خەرج هاوردەکردن رەسێدە 164 هەزار دینار ئەرا هەر 100 دۆلاریگ.. بازرگانەیل عراق لەژیر فشارن
شەفەق نیوز - بەغداد
بڕیار حکومەت عراقی ئەرا بەرزەوکردن بەهای دۆلار ئەمریکی لە وەرانوەر دینار ناوخۆیی، تا نرخ خەرجکردنە نووەگە بوودە 152 هەزار دینار لە وەرانوەر هەر 100 دۆلاریگ لە بازاڕ فەرمی، پرسیارەیل فرەیگ تیەێدە بان لەباوەت مدوو ئی داوەزینە و ئامانجەیلی، و ئەوەگ شایەت وەیەکەفێدە بازرگانەیل لە زیانەیل دارایی لە ئەنجام نرخ نووو ئەرا خەرجکردن.
عەلی زەیدی سەرۆک حکومەت، مدوو داوەزینەگە دەسپیچگ داۊد وە خواستیگ ئەرا کەمەوکردن لە "هەرسناکی قازانجخوازەیل" و تەقەلای کۆنترۆڵکردن لەبان دراو سەنگین، لە وەختیگ بڕیگ لە بازرگانەیل دوینن کە بڕیارەگە کێشەگە چارەسەر نیەکەێد، بەڵکم وە پێچەوانەو وەشیوەیگ دیار دووقاتی کەێد، و نرخ هاوتای دۆلار بەرزەوبۊنیگ وەخوەی دوینێد لە ماوەی ئایندە وەرد زیایبۊن داواکاری لەبانی لەلایەن هاوردەکارەیلەو.
بازرگانەیل: نرخ فەرمی جیاوازی وەگەرد هاوتاگە نیارێد
عەلی عگێلی بازرگان ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد: "دۆلار لە بانک سینم وە 152 هەزار دینار، و حکومەت 12 هەزار دینار خەێدە بان بازرگان ئەرا هەر 100 دۆلاریگ، و وەی جۊرە نرخ خەرجکردن 100 دۆلار وە نرخە نووەگە بوودە 164 هەزار، و نرخ فەرمی وەرد نرخ هاوتا جیاواز نییە، و دەروازی قازانجخوازی لە بازاڕ سییە واز مینێد ئەرا کۆنترۆڵکردن وە بەرزەوکردن بەهای دۆلار"، وە رووشنەوکردن ئەوە کە بازرگان پەنا بەێدە بازاڕ هاوتا وە مدوو نەوین جیاوازییەیل لە لایەگەو، و ئەرا مسۆگەرکردن دۊانەکەفتن لە کلکردن هەواڵە داراییەیل لە لایگ ترەک.
دەسنشان ئەوە کەێد کە "مامەڵە بانکییەیل شایەت سێ رووژ و شایەتیش فرەتر دۊا بکەفن، و بازرگانەگە جیاوازییەیل هەر رووژیگ دۊاکەفتن هەڵگرێد، ئەوەگ هیلێد مامەڵە وەرد بازاڕ سییە بکەێد و وە نرخ هاوتا بسینێد"، وە دەسنشانکردن ئەرا "نەوین هیچ رویکردنیگ ئەرا پاڵپشتیکردن بازرگانەیل و هاوردەکارەیل لەلایەن حکومەتەو، چۊنکە بازرگان 12 ملیۆن دینار هەڵگرێد لە وەرانوەر هەر یەک کیلۆگرامیگ لە تەڵا".
عگێلی دەسنشان ئەوە کەێد، کە "بازاڕ دوبەی 400 دۆلار خەێدە بان بازرگان ئەرا هەر رووژیگ دۊاکەفتن، ئەراوە بازرگانەیل ناچار بوون دۆلار لە بازاڕ هاوتا بسینن تا ریکارەیلە زۊتر بخەنە ری".
دووپاتیش کەێد کە "پلان حکومەت لە پشت داوەزانن بەهای دۆلار، وە ئامانج کەمەوکردن لە قازانجخوازەیل و بۊچگکردنیان، جویر پاڵپشتییگ ئەرایان بوود، کە حکومەت هیچ پاڵپشتییگ پێشکەش وە بازرگانەگە نیەکەێد، ئەراوە پەنا بەێدە بازاڕ هاوتا"، وە هوشداریداین لەوە کە "وەردەوامبۊین لە بازاڕ سییە هیلێد بڕەیل گەپیگ لە دۆلار بکیشیەێد، و یەیش هیلێد نرخ دۆلار لە بازاڕ هاوتا بەرزەو بوود".
ناڕەزایی لەوەرانوەر بانک ناوەندی
وبەغدای پایتەخت وەرجە چەن رووژیگ وسیانیگ ناڕەزایی ئەرا هاوردەکارەیل و خاوەنەیل کۆمپانیاگان تەڵا لەوەرانوەر بانک ناوەندی وەخوەی دی، وە ناڕەزاییکردن لەبان جیوەجیکردن بڕیارەیل بانک ناوەندی کە تایبەتە وە وەهیزکردن هەواڵەیل وەپەی نرخ نوو 152 هەزار دینار ئەرا هەر 100 دۆلاریگ، وە شوینەوار گلەو دا لەبان ئەو مامەڵەیلە کە رەزامەنییەیل سەرەتایی وەرین گردنە وەپەی نرخ وەرین (132 هەزار دینار)، و داواکار بۊن لە لایەنە وەرپرسەیل دەسوەردەداین بکەن تا قوتاریان بکەن لە زیانەیل دارایی گەپ کە هەڕەشە لە کاریان کەێد و کاریگەری خەێدە بان دەمار ئابووری عراقی.
لەبان ئەوەیش، بانک ناوەندی عراقی دووپات کرد لە نەخستنە بان بازرگانەیل جیاوازییەیل نرخ خەرجکردن لەبان ئەو هەواڵە و مامەڵەیلە کە سەننیان و داپووشینیان چەسپیاگە وە نرخ وەرین کە 132 هەزار دینار بۊ ئەرا هەر 100 دۆلاریگ وەرجە رێکەفت هەفت تشرین یەکەم 2026.
بانکەگە داوا لە بازرگانەیل و زەرەرمەنەیل کرد سەرەدان بانکەیلیان بکەن و سکاڵایەیل فەرمی پێشکەش بکەن ئەگەر کەفتنە وەر داواکاری ئەرا بڕە پۊلەیل زیاتر یا پەیابۊین دۊاکەفتن بی دەسپیچگ لە جیوەجیکردن هەواڵە وەرینەیلیان.
زیانەیل وە سەدان ملیۆن
ساڵح سەلام بازرگان، لە قسەیگ ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات کەێد، کە "بانک ناوەندی عراقی داوا لە بازرگانەیل و کۆمپانیاگان تەڵا کردۊد پۊلەیلیان لە بانکەیل وەهیز بکەن وەپەی نرخ نوو ئەرا دۆلار"، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوەگ کە "داواکارییەگە ئەرا وەهیزکردن دۊای وسیانە ناڕەزاییەگە لەوەرانوەر بانکەگە کۆتایی هات".
دەسنشان ئەوە کەێد کە ئی "ریکارە بەس نییە ئەرا دویرەوخستن بازرگانەیل و هاوردەکارەیل و خاوەنەیل کۆمپانیاگان تەڵا لە زیانە داراییەیل کە بڕیارە لەناکاوەگەی حکومەت بۊسە مدووی"، وە رووشنەوکردن ئەوەگ کە بڕیگ لە بازرگانەیل و هاوردەکارەیل تویش زیانەیل هاتنە کە رەسێدە سەدان ملیۆن دینار وە مدوو داوەزین بەهای دۆلار.
دەسنشان ئەوە کەێد کە "لە رووژ یەکەم بڕیارەگە بڕ 300 ملیۆن دینار زەرەد کردگە وە مدوو جیاوازییەیل لە ناوەین نرخ کۊنەگە کە 132 هەزار دینارە ئەرا هەر 100 دۆلاریگ وەرد نرخە نووەگە".
سەلام دووپات کەێد کە "بڕیارەیل حکومەتی لەناکاو دەور گەورەیگ دیرێد لە تویشبۊین چین بازرگانەیل و هاوردەکارەیل و خاوەن کۆمپانیاگان تەڵا ئەرا زیانە داراییە قورسەیل، و کاریان پەک خەێد، وەگەرد ئەوەیش کە ئەوان ستوین پشتی ئابووری عراقیین، و مادەیل خوەراکی و کاڵایەیل جویراجویر دابین کەن ئەرا پڕەوکردن هەوەجەی بازاڕ ناوخۆیی".
نرخ دۆلار لە بازاڕ هاوتا پەڕی ئەرا فرەتر لە 180 هەزار دینار ئەرا هەر 100 دۆلاریگ، وەرجە ئەوەگ جیگیر بوود لەلای 164 هەزار دینار، لە وەختیگ بازاڕەیل بەغداد لە ماوەی دوو رووژ گوزەشتە بەرزەوبۊنیگ دیار لە نرخەیل مادەیل خوەراکی وەخوەیانەو دین.
لە سای سستی ئابووری عراقی و ئەو ئاڵنگارییە فرەیلە کە رویوەڕویی بوودەو، بڕیارەگەی حکومەت وە داوەزانن بەهای دینار تیەێد جویر تەقەلایگ ئەرا پەیاکردن چارەسەرەیل زویوەزوی کە ریگری لە رمیان دارایی بگرێد.
عەبدولڕەزاق بەهادلی ئەکادیمی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز رووشنەو کەێد، کە "بڕیار داوەزانن بەهای دینار عراقی کە لە تشرین یەکەم لە ئی ساڵە دەرچگە، کە خوازیارە وە بەرزەوکردن نرخ فەرمی دۆلار، راسەوخۆ هیلێد جویلەی ئابووری گرژ بوودەو و توانای سەنن هاووڵاتییەیل تویش پەککەفتن بوود"، وە رووشنەوکردن ئەوە کە "کێشەی قازانجخوازەیل چارەسەر نیەکەێد، بەڵکم رووبەریگ قازانجکردن نوو دەێدە پیان".
دەسنشان کەێد کە "ئامانج سەرەکی ئەرا بڕیارەگە خوەی لە قەرەبووکردن کوڵهاوردن بودجە دوینێدەو کە کاریگەر بۊە وە پەککەفتن هەناردەیل نەفت وە مدوو رەوشەیل ئیسە لە ناوچەگە"، وە دووپاتکردن ئەوە کە "حکومەت پاڵپشتی بودجەگە کەێد لەڕی وەدەسهاوردن گەپترین شمارە لە دینارەیل لە وەرانوەر داهاتەیل نەفتی کە مەزەنەکریاگن وە دۆلار، ئەرا داپووشین خەرجییە کارپیکردنەیل و مووچەی کارمەنەیل".
دیاری کەێد کە بڕیارەگە "گەشەکردنیگ راسگانی ئەرا پرۆسەی ئابووری دروس نیەکەێد، بەڵکم تەنیا چارەسەریگ وەختانەس ئەرا داپووشین خەرجییەیل و مووچەیل لە سای وەردەوامبۊین ئاڵووزتربۊن رەوشەیل ناوچەگە"، وە دەسنشانکردن ئەوە کە ئی بڕیارە بەدەیل فرەیگ دیرێد، چۊنکە کارمەنەیل هەردوگ کەرت گشتی و تایبەت بەشیگ لە بەهای کردەیی ئەرا مووچەیلیان لەدەس دەن، و یەیش هیلێد ئاستەیل وەکارهاوردن داوەزێد.
بەهادلی وەردەوام بوود: "لە ئەنجام کەمبۊن وەکارهاوردن، سستییگ لە بازاڕە بازرگانییەیل پەیا بوود، وە مدوو بەرزەوکردن نرخەیل کاڵا وەکارهاوردنەیل وە رێژەیگ کە هاوتایە وەرد داوەزین دراوەگە، ئەوەگ وەکارهاورەیل وە رۆڵ خوەیان گاڵ دەێد ئەرا هوشیاری یا دویرکەفتن لە سەنن".
توێژەر ئەکادیمی دووپات کەێدە بان ئەوە کە "لە رخبارترین دەرئەنجامەیل بڕیار داوەزانن دینار، بەرزەوبۊن رێژەیل بیکارییە، چۊنکە بڕیگ لە بەرهەمهاورەیل و خاوەنەیل کۆمپانیاگان و کارگەیل ناچار بوون دەسوەردار کراکارەیل بوون وە مدوو کەمی سەنن بەرهەمەیل، و لەبان یەیش شوینەوارەیل ئابووری و کۆمەڵایەتی گەورەیگ پەیا بوود".
