ئیدارەی ترەمپ پەیامیگ یەکلاییکەر ئەرا بەغدا کل کەێد: سەردەم نادیاری لەباوەت ئیران کووتایی هات

شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت

ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی، دی ئامادە نییە رازی بوود وە نادیاری هەڵوێست عراق لەڕی نزیکەوبۊنی وەگەرد ئیران، چۊنکە دۊنێد کە بایەسە بەغدا روی لە خوەراوا بکەێد لە جیای خوەرهەڵات، و دووسایەتیی خوەی وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیل و وڵاتەیل عەرەبی دەورگردی خەسەو بکەێد.

واشنتۆن ئیسە چەوەڕی ئاڵشتکارییەیل لە دەسەڵات کەێد کە سەروەری عراقی قایمەو بکەێد، و دیاری کرد کە سەردان سەرۆک وەزیرەیل عەلی زەیدی، ئەرا واشنتۆن کەفێدە ژیر هۊردبینی، باوجی بایەسە ئەمریکییەیل و عراقییەیل ئارام بگرن و دویرەو بوون لە دەرکردن بڕیارەیل لەی وەختە.

و لە وەختیگ "پەیمانگای خوەرهەڵات ناوەڕاس" ئەمریکی، لە راپۆرتیگ وەناو "پەیوەندییەیل نوویگ لەناوەین ویلایەتە یەکگرتگەیل و عراق؟"، خستەڕۊ کووتاییهاتن ململانێیەیل و دروسکردن حکومەت زەیدی، و ئەو پیرووزباییە کە لە سەرۆک ترەمپەو وەرگردیە، و دۊای ئەوەیش مکیسکردنی ئەرا سەردانکردن واشنتۆن لە ناوڕاس مانگ ئایندە.

 راپۆرت پەیمانگا ئەمریکییەگە، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردیە، خەوەرداد، کە دیارە ئیدارەی ئەمریکی چەوەڕیکردنەیل گەورایگ لە زەیدی دیرێد، باوجی بایەسە ئی چەوەڕیکردنەیلە کەمەو بکریەن.

وتیش کە بەرنامە حکومییەگەی خواست فرەیگ لەناوی بۊ، کە بەش یەکەم لە بەرنامەگە باس کۆنترۆڵکردن دەوڵەت لەبان چەک و جیوەجیکردن سەروەری یاسا کرد، لە وەختیگ بەش دویەم باس سیاسەت دەیشتەکی کرد، و تونەوکردن لەبان گرنگی خەسەوکردن پەیوەندییەیل وەگەرد وڵاتەیل کەنداو، و باوەڕ خوەی نشان دا کە واشنتۆن چۊنکە زەیدی جویر پیاویگ کارەیل کردەیی باوەش وەپی کردگە کە فامێد چۊن رێککەفتنەیل واژوو کەێد.

دیاری کرد کە ئەزموون ئەمریکی وەگەرد ئەو کەسەیلە کە پۆستەیل وەرین گردنە دەس بیئومیدکەر بۊە، و دیاری کرد کە وەگەرد تەقەلایەیل ئەمریکی ئەرا کیشانن عراق دویر لە ئیران، سەرکردەیل شیعە هێمان لەژیر کاریگەری تاران مەننە، لە وەختیگ هیز میلیشیایل سەر وە ئیران زیای کرد و بۊنە خاوەن ویرداری زیاتر، وەپای قسەی خوەی.

 راپۆرتەگە وەردەوام بۊ، و وت: داواکارییە دووبارەبۊیل ویلایەتە یەکگرتگەیل ئەرا کۆنترۆڵکردن میلیشیایەیل یا ماڵین چەکیان یا هەڵوەشاننیان بیسوود بۊ، وتیش کە ویلایەتە یەکگرتگەیل ئیسە چەوەڕی ئەوە کەێد کە سەرۆک وەزیرەیل نووەگە، کە وە ریژەیی لە دەیشت سیستەمەگە هاتیە، کاری خاستر بوود.

 دەسنشان کرد کە دروسکردن حکومەت زەیدی، تا ئیسە تەواو نەۊە، و وەیە دیارە زەیدی ئەو پۆستە وەزارییەیلە کە مەننە وەکاریان تیەرێد، وە تایبەت ناوخۆ و وەرگری، ئەرا رازیکردن رکابەرەیلی لە چوارچیوەی هەماهەنگی، کە باجیگ سیاسی ئەرا ئی وازهاوردنەیلە هەس.

هەرلیوا دیاری کرد کە بایەسە سەرۆک وەزیرەیل کڕە سوورەیل ئەمریکییش لە دەسنشانکردنەیلی لەوەر چەو بگرێد، و دووپات کرد کە ویلایەتە یەکگرتگەیل خوازێد عراق روی لە خوەراوا بکەێد، دویر لەو رویکردن ئیسەی کە وەرەو ئیران و چین دیرێدەی، و پرۆسەیگ ئاڵشتکاری لە دامەزراوە و سیاسەتەیلی ئەنجام بەێد.

وتیش کە ئیدارەی ترەمپ سێ ئامانج سەرەکی و پەیوەندیی وە یەک دیرێد، گرنگترینیان ماڵین چەک حەشد شەعبی و دویرخستن گروپەیل، ئەوەگ کە هەوەجە وە جویلەیگ لە ئەنجومەن نوێنەرەیل دیرێد، و کێشە سەرەکییەگە تا ئیسە نەۊن ئیرادەی سیاسی و ئازایەتی بۊە ئەرا ماڵین چەک ئی گروپەیلە.

 وەپای راپۆرتە ئەمریکییەگە، ماڵین چەک گروپەیل هیشت کارکردن لە عراق ئەرا کۆمپانیا ئەمریکییەیل ئارامتر بوود، و ریگری لە توانایان کەێد ئەرا چەسپانن ئەجێندای ئیران، و ئەوەگ واشنتۆن  خوازێد پرۆسەی دەرکردن بڕیار سیاسی و ئابووری و دیپلۆماسی دویر لە دەسەڵات ئیرانی بوون.

باوجی راپۆرتەگە دووپات کرد کە ماڵین چەک گروپەیل یا هەڵوەشاننیان واتای ئازادبۊن لە دەسەڵات سیاسی ئیرانی نییە، و دیاری کرد کە زەیدی شایەت بکەفیدە وەر وەرگرییگ گەوراتر لە دویرخستن ئەو دزەکردنەیلە کە پاڵپشتی ئیران کەن، کە ماوەیگە چەسپیاس لەناو وەزارەتەیل و ئەنجومەن نوێنەرەیل و کەرت ئابووری.

 دووپات کرد کە گرنگی ترەک لەلای ئیداری ترەمپ لە دروسکردن ژینگەیگ پیشوازیکەر ئەرا کۆمپانیا ئەمریکییەیل کارکەر لە عراق و مسۆگەرکردن بیوەییانە، و وە هۊر هاورد کە لە ماوەی جەنگ دۊایی، میلیشیایەیل چەن جاریگ کۆمپانیا نەفتییە ئەمریکی و ئەوروپییەیل لە هەرێم کوردستان و بەسرە کردنە ئامانج، ئەوەگ بۊە مدوو پەککەفتن بەرهەمهاوردن و دەرکردن فەرمانبەرە بیانییەیل، وەپای راپۆرتەگە.

 راپۆرتەگە زیای کرد کە ویلایەتە یەکگرتگەیل تەنیا وە شۊن مقیەتیکردن نیەگەردێد، بەڵکم وە شۊن فراوانکردن بەشداریکردن کۆمپانیا ئەمریکییەیل لە گەشەکردن ئابووری عراقییش گەردێد، و وەیە دیارە کە واشنتۆن ئومید دیرێد پەیوەندییەیل عراق وەگەرد وڵاتەیل کەنداو وە شیوەیگ سروشتی لەڕی ماڵین چەک میلیشیایەیل و بڕین پەیوەندی وەگەرد ئیران پەرە بگرێد.

رەسیە ئەوە کە وەگەرد دەرکردن سوریا لە هەژموون ئیرانی، واشنتۆن تواێد بۊنێد کە عراق لەژیر سای ئیرانی دەرچوود و تیکەڵ وە ژینگە عەرەبییەگە بوود، لەناویانیش وەگەرد سوریا.

 وەپای راپۆرتەگە، کلکریای ئەمریکی تۆم باراک، لەڕی دیداری وەگەرد زەیدی لە 15ی حوزەیران، نەخشەی رییگ پڕ لە خواست ئەرا زەیدی دانا، و دیارە کە سەرۆک وەزیرەیل عراقی ئامادەس شوینی بگرێد، باوجی دیمەن سیاسییەگە هەل سەرکەفتن و زویوەزویی جویر مسۆگەرنەکریاگ هیلێدەو.

 نیشان دا کە دەرئەنجام جەنگ "ئەمریکی - ئیسرائیلی" لەدژ ئیران، و دەرئەنجام دانوسەنینە ئەمریکی - ئیرانییەیل، کاریگەری گرنگیگ لەبان رویداوەیل ناو عراق دیرن، و زیای کرد کە ئەگەر ئیران باوەڕ بکەێد کە جەنگەگەی بردگەسەوە، و ئەگەر هاوپەیمانەیلی لەی باوەڕە بەشداری بکەن، ئەوە تاران رکدارتر بوود لەبان دەسگردن وە سامانەیلی لە عراق، و دەسوەردار نیەوود لە نفوزی لەو ناوچە کە وە ناوچەی گرنگی پڕ گرنگی خوەی ئەژماری کەێد، هەرلیوا وە ئاسانی دەسوەردار ئەو پاداشتە سیاسی و ئابوورییە گەورەیلە نیەوود کە لە عراق لە ماوەی دوو دەیە دەسی کەفتنە، و لەوەر یە هاتی گروپەیل حەشد شەعبی رەت بکەن چەکەیلیان بنەن.

 راپۆرتەگە ئەوە دی کە ویلایەتە یەکگرتگەیل و عراق بایەسە رێک بکەفن لەبان نیشانەیل ئەو وەرەونواچگنە کە لە وەدەسهاوردن ئامانجە سەرەکییەیل کریانە، و چارەسەرکردن ئاستەنگەیل وە یەکەو، و گرنگیدان وە هەڵوەشانن میلیشیایەیل مینێد، کە ئەرکە فرە ئاڵووزەگەس،  کە بڕیار ئەنجومەن دادوەری باڵا، وە سەرۆکایەتی دادوەر فایەق زێدان، وە فراوانکردن چوارچیوەی یاسای نەهیشتن تیرۆر ئەرا گردنەخوەی "هەر کەسیگ فڕۆکە بێفڕۆکەوانەیل دروس بکەێد یا وەکاریان تیەرێد یا خاوەنیان بوود کە ئەرا ئامانجەیل دژ وە یاسا وەکار تیەین"، گامیگە وەرەو ری راس، و نیشانەیگە لەبان چۊنیەتی وەکارهاوردنی لەلایەن زەیدی ئەرا کۆنترۆڵکردن میلیشیایەیل، بیجگە ئەوە کە بەڵگە راسگانیەگە لە جیوەجیکردن مینێدەو.

 وەپای راپۆرتەگە، بایەسە ویلایەتە یەکگرتگەیل چشتیگ پیشکەش وەو گروپەیلە بکەێد کە باڵە سەربازییەیلیان هەڵوەشانن، و چەکەیل بیەنە دەس حکومەت، و ئاڵشت بوون ئەرا پارتە سیاسییەیل وەپای ئەوەگ لە دەستوور دیاری کریاگە، و ئی چشتەیلە شایەت هەڵگردن سزایەیل بگرێدە خوەی کە لە چالاکییەیلیان کەمەو کەن و ریگرییان کەن لە تیکەڵبۊن لەناو سیاسەت فەرمی، باوجی هەوجەیش وە رێکارەیل سزادەر راسەوخۆ لەدژ ئەو گروپ و کەسەیلە بوود کە پێشنیاز ماڵین چەک رەت کەن و لە دەیشت کۆنترۆڵ حکومەت میننەو.

 راپۆرتەگە کووتایی هات وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە حکومەتە یەک لەدۊایەکەیل عراق خواست خوەیان ئەرا دروسکردن پەیوەندییەیل خاس وەگەرد هەردوگ لە ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئیران راگەیاننە، و زیای کرد کە لە روی کردەییەو، ئەوە واتای مەیلیگ بوی وەرەو ئیران، کە یەیش نادیاریە کە دی لەلایەن ئیدارەی ترەمپ قەبووڵ نییە.