەی پەیوەندیەیلمان لە گەورەیی کیشێد.

‏ ئەو مناڵەیلە لەلایەن داڵگ و باوگیان پشتگوش خریانە یا رەخنە لەلیان گیریاس هەنای داوای دەسمیەتی کردنە، هووکارەبوون پەنا ئەرا کەس نەوەن.

‏یەیش بوودە مدوو دروسبوین حالەت "خوەی بەسان ناچاری" واتە کەسەگە متمانە تەواو وەخوەی دیرێد باوجی متمانە وە کەسەیلتر نەیرێد.

‏نزیکەی 20٪ ئەو کەسەیلە خاوەن شیواز دوورەپەرێزن، لە مناڵی هووکارە کریانە وەهێزبوون هەستەیلیان سەرکفت نەکەن، هەنای گەورە بوون سیستەم دەمارگیریان نزیکەوبوین لە مەردم جویر رخداری دوینێد.

‏