ڕێككەوتنی هەسەدە و حكوومەتی سووریا؛ خوێندنەوەیەك بۆ ڕەهەند و ئاڵنگارییەكان
د. ئەحمەد حەمەدئەمین/ ئەمڕۆ لە ڕێگەی میدیاكانەوە ڕێككەوتنی نێوان هێزەكانی سووریای دیموكرات (هەسەدە) و حكوومەتی سووریا ڕاگەیەندرا. ڕاستییەكەی، ڕاگەیاندنی ئەم ڕێككەوتنە وەرچەرخانێكە لە مێژووی سووریای نوێدا و دەكرێت لەم ڕەهەندانەی خوارەوە شیكردنەوەی بۆ بكەین:
یەكەم: ڕەهەندی سەربازی و ئەمنی (تێكەڵبوون، نەك هەڵوەشاندنەوە)
ئەم خاڵە گرنگترین بەشی ڕێككەوتنەكەیە كە تێیدا باس لە یەكخستنی قۆناغ بە قۆناغ كراوە. ئەم بابەتە دانپێدانانێكی دوولایەنەیە؛ حكوومەتی سووریا بۆ یەكەمجار بە فەرمی مامەڵە لەگەڵ پێكهاتەی سەربازیی هەسەدەدا دەكات وەك بەشێك لە سوپای نیشتمانی (لە چوارچێوەی فیرقە و لیواكاندا)، ئەوەش جۆرێكە لە شەرعییەتدان بەو هێزانە. لە لایەكی دیكەوە، پێكهێنانی لیوای تایبەت لە هێزەكانی هەسەدە و جێگیركردنیان لە ناوچەكانی خۆیاندا وەك (كۆبانی و حەسەكە)، ئاماژەیە بۆ ئەوەی كە هەسەدە نایەوێت بە تەواوی لەناو سوپای سووریادا بتوێتەوە، بەڵكو دەیەوێت وەك پاسەوانی ناوخۆیی یان هێزی ناوچەیی لەژێر چەتری دەوڵەتدا بمێنێتەوە.
دووەم: ڕەهەندی كارگێڕی و دامەزراوەیی (سەروەریی دەوڵەت)
سەبارەت بە بابەتی یەكخستنی دامودەزگاكانی ئیدارەی خۆسەر لەگەڵ دەوڵەتدا، ئەمە بە واتای كۆتاییهاتنی دەسەڵاتی هاوتەریب دێت. بە گەڕانەوەی شەرعییەتی یاسایی و دارایی بۆ ناوچەكە، بەمەش مووچەی فەرمانبەران، مامەڵە فەرمییەكان و خزمەتگوزارییەكان دەكەونە ژێر چاودێریی دەسەڵاتی ناوەندەوە، بەڵام دەبێت ئەوەش بوترێت كە بە هەنگاونان بەرەو ڕێكخستنەوەی فەرمانبەرانی مەدەنیی ئیدارەی خۆسەر، ڕێگری لە هەرەسی ئابووری و كۆمەڵایەتی دەگیرێت.
سێیەم: لە ڕووی سیاسی و نەتەوەییەوە (مافە كولتوورییەكان)
یەكەمجارە لە مێژووی پارتی بەعس و حكوومەتی سووریادا، باس لە یەكلاكردنەوەی مافە مەدەنی و پەروەردەییەكانی گەلی كورد بكرێت. ئەوەش نیشانەی ئەوەیە كە حكوومەتی سووریا تێگەیشتووە ناتوانێت بە عەقڵییەتی پێش ساڵی ٢٠١١ حوكمی ناوچەكە بكات، بۆیە دەبێت دان بە فرەنەتەوەیی و فرەزمانی و پەروەردەدا بنێت.
چوارەم: ڕەهەندی جیۆپۆلیتیكی
جێی پرسیارە بۆچی ئەم ڕێككەوتنە لە ئێستادا ئەنجام درا؟ ڕاستییەک هەیە دەبێت بوترێت: ئەم ڕێككەوتنە لە بۆشاییدا دروست نەبووە، بەڵكو ئەنجامی چەند فشارێكی دەرەكییە؛ لەوانە هەڕەشەكانی توركیا و گرووپە چەكدارەكان، بەتایبەت دوای پێشڕەوییەكانی ئەم دواییەی هێزە ئۆپۆزسیۆنەكان (وەك تەحریر ئەلشام). ئەنجام دیمەشق و قامیشلۆیان گەیاندووەتە ئەو بڕوایەی كە یەكگرتن تەنیا ڕێگەیە بۆ ڕێگریكردن لە داگیركاریی زیاتر. جگە لەوەش، هەسەدە هەستی بەوە كردووە پشتیوانییەكانی ئەمریكا بەردەوام نابن، بۆیە دەیەوێت پێش كشانەوەی تەواوی ئەمریكییەكان، پێگەی خۆی لە سووریای نوێدا جێگیر بكات.
پێنجەم: خاڵەلاوازەكانی ڕێككەوتنەكە و ئاڵنگارییەكانی بەردەم جێبەجێكردنی
سەرباری لایەنە ئەرێنییەكانی ڕێككەوتنەكە، چەند تەمومژ و نادیارییەك هەستی پێ دەكرێت، وەك:
أ. مێژووی پەیوەندییەكانی نێوان هەردوولا پڕە لە بەڵێنی جێبەجێ نەكراو؛ ئایا سوپای سووریا بەڕاستی ڕێگە بە هەسەدە دەدات بە سەربەخۆییەكی ڕێژەیی لە ناوچەكەدا بمێنێتەوە؟
ب. ئایا ئەم ڕێككەوتنە توركیا تووڕە ناكات؟ چونكە نەك هەر هەسەدە لەناو نەچوو، بەڵكو دەبێت بە بەشێكی شەرعی لە دەوڵەتی سووریا.
ج. ئایا ئەمریكا ڕێگە دەدات هێزەكانی وەزارەتی ناوخۆ و سوپای سووریا بێنە ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی؟
د. : ئایا ڕووسیا وەك گەرەنتیكەر دەتوانێت لە یەك كاتدا (توركیا، ئێران، دیمەشق و هەسەدە) ڕازی بكات؟ ئایا ئامادەیە ڕێگری لە هێرشە ئاسمانییەكانی توركیا بكات؟
ه. ئایا ململانێی شاراوەی ڕووسی- ئێرانی لەسەر هەژموون لەناو سوپای نوێی سووریادا، كاریگەری ناكاتە سەر یەكگرتنی هەسەدە و سوپا؟
و. ئایا ڕووسیا دەتوانێت گەرەنتی بكات، دیمەشق لە بەڵێنەكانی بەرانبەر بە كورد پاشگەز نابێتەوە؟
ئەنجام:
دەتوانرێت بوترێت لەم قۆناغەدا ئەم ڕێككەوتنە ئەگەر جێبەجێ بكرێت، بە واتای "پاراستنی یەكپارچەیی خاكی سووریا" دێت لە ڕێگەی مۆدێلێكی نوێی حوكمڕانییەوە كە تێیدا ناوەند و ناوچەكان هەماهەنگییان دەبێت. بۆ كورد، ئەمە دەستكەوتێكی مێژووییە لە ڕووی دانپێدانانی دەستووری و كولتوورییەوە، بۆ دیمەشقیش سەركەوتنێكی گەورەیە بۆ گەڕانەوەی سەروەریی خاك بێ شەڕێكی خوێناوی لەگەڵ هەسەدە.
د. ئەحمەد حەمەدئەمین
30ی كانوونی دووەمی 2026
