دەزگای راگەیانن و پەیوەندییەیل.. رێکخستن ناوەرۆک لە تاقی بیدەنگکردن رەخنە
عەلی حسێن فەیلی
دەزگای راگەیانن و پەیوەندییەیل (CMC) لە ساڵ 2004 وەپای فەرمان شمارە 65 دامەزریا، دۊاتر دەستوور 2005 سەروەخوەیی دارایی و کارگێڕیی لە مادەی 103 چەسپان و بەسیەی وە ئەنجومەن نوێنەرەیل، و ئامانج سەرەکی دامەزرانن لایەنیگ رێکخستن پیشەیی بۊ ئەرا وەڕیەوبردن کەرت پەیوەندییەیل و راگەیانن دویر لە دەسوەردانەیل راسەوخۆی حکومەت و پارتە سیاسییەیل.
وەلی لە راسی، ئی سەروەخوەییە هەمیشە سەری دا لە پەردەی چەمک بەشەبەشی سیاسی و سیستم بەشەوکردن حزبی، ئەوەگ سەروەخوەییی خستە وەرانوەر قەیران رەوابۊن، و بڕیارەیل ئەنجومەن ئەمیندارەیل تۊش جۊریگ لە پەککەفتن کرد.
نووڕینیگ زویوەزوی ئەرا خشتەی کارەیل دەزگاگە جیاوازی و دووفاقییگ ئاشکرا خەێدە رۊ؛ لە کەرت پەیوەندییەیل و ئینتەرنێت، دەسەگە تۊنست رۆڵ جیوەجیکار و لاوەر ئاڵووزییە تەکنیکییەیل بۊنێد؛ و لەڕی بەشەوکردن شەپوولەیل، و داین مووڵەت ئەرا کۆمپانیایەیل، و هاوردن نەوەیل نوو لە ئینتەرنێت، تۊنست سەرچەوەیگ دارایی جیگیر ئەرا خەزینەی گشتی دابین بکەێد. وەلی لە کەرت راگەیانن و ئازادی وەدەسهاوردن زانیاری، دەسەگە کەفنە قەیرانیگ بنەڕەتی، کە فەزای راگەیانن عراقی ئمڕوو کەفتیەسە ناو شەپوولیگ قۊل لە داوەزین مەعریفی، وەجۊریگ پەیمانەیل "فرەترین تەماشاکردن" هاتیەسە جی بەها فکری و فەرهەنگییە راسگانییەیل.
زاڵبۊن دیاردەی "ناوەرۆک نزم" تەنیا بەرهەم ئارەزوویگ سادە لەلای جەماوەر نییە؛ بەڵکم ئەنجام نموونەیگ بازرگانی دیجیتاڵییە کە لە بنەمای "داهاتەیل کرتەکردن (کلیک)" وسایە، و بڕیگ لە دامەزراوەیل راگەیانن، وە جۊریگ لە بیباکی، بۊنەسە مدوو زەرەدەیل فەرهەنگی و پەروەردەیی مەودا دریژ، وە دروسکردن قەیرانیگ لە باوەڕپیبۊن و نەۊین وەرپرسایەتی، ئی داوەزین مەعریفییە تەنیا زەرەد وە فەرهەنگ نیەڕەسنێد؛ بەڵکم ری واز کەێد - لە مەردمیگ فرەپێکهاتە و ناسک چۊ عراق - ئەرا دەرکەفتن وتار کینە، و رخدارییگ راسەوخۆ ئەرا ئاسایش کۆمەڵگەیی و نەتەوەیی دروس کەێد، و لیکەفتەیل راسەوخۆ ئەرا ئی رویکردنە لاداین هۊر جادە لە پرسیارە بنەڕەتییەیل و نیگەرانیە راسگانییەیل هاووڵاتییەیل؛ چۊ گەندەڵی، بیکاری، داوەزین خزمەتگوزارییەیل، و قەیران ئاو و کارەبا، و رویکردنی وەرەو باوەتەیل رویکەش و بی تام.
وەختیگ عەقڵ لە گۆڕەپان گشتی خنکیەێد، رێکارەیل دەزگاگە کە خوەی لە سزا و بەسانن پەڕە و بەرنامەیل دروسکەر چەتە دوینێدەو، تەنیا کاریگەرییگ وەختانە دیرێد، چۊنکە ئی گامەیلە لە چوارچیوەی ئەمنی و سزادان مەننەسەو، بی ئەوەگ چارەسەر رەگ و ریشە فکری و ئابوورییەیل گرفتەگە بکەن، و لەوەر نادیاری لە پەیمانەیل یاسایی، ئەو مەچیرە کە پاراستن تام گشتی و تەنگەوکیشانن ئازادی قسەکردن جیاوە کەێد بۊەسە جی نیگەرانی و نائاشکرایی؛ و چۊ ئەوەگ وەرچەو کەفێد، بڕیارەیل دەزگاگە تۊنێد ئەو دیاردە زاقەیلە بیدەنگ بکەێد، وەلی لە هەڵکەنین سەرچەوەی سەرەکی قەیرانەگە کە وەردەوام رۊ خوەی ئاڵشت کەێد پەککەفتیە.
ئاڵشتکردن فەزای گشتی وەرەو روییگ دروس نیەتۊنێد تەنیا وە فەرمانەیل کارگێڕی جیوەجی بوود؛ کە بانان کار ئی دەزگا و سەرکەفتنی بەسیاسەو وە جیاوەکردن رەهەندە تەکنیکییەیل لە ململانێیە سیاسییەیل، و داڕشتن پەیمانەیل دیاریگ کە مسۆگەر پاراستن ئازادی دەربڕین بکەن، و لە خود وەخت، چارەسەر بنەڕەتی هەوەجە وە تەکاندان دامەزراوە سەروەخوەیەیل چۊ سەندیکای رووژنامەنویسەیل دیرێد.
نیەبایەس رێکخستن راگەیانن ئاڵشت بوود ئەرا دەسپیچگیگ ئەرا کۆتوبەندکردن رەخنە یا بیدەنگکردن ئەو دەنگەیلە کە چەودیاری ئاست دەسەڵات کەن و داوای پرسیارکردن لەلی کەن، هەمیش لاوازکردن دەزگاگە یا خستنی وە ژیر کیشمەکیشە سیاسییەیل خزمەت وە ئازادی دەربڕین نیەکێد، بەڵکم دەرفەت دەێدە ئەو کەسەیلە کە لە نەوین چەودیاری سوودمەنن ئەرا سەرنقومکردن فەزای گشتی وە ململانێیە لاوەکییەیل کە هۊر هاووڵاتییەیل لە دۆسیەیل گەندەڵی و خزمەتگوزارییەیل و مافەیل و پرسیارکردن لاوەن.
