خوەنستنەیل عەرەبی ئەرا شەفەق نیوز: چەسپانن سەروەری عراقی تۊش چەک باڵە چەکدارەیل تیەێد
شەفەق نیوز- عەممان/ دیمەشق/ رامەلڵا
پەنج شیەوکەر و توێژەر دۊنن کە کووتاییهاتن ئەرک سەربازی هاوپەیمان ناودەوڵەتی نۊنەرایەتی گامیگ گرنگ کەێد لەڕی گلەوهاوردن سەروەری عراق و وەڕێوەبردن ئاسایشەگەی وە بڕیاریگ نیشتمانی، وەلی لە خود وەخت وریاداری دەن لەوەگ کیشیان سەربازی کاریگەرییەگەی تەواو نیەوود ئەگەر بەغداد نەتۊنێد گیرهاوردن دەوڵەت ئەرا چەک و بڕیار ئەمنی بچەسپنێد.
وڵاتە یەکگرتگەیل و هاوبەشەیلی، رووژ چوارشەممەی گوزەشتە، کووتاییهاتن ئەرک هاوپەیمان ناودەوڵەتی لە عراق وە شیوەیگ فەرمی راگەیانن، دۊای دەرچگن دۊایین هیزەیل و کەرەستەیل لە بنکەی هەولێر ئاسمانی، تا وەی جۊرە کووتایی وە ئەرک "پرۆسەی ئیرادەی پۆڵاین" لەناو وڵاتەگە باێد، لە وەختیگ پەیوەندی وەرد بەغداد بویە چوارچیوەیگ وەرگری کە لەناوی مەشقکردن و پاڵپشتی هەواڵگری و هاوکاری ئەمنی وەردەوام بوود.
سەروەخوەیی بڕیار
لەی چوارچیوە، شیەوکەر سیاسی ئەردونی، عادل ئەشرەم، دۊنێد کە دەوڵەتە عەرەبییەیل و هاوسای عراق وە پارێزکارییەو کە لە ساڵەیل گوزەشتە کەڵەکە بۊنە نووڕنە سەروەری عراقی، وە دانان ئەوەگ چووڵکردن بنکە ئەمریکییەیل نۊنەرایەتی ئاڵشتکارییگ کەێد، وەلی وە تەنیا بەس نییە ئەرا چەسپانن سەروەخوەیی بڕیار عراقی.
ئەشرەم ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە "رووژ سەروەری راسگانی" ئەرا عەرەبەیل و عراقییەیل ئەوەسە کە سەرکردایەتی عراقی خاوەن بڕیاریگ خوەی بوود و توانای ئەوە بارێد دەوڵەتەگە بیجگە لە فشارەیل دەیشتەکی و لەو لایەنەیلە کە لە دەیشت دامەزراوە فەرمییەیل کار کەن وەڕیەو بوەێد.
هەمیش توێژەر و نۊسەر ئەردەنی، ئەحمەد فەهیم، چوودە ئەو باوەڕە کە ئەردون پەیوەندیدارە وە دروسبۊن دەوڵەتیگ عراقی کە توانای پاراستن سنوورەیلی و بەرهەمهاوردن پەیوەندییەیل سیاسی و ئابووری ئارام وەرد دەوڵەتەیل هاوسا بارێد، وەلی وریاداری دەێد لە کوڵکردن سەروەری لە رزگاربۊن لە دەسەڵات لایەنیگ و دانان زاڵبوین لایەنیگ ترەک لەجیای.
فەهیم ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە سەروەری، لە پیناسە کردەییەگەی، واتەی ئەوەسە بڕیارە باڵایەیل لە بەرژەوەندییە ستراتیژییەیل ئەرا ئاسایش و ئابووری نیشتمانییەو دەرچن، دویر لە کاریگەری دەیشتەکی، وە دانان ئەوەگ عراق لە وەرانوەر مافیگ بنەڕەتییە کە لە یەکخستن چەک و خستنی وە ژیر دەسەڵات دەوڵەت دەرکەفێد.
کۆنترۆڵکردن راسگانی
وەلی توێژەر سووری لە ناوەند "فورات" ئەرا لێکۆڵینەوەیل، لەزگین ئیبراهیم، دۊنێد کە "رووژ سەروەری عراقی" تۊنێد دەرفەتیگ ئەرێنی ئەرا دەورگرد عەرەبی دروس بکەێد، وەلی نرخەگەی وسێدە بان توانای بەغداد ئەرا ئاڵشتکردن کیشیانەگە ئەرا کۆنترۆڵیگ راسگانی لەبان زەوی و سنوور و چەک.
ئیبراهیم ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە دیمەشق شایەت وە شیوەیگ ئەرێنی بنووڕێدە عراقیگ کە خاوەن بڕیاریگ ئەمنی یەکگردگ بوود، وە شیوەیگ کە دەسمیەتی بەێد لە کۆنترۆڵکردن سنوورەیل و نواگیریکردن "داعش" و فراوانکردن هاوکاری بازرگانی و نەفتی، وەلی هوشداداری دەێد کە وەردەوامبۊن سەروەخوەیی باڵە چەکدارەیل شایەت بواریگ فراوانتر ئەرا زاڵبوین ئیرانی و ئەرا ئەو هەڕەشەیلە کە لە سنوورەیل رەد کەن واز بکەێد.
وتیش کە ئەردون هاوبەشی کەێد لە ناوەین پاڵپشتیکردن سەروەری عراقی و وریایی ئەمنی، وە تایبەت وەرد دووارە جیگیربۊن هیزەیل ئەمریکی لە شانشینەگە، لە وەختیگ دۊنێد کە میسر و عومان مەیلیان هەس ئەرا هەڵسەنگاندنیگ ئەرێنی مەرجدار، کە بەسیاگە وە ئارامی عراق و گیرهاوردن چەک و یەواشەوکردن کێبڕکێی هەرێمایەتی.
وەپەی ئیبراهیم، سەرکەفتن بەغداد لە ملکەچپیکردن چەک ئەرا سەرکردایەتی دەوڵەت و پاراستن ئاسمان و سنوورەیلی توانایگ گەوراتر وەپی دەێد ئەرا دروسکردن پەیوەندییەیل هاوسەنگ وەرد عەرەبەیل و ئیران و تورکیا و وڵاتە یەکگرتگەیل، و ئەگەرەیل ئاڵشتکردن عراق ئەرا گۆڕەپانیگ ئەرا ململانێیە هەرێمایەتییەیل کەمەو کەێد.
گیرهاوردن چەک
لەلای خوەیەوە، شیەوکەر سیاسی سووری، بەسام سلێمان، ئویشێد کە کیشیان هاوپەیمانی نۊنەرایەتی گامیگ کەێد وەرەو گلەوهاوردن سەروەری عراق، وەلی لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، دووپات کەێدە بان هەوەجەی ئەوەگ بەغداد بڕیار خوەی گلەو بارێد لە نواگیریکردن دەسەڵات ئیرانی و ئەو باڵەیلە کە پەیوەندیدارن وەپی.
وەلی شارەزای پەیوەندییە ناودەوڵەتییەیل لە شار رامەلڵای فەلەستینی، ئەشرەف عەککە، کیشیانەگە وەسف کەێد وە وێستگەیگ گرنگ ئەرا عراق و ئەرا سیستەم هەرێمایەتی عەرەبی، و لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دۊنێد کە گلەوخواردن عراق ئەرا رۆڵیگ ئامادەتر تۊنێد کاریگەری لەبان دۆسیەیل سووریا و لوبنان و یەمەن بکەێد، وە مەرجیگ گلەوهاوردن سەروەری وەرد یەکخستن بڕیار لەناو دامەزراوەیل دەوڵەت و کووتاییهاوردن وە دیاردەی تەنە هاوتاگانی هاودەم بوود.
لە وەختیگ زۊتر، فەرماندەی گشتی هیزە چەکدارەیل سەرۆک ئەنجومەن وەزیرەیل عراقی عەلی فالح زەیدی کووتاییهاتن فەرمی ئەرا ئەرک هاوپەیمان ناودەوڵەتی لە وڵاتەگە راگەیان، وە پیشکەشکردن سوپاس خوەی ئەرا دەوڵەتەیل هاوپەیمانی لەبان پاڵپشتیکردن هیزە ئەمنییەیل ماوەی نواگیریکردن تیرۆر.
لەلای خوەیەو، وەزارەت جەنگ ئەمریکی "پێنتاگۆن"، چوارشەممە، کووتاییهاتن وڵاتە یەکگرتگەیل و هاوبەشەیلی لە هاوپەیمان ناودەوڵەتی وە شیوەیگ فەرمی ئۆپراسیۆن "ئیرادەی پۆڵاین" لە عراق راگەیان.
هاوپەیمان ناودەوڵەتی دژ وە "داعش" لە عراق دووپات کرد، کە هیچ دەسپیچگیگ نییە ئەرا مەنین گرووپە چەکدارەیل لە سای کیشیانی لە وڵاتەگە.
و یە لە وەختیگ تیەێد کە حکومەت زەیدی دۆسیەی گیرهاوردن چەک خستیەسە ناو رێڕەویگ جیاواز لەڕۊ وەختەو لە کیشیان هاوپەیمانی.
لە 21 ئەیلول/ سێپتەمبەر زەیدی پلانیگ راگەیان کە وە قۆناغ ئارامکردنیگ دەس وەپی کەێد کە ماوەگەی 90 رووژە و لەناوی باڵەیل پەلامارەیل وسانن، لە وەرانوەر گەرەنتی وە ئەوەگ تۊش پەلامارەیل ئەمریکی نەون، لەبان ئەوەگ دۊای ئەوە پرۆسەی رادەسکردن چەک دەس وەپی بکەێد و تا کووتایی 30 حوزەیران/ یۆنیۆ 2027 تەواو بوود.
رەتکردن رادەسکردن
وەلی ئی رێڕەو حکومەتە تا ئیسە قەبووڵکردنیگ بی مەرج لەلایەن باڵەیلەو وەدەس نەهاوردگە.
لە وەختیگ زۊتر، قسەکەر وەناو "موقاوەمەی ئیسلامی لە عراق"، جەعفەر حوسەینی، وت کە "موقاوەمە پابەند نییە" وە هیچ وەخت و رێککەفتنیگ کە لەلایەن لایەنیگ حکومی یا سیاسییەو دەرچوود.
و دیاری کرد کە دانوسەنینەیل ئەرا فرەتر لە 40 رووژ لەڕی دەسەیگ چواری کە لە چوارچیوەی هەماهەنگی دروس بویە وەڕیەو چگ ئەرا باس لە رێکخستن چەک لە وەرانوەر ئەوەگ باسی کرد وە "سەروەری تەواو"، کە کیشیان هیزەیل ئەمریکی و ناتۆ و گشت شیوەیل ئامادەبۊن سەربازی بیگانە لەخوەی گرێد.
یە دۊای هەڵوێستیگ تیەێد لە باڵ "ئەسحابولکەهف"، کە وە بوونەی کیشیان هاوپەیمانی رەتکردن بیرۆکەی رادەسکردن چەک راگەیان، و هەڕەشەی وەڵام سەربازی دا لەبان هەر ئامادەبۊنیگ بیگانە، لە وەختیگ ئامادەیی خوەی راگەیان ئەرا ئاشکراکردن چەکەیل نوو.
لەلای خوەیەو، "ئەبو حوسێن حمیداوی" ئەمینداری گشتی کەتیبەیل حزبولڵا کە یەکیگە لە دیارترین باڵە شیعەیل لە ناو چوارچیوەی "موقاوەمەی عراقی" دۊنێد کە دوانەی موقاوەمە و دەزگا حکومییە فەرمییەیل "چشتیگ خاسە، و هەوەجە نیەکەێد هەستیاری لەلی بکریەێد، و فرە لە دەوڵەتەیل جەهان خاوەن فرەتر لە یەک سوپا و فرەتر لە سیستەمیگ سەربازین"، لە وەختیگ داوای رێککەفتنیگ نوو وەرد حکومەت عراقی کرد.
